امتیاز دهی امتیاز دهی امتیاز دهی
امتیازدهی امتیازدهی امتیازدهی امتیازدهی امتیازدهی
139406179
سه شنبه 17 شهريور 1394 و ساعت 18:03:02
سایت خبری تئاتر - درباره­ نمایش مده­‌آ /جهان دوگانه­ مده‌­آ

به کارگردانی فریبرز کریمی

سایت خبری تئاتر - درباره­ نمایش مده­‌آ /جهان دوگانه­ مده‌­آ

.

مده‌­آ در اثر کریمی، زنی از نفس­‌افتاده، ملول، ناتوان و خسته است که تنها به نظاره­ کشته­‌شدن آرزوهای خود می­‌نشیند؛ صورت­ش بیش از آنکه بخواهد خشم را نشان دهد مملو از ناتوانی‌­ها است؛ تئاتر خوانده و می­‌خواسته در ورشو کسی شود برای خودش که ازدواج با جیمسن و داشتن فرزند مانع راهش شده‌­اند. جیمسن در این نمایشنامه نیز به او خیانت می‌­کند اما به شیوه­ پست‌­مدرن­ش؛ او چشم از چشم پرستار بچه‌­ها برنمی­‌دارد و آمده است تا به مده‌­آ بگوید گلوسه – دختر پادشاه کرئون- را بیشتر از او دوست دارد.

 

 

اختصاصی سایت خبری تئاتر/ هاله میرمیری: از زمان نوشتن نمایشنامه­ مده­‌آ چیزی حدود پانزده قرن می‌­گذرد و این نمایشنامه کماکان قابلیت آن را دارد تا کارگردان­‌های بسیاری در اقصی نقاط دنیا آن را به روی صحنه بیاورند.

شاید هنگامی که اوریپید نمایشنامه مده­آ را در سال 431 ق.م می‌­نوشت، حدس نمی­‌زد که داستانش حدیث نقس تمام زنانی باشد که در 15 قرن دیگر نیز می‌­زیند. این اتفاق اما رخ داد و تراژدی مده­‌آ برای همیشه الگوی غالب زندگی زنانی شد که در جنگ با خدایان و سرنوشت خود، چیزی را از دست داده و می‌دهند.

به روی صحنه‌آوردن مده‌­آ، اندکی جرأت می­‌خواهد؛ ژانر این نمایشنامه تراژدی است و اگر کارگردانی بخواهد به اصول آن پایبند باشد، هزینه‌­های گزافی متحمل خواهد شد. با این­حال، ممکن است در میان کارگردانان جوان کسانی پیدا شوند که با انگیزه­ انجام کاری نو و بدیع، بخواهند این نمایشنامه را به روی صحنه بیاورد.

( هرچند که انگیزه­‌های آن­ها ربط وثیقی با منطق و ساختار درونی تراژدی نداشته باشد) « فریبرز کریمی» از جمله همین کارگردان­‌ها است؛ با برداشتی آزاد از نمایشنامه­ اوریپید، مده­آ را به روی صحنه­ تماشاخانه «موج نو»  آورده و این روزها مشغول به ثمر رساندن آن است.

مده‌­آ چندین و چند بار بازنویسی شده و بهترین­ این بازنویسی­‌ها متعلق به ژان آنوی، نمایشنامه­‌نویس شهیر فرانسوی در سال 1953 است. هرچند که مده‌­آی مدرن­‌شده آنوی، به لحاظ محتوایی تغییراتی انگشت­‌شماری با متن اوریپید دارد،( تقدیر و سرانجام مده­آ در دو متن کاملا متقاوت از یکدیگر است) اما هر دو از ساختار درونی تراژدی تبعیت می­‌کنند. اوریپید با«پارودو» یا همسرایان غصه را می‌­آغازد، آنوی نقش کلیدی‌­تری به دایه می­‌دهد. مده‌­آ، اصلی­‌ترین کاراکتر/ پرسونای نمایشنامه­ اورپید، زنی است مملو از حس انتقام که می­‌خواهد دودمان جیمسن/ ژازون را بر باد دهد و داغی بر سینه­‌اش بنشاند، در نمایشنامه­ آنوی نیز به همین شکل است.

