در سال 96 براي 8 خانم ورزشكار اين اتفاق افتاده 8نفري كه ما نمي‌شناسيم و عدم اذن همسر زندگي آنها را تحت‌الشعاع قرار داده است. يعني عدم اجازه همسر باعث مي‌شود با آينده كاري يك زن بازي شود و چه‌بسا آينده او را نابود كند.

پایگاه خبری تئاتر:به گفته سینماداران، صاحبان پخش و همین‌طور کارشناسان شش‌ماه دوم سال فرصت مناسب‌تری برای اکران فیلم‌هایی با موضوع اجتماعی است، از آنجایی که پاییز و زمستان فصل تحصیل و آموزش دانشجویان و دانش‌آموزان به حساب می‌آید و خانواده‌ها اوقات فراغت کمتری دارند سینماها هم فیلم‌هایی با مضامین مختلف و اجتماعی بیشتری را اکران می‌کنند تا بتوانند مخاطبان بیشتری جذب کنند. فیلم «عرق سرد » هم یکی از این نمونه فیلم‌های اجتماعی اما با موضوعی جسورانه است که این روزها در سینماها نمایش داده می‌شود. از یک سو ممنوعیت سفر زنان ورزشکار به خارج از کشور بدون اجازه همسر و از سوی دیگر تبعات مختلف اجتماعی این موضوع در «عرق سرد» به خوبی روایت می‌شود.

چگونگی ساخته شدن این فیلم و همچنین حاشیه‌هایی که این روزها فیلم در اکران پیدا کرده فرصتی را برای ما فراهم کرد تا با کارگردان این فیلم گفت‌وگویی انجام دهیم که پیش روی شماست:

جناب بیرقی برای دومین فیلم‌تان سراغ موضوع ورزشی رفتید که ساخت نمونه‌های چنین فیلم‌هایی در سینمای ایران به تعداد انگشتان یک دست هم نمی‌رسد.

سوای از این موضوع، به نظرم نمونه زنانه فیلمی با موضوع ورزشی در سینمای ایران پرداخت نشده، فیلم‌هایی که در این زمینه ساخته شدند بیشتر با رویکرد مردانه هستند. زمانی که من به این موضوع برای ساخت رسیدم، هر چه فکر کردم در سینمای ایران فیلم ورزشی که موضوع زنانه‌ای داشته باشد به ذهنم نرسید. از این جهت موضوع تازه‌ای بود که به آن می‌پرداختیم.

حتی به نوعی ریسک به حساب می‌آمد.

دقیقا . ماهیت قصه به زن ورزشکار مربوط می‌شود که ما باید ابعاد ورزشکار بودن را به کامل‌ترین شکل در او نشان می‌دادیم و این مساله سختی اجرا را برای ما دوچندان می‌کرد . از این جهت سخت که ما نمی‌توانستیم ازشخص ورزشکار در فیلم استفاده کنیم . چون ۱۰ درصد فیلم به ورزش می‌پردازد وادامه قصه کاملا غیرورزشی است و به داستان زندگی ورزشکار فیلم ما می‌پردازد . به همین جهت باید از بازیگری استفاده می‌کردیم که ورزش را هم خوب بشناسد. اغلب در فیلم‌های ورزشی از شخص ورزشکار استفاده می‌کنند و خب از این جهت کار برای‌شان با ورزشکار راحت است اما سختی این فیلم در این بود که ما از بازیگر برای نقش ورزشکار استفاده کردیم.

و از این جهت مسوولیت باران کوثری دو چندان بود؟

باران برای این فیلم سختی زیادی متحمل شد. تمرین‌های فشرده داشت. از یک طرف تمرین‌های بدنسازی سخت داشت و از طرف دیگر دو ماه پیگیر یادگیری فوتسال بود. و این دو تمرین به موازات هم دو ماه انجام شد.

ممنوعیت سفر زنان به خارج از کشور بدون اجازه همسر، موضوعی است که در «عرق سرد» مطرح و به جنبه‌های مختلف اجتماعی آن نگاه شده؛ از جهتی می‌توانیم بگوییم موضوع این فیلم آگاهی‌بخشی خوبی برای مخاطب دارد مساله‌ای در دل فیلم روایت می‌شود که در کمتر فیلم اجتماعی مطرح می‌شود.

