بسياري از گروه‌هاي تئاتري همواره متقاضي اجرا در مجموعه تئاترشهر هستند و اين حضور را همچون افتخاري در كارنامه كاري‌شان تلقي مي‌كنند؛ البته اينكه با در نظر گرفتن وضعيت آشفته و بي‌ضابطه معمول اين مجموعه در طول سه دهه گذشته، تئاترشهر در اذهان همچنان به عنوان يكي از جدي‌ترين و معتبرترين سالن‌هاي تئاتري پايتخت و كشور باقي مانده نكته‌اي قابل تامل است. بي‌شك مرور تاريخ نمايش‌ها و اسامي كارگردانان صاحب‌نامي كه آثار خود را در اين مكان به صحنه برده‌اند از جمله دلايل فرونپاشيدن اين برند و اعتبار است.

پایگاه خبری تئاتر: روابط عمومی مجموعه تئاتر شهر روز گذشته در گزارشی ضمن معرفی نمایش‌های جدید به صحنه رفته در این سالن، به انتشار آمار تماشاگران نیز اقدام کرد که در میان ارقام اعلام شده موردی قابل تامل وجود داشت. «نمایش «خاتون» به کارگردانی حسین عالم بخش که در سالن اصلی مجموعه تئاتر شهر روی صحنه است طی ۶ اجرایی که تا ۲۷ مهر ماه داشته میزبان ۲۹۹۷ تماشاگر بوده است. برای این نمایش ۴۱ بلیت تمام بها، ۳ بلیت نیم بها و ۲۹۵۳ بلیت میهمان ارایه شده و در گیشه، فروش ۱۷ میلیون ریالی برایش ثبت شده است.» به جرات می‌توان گفت بسیاری از گروه‌های تئاتری همواره متقاضی اجرا در مجموعه تئاترشهر هستند و این حضور را همچون افتخاری در کارنامه کاری‌شان تلقی می‌کنند؛ البته اینکه با در نظر گرفتن وضعیت آشفته و بی‌ضابطه معمول این مجموعه در طول سه دهه گذشته، تئاترشهر در اذهان همچنان به عنوان یکی از جدی‌ترین و معتبرترین سالن‌های تئاتری پایتخت و کشور باقی مانده نکته‌ای قابل تامل است. بی‌شک مرور تاریخ نمایش‌ها و اسامی کارگردانان صاحب‌نامی که آثار خود را در این مکان به صحنه برده‌اند از جمله دلایل فرونپاشیدن این برند و اعتبار است.

اما علامت سوال بزرگ و جدی زمانی مقابل چشمان جامعه تئاتر خودنمایی می‌کند که به مرور به اجراهای سالن اصلی تئاتر شهر در چند ماه‌ گذشته بپردازیم. از همین دو نمونه اخیر که شروع کنیم با «رویای شب نیمه تابستان» نوشته ویلیام شکسپیر به کارگردانی مریم کاظمی و «خاتون» می‌رسیم. «رویای شب نیمه تابستان» مریم کاظمی به گواه اکثر چهره‌های دانشگاهی، جامعه منتقدان و رسانه‌ها فاقد کیفیت لازم برای به صحنه رفتن در چنین محلی تلقی شد. خوانشی نادرست و سطحی به ویژه در فرم و شیوه اجرا از متن کمدی نویسنده شهیر انگلستان که به طور طبیعی در دیگر اجزای کار مانند «شادمانی» نیز ظاهر شد و با آداپتاسیونی غلط به اجرا درآمد. رویکردی که در نهایت به «بزم» و پایکوبی فرهنگ عامه ایرانی رسید و در کنار انتشار تصاویری از رفتارهای قر کمری! بازیگران مرد به ایجاد تنش و توقف نمایش منجر شد.

در حالی که کمی پیش‌تر، همین متن به کارگردانی مصطفی کوشکی در سالن نمایش «مستقل تهران» روی صحنه رفت و مساله‌ای هم پیش نیامد. مهم‌تر آنکه فارغ از هر نقد کیفی به اجرای کوشکی، «رویای شب نیمه تابستان» این کارگردان به جشنواره شکسپیر لهستان دعوت شد و به عنوان نماینده ایران در فستیوال روی صحنه رفت. واکنش‌ مسوولان جشنواره، تماشاگران و اظهارات گروه نیز نشان می‌دهد این اجرا در لهستان با استقبال مواجه شد.