اگر اورپید صحنه­‌ها را با آوازهای دسته­‌جمعی همسرایان( استاسیما) از یکدیگر متمایز می‌­کند،آنوی‌بر پرده‌ها متمرکز می‌­شود و بیشتر از امکانات صحنه سود می­‌جوید. با این وجود، فصل مشترک هر دو تراژدی در کشمکشی است که مده‌­آ با دیگری، یعنی جیمسن شوهر خائن خود دارد. آنوی نیز در متن خود سعی کرده است خلاءهای نمایشنامه اورپید را به نحوی از انحاء بازنویسی کرده و سوی‌ه­ای مدرن به آن ببخشد. به این اعتبار، در حالی که شخصیت جیمسن در نمایشنامه­ اورپید ابعاد پنهان و ناگفته­‌های بسیاری دارد، آنوی سعی می‌­کند نمایشنامه­ خود را مبتنی بر نوعی دیالوگ بنویسد که پیشتر در اثر اوریپید موجود نبوده است. با این اوصاف، می­توان به سراغ متن و اثر کریمی رفت و دید مده‌­آی او چه حرف تازه‌­ای برای گفتن دارد.

نگاه کلاسیک اگر به اثر داشته باشیم، این مده‌­آ به­‌هیچ رو یک تراژدی نیست؛ خدایگان در آن وجود ندارد و هرچند اپیزودها به صورت ضمنی و بر اساس کشمکش با دیگری( جیمسن/ ژازون) نوشته شده‌اند ، به نظر می‌­رسد که مده‌­آ در آن، بیش از هر کس با خود درگیر باشد. از سویی دیگر، اس و اساس کاراکتر مده­‌آ در نمایشنامه‌­های اوریپید و آنوی، مبتنی بر خشم شخصیتی نوشته شده است که نسبت به شرایط خود می‌شورد و درصدد نوعی انتقام­جویی است.

مده­آ در اثر کریمی اما، زنی از نفس­‌افتاده، ملول، ناتوان و خسته است که تنها به نظاره­ کشته­‌شدن آرزوهای خود می­‌نشیند؛ صورت­ش بیش از آنکه بخواهد خشم را نشان دهد مملو از ناتوانی‌­ها است؛ تئاتر خوانده و می­‌خواسته در ورشو کسی شود برای خودش که ازدواج با جیمسن و داشتن فرزند مانع راهش شده‌­اند. جیمسن در این نمایشنامه نیز به او خیانت می‌­کند اما به شیوه­ پست‌­مدرن­ش؛ او چشم از چشم پرستار بچه‌­ها برنمی­‌دارد و آمده است تا به مده­آ بگوید گلوسه – دختر پادشاه کرئون- را بیشتر از او دوست دارد.

در واقع، ما در متن کریمی با دو مده­آ روبرو هستیم؛ مده­آیی که در متن اوریپید وجود دارد، علیه خیانت همسرش می­‌شورد، فرزندانش را می‌­کشد و داغ آن­ها و حکومت را برای همیشه بر دل جیمسن می­‌گذارد، و مده­آیی که شیفته­ تئاتر است و همواره با شوری عجیب آرزو داشته است تا نقش مده­آ را بازی کند. حرکت رفت و برگشتی کریمی میان متن اوریپید و داستان خودش نیز به نشان همین وضعیت و تنش دائمی انجام شده است.

مده­آ در نمایش او، میان دو صفحه­ مدور – یکی در سطح زمین و دیگری معلق در هوا- گیر کرده و درون اقیانوسی آرام دست و پا می­زند؛ دائم در وضعیتی فرو می‌رود که گویی خود خالق آن نبوده است و با این وجود چاره­‌ای ندارد جز آنکه با آن مواجه شود و راهی برایش بیابد.

در حالی که به نظر می­‌آید مده­آ در  داستان اوریپید خصلت­‌های ذاتی زنانه – همچون حسد و انتقام- به خود می­‌گیرد و در برابر کنش دیگری – یعنی خیانت جیسمن- فرزندان خود را با دستان خویش می­‌کشد، مده­آ در خوانش کریمی فرزندانش را مهدکودک می­‌گذارد تا زمانی برای خود بخرد و به کارهای عقب‌­مانده­اش رسیدگی‌کند.

در واقع، آنچه در این نمایش اندکی مبهم باقی می‌­ماند این‌­همانی و انطباقی است که شخصیت جیمسن با مده­آ پیدا می­‌کند؛ تا جایی که در جای جای نمایش، مده‌­آ به عوض خود و جیسمن فکر و سپس عمل می‌کند. دایره نیز در این نمایش به نشانه­ نوعی تقدیر عمل می­‌کند؛ تو گویی زنان بالاجبار باید با آن مواجه شوند و در برابرش به کنش و واکنش بپردازند. با این وجود می‌توان گفت که شخصیت مده­‌آ در نمایش کریمی به گونه­‌ای نوشته شده است که فاقد هرگونه کنش­‌گری و مقاومت است.