بله . قصه فیلم جنبه آگاهی بخشی به مخاطب دارد. تماشاگرزن با تماشای این فیلم به این نکته پی می‌برد که بدون اذن شوهر نمی‌تواند از کشور خارج شود. مخاطب (زن) وقتی با داستان مواجه می‌شود از فیلم تاثیر می‌گیرد که بعدها اگر زندگی مشترک تشکیل داد قبل از ازدواج با همسرش به این نتیجه برسند که به برابری حق زن و مرد در طول زندگی احترام بگذارند.

ترکیب و چینش بازیگران چگونه صورت گرفت؟ گویا از ابتدا که متن را می‌نوشتید به باران فکر می‌کردید.

بله. زمانی که فیلمنامه را می‌نوشتم تمام بازیگران این فیلم در نظرم بودند، یکسری الگوهایی در ذهن داشتم که مطابق با آن بازیگران را انتخاب می‌کردم. برای نقش افروز اردستانی اولین الگو باران کوثری بود.

از آنجایی که باران در جریان نگارش فیلمنامه قرار داشت، درزمینه انتخاب بازیگران هم به شما مشورت می‌داد؟

همه بازیگران فیلم انتخاب‌های خودم بودند، خوشبختانه همان کسانی انتخاب شدند که به آنها فکر می‌کردم، وقتی بازنویسی نسخه آخر فیلمنامه را انجام می‌دادم با باران کوثری وارد دیالوگ و همکاری شدیم.

خیلی‌ها موضوع فیلم را به اتفاقات و قضایای مربوط به نیلوفر اردلان ارجاع می‌دهندکه شاید ذهن ناخودآگاه به این سمت کشیده می‌شود. حال‌آنکه مساله فیلم لج و لجبازی است که در میان زوج‌های زیادی رخ می‌دهد طی سال‌های گذشته این موضوع زیاد مطرح می‌شود که بعضی مردها نمی‌خواهند امکان رشد برای همسران‌شان فراهم شود؛ شاید به خاطر ترس از دست دادن‌شان باشد، اما به‌هرروی اتفاقی نیست که صرفا متوجه ورزشکاران باشد.

با شما موافقم؛ چنین اتفاقاتی میان زوج‌ها مرسوم و متداول است . آخر فیلم هم ذکر می‌کنیم که در سال ۹۶ برای ۸ خانم ورزشکار این اتفاق افتاده ۸نفری که ما نمی‌شناسیم و عدم اذن همسر زندگی آنها را تحت‌الشعاع قرار داده است. یعنی عدم اجازه همسر باعث می‌شود با آینده کاری یک زن بازی شود و چه‌بسا آینده او را نابود کند. این گونه نبوده که زندگی یک ورزشکار دستمایه نگارش این فیلم شود.

این بحث مطرح بود که بعد از اتفاقات مربوط به نیلوفر اردلان مجلس قانونی را تصویب کرد که قهرمانان زن بدون اذن همسر می‌توانند از کشور خارج شوند. ولی در فیلم این نکته مطرح نمی‌شود؟

خیر. قهرمانان برای یک‌بار می‌توانند بدون اذن همسر از کشور خارج شوند . در فیلم هم صحنه‌هایی هست که فدراسیون تمام تلاش خود را می‌کند، اما برای کسانی وساطت می‌کندکه مشکلات حاشیه‌ای نداشته باشند و حساب‌شان همه جوره پاک باشد. اما در فیلم می‌بینیم که سرپرست تیم به افروز (باران) می‌گوید که ما به تو شک داریم و به خاطر این شک ارگان مربوطه نمی‌تواند به او کمک کند.

یکی از ویژگی‌های مثبت فیلم «عرق سرد» این است که قهرمان داستان را یک انسان به تصویر می‌کشد با تمام خصوصیات و ضعف اخلاقی که دارد.

دقیقا همین نکته مدنظر ما بود. می‌خواستیم یک انسان واقعی را با تمام خصائل روایت کنیم.

برای یکدستی بین بازی بازیگران انگار تمرین‌های خاصی داشتید؟

من یک سبک من‌درآوردی دارم که کل فیلم را یک‌بار در پیش‌تولید تمرین می‌کنیم. این اسمش دور‌خوانی یا تمرین بازی نیست. کلیه صحنه‌ها را یک‌بار به‌صورت تمرینی اتود می‌زنیم. در این اتود صحنه‌ها به یک نوع صحنه‌آرایی خاصی می‌رسیم و بعد وارد مرحله فیلمبرداری می‌شویم همین صحنه‌ها را کاملا اجرا می‌کنیم. این یکدستی که می‌گویید از این تمرین‌ها می‌آید. جزییات کامل فیلم را یک‌بار مکتوب می‌کنیم و همه‌چیز ثبت می‌شود به همین دلیل از قبل همه‌چیز دست‌مان آمده و می‌دانیم سر صحنه قرار است چه اتفاقی بیفتد. جلوی دوربین نکته جدیدی لحاظ نمی‌کنیم. همه‌چیز از قبل فکر شده است.