نمایش «خاتون» به کارگردانی حسین عالم‌بخش نمونه دیگری است که سابقه یک سالن معتبر را عجیب به چالش می‌کشد. در وصف اوضاع اسفناک این نمایش آیا همین کافی نیست که ببینیم در هفته نخست اجرا ۲۹۹۷ نفر به تماشای نمایش نشسته‌اند که برای ۲۹۵۳ نفر از آنها بلیت مهمان صادر شده و فقط ۴۱ بلیت فروخته است؟! در تمام هفته گذشته اجرای نمایش‌های متعددی در سالن‌های گوناگون تئاتر آغاز شده که کیفیت آنها هر روز بر تعداد تماشاگران افزوده است. از جمله می‌توان به نمایش «فیل در تاریکی» نوشته محمد زارعی و کارگردانی مهرداد مصطفوی یا نمایش «نامبرده» به کارگردانی علی‌اصغر دشتی اشاره کرد که اولی در سالن مستقل و دومی در تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه رفته‌اند. گرچه می‌توان به نمونه‌های جوان‌تر مثل «مده‌آ» کاری از ندا قاسمیان و دیگرانی اشاره کرد و همچنان بر این فهرست افزود. اما اینکه کارگردان نمایش «خاتون» شخصا بیان کند «این نمایش در عرصه تئاتر حرفه‌ای عرض اندام می‌کند» به این معنی است که گروه نیز از اجرای یک اثر حرفه‌ای، آن هم در مکانی معتبر و حرفه‌ای تصور درستی نداشته و ندارد. این منتقد و مخاطب است که باید درباره کیفیت نمایش صحبت کند نه کارگردان! و در این نمونه حتی نظر تماشاگران نمایش به صحنه رفته در سالن اصلی مجموعه تئاتر شهر قابل توجه نیست، چرا که هیچ‌یک از آنها برای تماشای نمایش بهایی نپرداخته‌اند.

وجود اجراهایی از این دست در تئاتر شهر که یادآور نمایش‌های موسوم به «اتوبوسی» است جز لطمه به سیما و اعتبار این مکان نتیجه‌ دیگری ندارد. به نظر می‌رسد در ماه‌های اخیر مجموعه از نظر برنامه‌ریزی دچار تشدد آرا شده و بعضی کارگردانان با دستورهای خارج از اختیار مدیریت موفق به دریافت نوبت اجرا شده‌اند. در غیر این صورت باید این نمایش‌ها را سلیقه و انتخاب شخص سعید اسدی بدانیم که سابقه خلاف این گزاره را به ما نشان می‌دهد. وقتی نام سعید اسدی به عنوان مدیر مجموعه تئاتر شهر اعلام شد انتظارها از او کم نبود. حداقل چیزی که امروز شاهد هستیم، نبود؛ به ویژه که او چهره‌ای دانشگاهی و آگاه به جریان‌های روز تئاتر ایران و دیگر کشورها شناخته می‌شود و در زمینه مدیریت مرکز تئاتر مولوی نیز سابقه‌ مثبتی از خود به یادگار گذاشت.

در ماه‌های اخیر شایبه گسترش دایره اختیارات انجمن هنرهای نمایشی و موسسه توسعه هنرهای معاصر در تمام ارکان مدیریتی مجموعه تئاترشهر بالا گرفته است؛ آرزویی که از دیرباز مطرح بوده و همین یکی دو سال قبل هم از سوی علی مرادخانی، معاون امور هنری سابق مطرح شد. مرادخانی تصمیم داشت مجموعه تئاتر شهر را مثل تالار وحدت به نهادی در اصطلاح نیمه‌خصوصی تبدیل کند؛ رویکردی که با مقاومت مدیرکل هنرهای نمایشی و اصحاب رسانه مواجه شد. آیا می‌توان اوضاع فعلی را نتیجه دخالت‌های خارج از مجموعه در نظر گرفت؟ آیا تئاتر شهر توسط نهادها و مراکز خارج از اداره کل هنرهای نمایشی فتح شده است؟

  • نویسنده : بابک احمدی
  • منبع خبر : روزنامه اعتماد