او در این نمایش ترجیح می­‌دهد تا کشته‌­شدن آروزهای خویش را نظاره کند و به سمت خودکشی خیز بردارد تا آنکه راهی برای تحقق آنها بجوید. مده‌­آ، در نمایشنامه­ آنوی نیز مرگ را به عوض زندگی ترجیح می‌دهد؛ منتها در نهایت کنش­گری و در هنگامی که به اندازه­ توان خویش از دنیا کام گرفته است.

با این اوصاف و با تمام کاستی­‌هایی که اثر کریمی دارد، متن و نمایشنامه­ مده­‌آ جزو آن دسته از نمایشنامه هایی است که همواره وسوسه­ دیدنش بیشتر از ندیدنش وجود دارد.

حسن اصلی اثر کریمی آن است که به مخاطبانش نشان می‌­دهد که سوژگی زنانه، چه در آینه­ اوریپید و چه خوانشی که او از این اثر داشته است، به غایت پیچیده و درهم تنیده بوده و زنان همواره باید میان شبکه‌­ای از مشکلات گوناگون دست و پای بزنند. از این‌­رو، حتی اگر اثر در ذات خود تراژیک نباشد، می‌­تواند مخاطب را وا دارد تا به تماشای این اثر بنشیند.

 

اخبار مرتبط:

برگزاری کارگاه تئاتر در مدرسه تئاتر سه نقطه

یادداشت حسین کیانی برای «مضحکه شبیه قتل»

آخرین وضعیت افتتاح تئاتر صبا و خاوران

آغاز اجرای نمایش «پشت سرتو نگاه نکن»

اجرای «کالیگولا» تمدید شد

نخستین سمپوزیوم طراحی صحنه و لباس تئاتر برگزار می‌شود

اجرای نمایش «غروب روزهای اول پاییز» در حوزه هنری

«مرده‌های بی‌کفن و دفن» نقد می‌شود

تورج اصلانی تیزر «مجلس انتقام‌جویی هملت» را می‌سازد

سیامک صفری به فیلم فرزاد مؤتمن پیوست

«مجلس انتقام‌جویی هملت» به صحنه می‌رود

اجرای نمایش خمره در نیاوران

«ازدواج آقای می‌سی‌سی‌پی» در ایرانشهر

«نقل موسیقایی رستم و اشکبوس» در خانه نمایش افتتاح می‌شود

یادداشت منوچهر اکبرلو برای جشنواره تئاتر کودک همدان

گروه نمایش «پاپیون» به لهستان می‌رود


 


کلیدواژه ها:

هاله میرمیریفریبرز کریمینقد تئاترنقد نمایش مده آاخبارتاتراخبارتیاترjmhjvUjhjvUتیاترتاترتئاتر ایرانتاتر ایرانتیاتر ایرانتاترمرجع تئاترپایگاه خبری تئاترسایت خبری تئاترایرانart iranتئاترتئاتر ایرانسایت تئاترتئاتر سایتفرهنگی هنری«تئاتر»خبر تئاترخبر جدید تئاترجدیدترین اخبار تئاتر ایراناخبار تئاتر ایرانخبرهای تئاترتئاتری هادرباره تئاترتئاتر؟کجا؟کی؟عوامل؟بلیت؟Iranian Theater Newstheater irantheateriran artart irantheater iriran
نظر شما


captcha
  • اختتامیه بیست و چهارمین جشنواره بین المللی تئاتر کودک و نوجوان
  •  گزارش تصویری- نمایش پیشی خورد - کارگردان : پوریا گلستانی
  • گزارش تصویری- نمایش صعود مقاومت پذیر آرتورواویی- کارگردان: امیر دژاکام
  • گزارش تصویری نمایش «محفل بی عاری»  کارگردان سیاوش بهادری راد‎
  • گزارش تصویری - نمایش کافه طره - کارگردان: نوشین تبریزی
اینستاگرام پایگاه خبری تئاتر
کانال تلگرام پایگاه خبری تئاتر
نمایش یک سبد فحش برای شمسی خانم
فراخوان همکاری با سایت خبری تئاتر
بیست و چهارمین جشنواره بین المللی تئاتر کودک و نوجوان
جشنواره بین الملی تئاتر فجر
مجله الکترونیکی «تاسیان»