در فیلم «من» هم از این قانون تبعیت کردید؟ چون فضای این دو فیلم کاملا باهم متفاوت است.

این سبکی است که خودم از آن استفاده می‌کنم.

البته تجربه نشان داده که فیلم‌هایی که کارگردان‌ها از قبل به ریز جزییات فیلم توجه می‌کنند بازیگران تمرین‌های مداوم دارند خروجی قابل‌اعتناتری می‌شود.

موافقم.

بعضی‌ها مطرح می‌کنند که فیلم پیرامون احقاق حقوق زنان است و جنبه فمینیستی می‌گیرد؟

من هیچ صفتی برای فیلم برگزیده نمی‌دانم و به دنبال صفتی هم برای اینکه به فیلم بچسبانم نبودم . به نظر من داستان فیلم انسانی نوشته شده . قبل از اینکه جنبه فمینیستی داشته باشد نگاه انسانی در فیلم جاری است من فیلم عرق سرد را انسانی ساختم.

پیام مستتر در فیلم به عقیده برخی به صورت مانیفست به مخاطب ارایه می‌شود. موافقید؟

خیر به هیچ عنوان. مانیفست صادر کردن در تضاد با کاری است که فیلم انجام می‌دهد. فیلم قصه برای مخاطب تعریف می‌کند هدف‌مان قصه گفتن برای مخاطب است اگر لازم بود پیام صادر می‌کردیم احتیاج به فیلم ساختن نبود. اتفاقا مانیفست ضد فیلم است من در این فیلم سعی کردم در قالب قصه فیلم را برای مخاطب روایت کنم.

و نکته مهم اینکه کاراکتر ضد قهرمان فیلم هم منفی نیست. مخاطب با او در صحنه‌هایی همراه می‌شود اما از جهتی آدم‌های متظاهری را به تصویر می‌کشد که در اطراف‌مان زیاد می‌بینیم. و در میان آنها آدم‌های معروف هم هستند. ظاهرشان با آنچه در باطن دارند متفاوت است.

کاراکتر یاسر در قالب یک مجری به گونه‌ای طراحی شده که ما او را با خصوصیاتی که در زندگی فردی و شخصی دارد متفاوت می‌بینیم. در محل کار کاراکتری است که با تزویر و ریا ظاهر می‌شود ولی بیرون از تلویزیون اصل خود را نشان می‌دهد. اما درعین حال شخصیت سمپاتی دارد که مخاطب با او رابطه عاطفی هم برقرار می‌کند و در مواقعی به او حق می‌دهد.

سحر دولتشاهی در این فیلم به خوبی نقش آدم‌هایی را بازی کرده که لج درآر است.

این بازی‌ها نتیجه تمرینات مداوم است . در این فیلم تلاش کردیم کاراکتری با تمام ابعاد از او بسازیم به این معنی که سیاه نیست. این زن از منافع ارگانی که در آن کار می‌کند دفاع می‌کند با این حال دوست‌نداشتنی هم نیست.

بازی‌ها در فیلم کنترل شده بود یا اینکه طبق میزانسنی که طراحی کردید پیش می‌رفت؟

اگر از جانب بازیگران پیشنهادی مطرح می‌شد استفاده می‌کردم. علاقه‌مند هستم بازیگرانی که در فیلمم حضور دارند دنیای خود را به فیلم وارد کنند و در فیلم شریک شوند. ولی نوع بازی‌های‌شان کنترل شده بود.

تجربه ثابت کرده دقایق ابتدایی روز سینماها مخاطبی ندارد مگر فیلم‌های خاص همچون فروشنده اصغر فرهادی؛ اما فیلم عرق سرد ساعت ۱۱ صبح مخاطبان زیادی را به پردیس کوروش کشانده بود.

این نکته حمایت مردم را نشان می‌دهد، اینکه خودشان به‌صورت خودجوش به یکدیگر اطلاع‌رسانی می‌کنند و همدیگر را به تماشای این فیلم دعوت می‌کنند. وقتی به تماشاگر فیلم متفاوت و تازه‌ای پیشنهاد می‌شود که موضوعش برایش تازگی دارد، این نوع فیلم‌ها را شناسایی می‌کند و به دیدن فیلم می‌رود. فیلم «عرق سرد» هم از همین دست فیلم‌هاست که تلاش می‌کند تازه و نو باشد و از کلیشه‌ها پرهیز کند.

اتفاقا یکی از ویژگی‌های فیلم عرق سرد موضوع جدیدی است که در سینما مطرح می‌کند.

بله. این فیلم تلاش می‌کند جنس اصل به مخاطب ارایه بدهد. البته به عنوان کارگردان ادعا نمی‌کنم که جنس اصل به مخاطب تحویل دادم اما می‌توانم ادعا کنم که جنس فیک نساختم.

این نکته اهمیت دارد که فیلمسازها بدانند با مخاطب هوشمندی مواجه هستند که اصل‌وفرع را به‌خوبی تشخیص می‌دهد. نکته‌ای که بسیاری از همکاران شما به آن توجه ندارند و نمونه این بی‌توجهی را در بسیاری از فیلم‌ها می‌بینیم.

معتقدم مخاطب جنس اورجینال را به‌خوبی تشخیص می‌دهد و سوای از تشخیص به دوستان خود هم پیشنهاد می‌دهد. اتفاقی که این روزها برای فیلم «عرق سرد» می‌افتد و مردم خودشان دهان‌به‌دهان مبلغ این فیلم هستند. هیچ تبلیغی نمی‌تواند ساعت ۱۱ صبح تماشاگر را به تماشای فیلمی دعوت کند مگر اینکه خودشان به این نتیجه رسیده باشند که فیلم خوبی بر پرده است.

البته که این روزها حوزه هنری با تحریم این فیلم در سالن‌ها، مبلغی برای آن شده است.

با شما موافق نیستم. ضربه‌ای که حوزه هنری به فیلم ما وارد می‌کند خیلی بیشتر از این است که به عنوان مبلغ به معرفی فیلم ما کمک کند. در نگاه اول این نکته به ذهن می‌رسد که برای فیلم‌های محروم شده از حوزه هنری، تبلیغ می‌شود. اما بدانیم حوزه ۹۷ سالن در سراسر کشور را از ما گرفته . اگر فروش این ۹۷ سالن در ریز فروش فیلم ما قرار بگیرد می‌دانید چه تاثیر بسزایی خواهد داشت؟ تا اینکه بخواهد از جنبه تبلیغی برای فیلم ما موثر باشد. بله. با این تحریم فیلم ما به مردم بهتر معرفی می‌شود و هجمه‌ای اطراف فیلم شکل می‌گیرد اما تحریم و ندادن سالن سینما ظلم بزرگی به این فیلم است. وقتی خسارت را بررسی می‌کنیم به‌مراتب بیشتر از تبلیغ برای عرق سرد است. این مثل این می‌ماند که ظرف ده لیتری به ما بدهند برای صد لیتر آب. صد لیتر آب در ظرف ده لیتری که جا نمی‌شود به همین جهت خسارتی که حوزه هنری به فیلم عرق سرد وارد کرد جبران‌ناپذیر است و اصلا قابل قیاس نیست.

دلیل‌شان چه بوده؟

متاسفانه باید بگویم هیچ فضای گفت‌وگویی برای ما ایجاد نکردند.هیچ زمانی را به ما اختصاص ندادند جلسه‌ای هم با ما نگذاشتند حتی جالب است بدانید تلفنی هم حاضر نشدند با ما گفت‌وگو کنند فقط به ما پیغام دادند که این فیلم را در سینما نمایش نمی‌دهیم و با مضمون فیلم مشکل‌داریم. ما هر چه تلاش کردیم با آنها وارد گفت‌وگو شویم نشد. هنوز بعد از مدت‌ها نتوانستیم با آنها ارتباط برقرار کنیم واقعا اتفاق بی‌سابقه‌ای است. فیلم را از نمایش در سالن‌ها محروم کردید با ما گفت‌وگو هم نمی‌کنید؟! مثل این می‌ماند که تو را قابل به گفت‌وگو نمی‌دانند. من فکر می‌کنم همه اینها برنامه از پیش تعیین‌شده بود.

تجربه ثابت کرده مخاطب با برخی فیلم‌ها در هفته سوم یا چهارم همراه می‌شود.

یکسری فیلم‌ها تندرو و یکسری فیلم‌ها کندرو در کسب گیشه هستند. فیلم عرق سرد کندرو است.

  • نویسنده : تينا جلالی
  • منبع خبر : روزنامه اعتماد