الان چه جشنواره ملي فجر و چه جشنواره جهاني يك آيين ملي به شمار مي‌رود كه سي و چند دوره از برگزاري آن مي‌گذرد و سرقفلي آن متعلق به همه مردم است. دبير اين وكالت را ندارد كه همه چيز را به هم بريزد. بايد حواس دبير باشد كه از ميراث و تصميم‌هاي ديگر دبيران حفاظت مي‌كند و نمي‌تواند به راحتي تصميم‌هاي مختلف بگيرد. مثلا يك سال تصميم بگيرد به جاي سيمرغ چيز ديگري جايزه مي‌دهيم يا از فردا پنج جايزه كم مي‌شود و شش جايزه ديگر اضافه شود. تاكيد مي‌كنم بايد روي بعضي اصول ايستاد. از اين جهت فعلا تا اين لحظه سالن چارسو محل برگزاري سي و هفتمين جشنواره جهاني است و تصميم ما در اين چند سال بر اين بوده كه چارسو در مركز شهر قرار دارد و ما مهمانان اين رويداد مهم را در قلب شهر مستقر مي‌كنيم تا آنها را با شهر و مردم شهر آشتي دهيم .آنها را با موزه‌هاي شهر آشنا كنيم و همين طور آنها در فضاي گرمي كه در شهر وجود دارد، قرار بگيرند.

پایگاه خبری تئاتر: هفته آینده سی‌ و هفتمین جشنواره جهانی فیلم فجر در حالی آغاز به کار می‌کند که این رویداد اولین و یکی از مهم‌ترین اتفاق‌های سینمایی سال ۹۸ است. فستیوالی که به لحاظ آماری مهم‌ترین رویداد غیر سیاسی بین‌المللی کشور است و باعث گردهمایی باشکوه فیلمسازان از اقصی نقاط جهان می‌شود. در چند سال اخیر که این رویداد سینمایی از محل اصلی خود یعنی جشنواره ملی یا بومی جدا شد با انتقادات زیادی همراه بود اما هوشمندی سیدرضا میرکریمی – دبیر این جشنواره – در برگزاری این مهم منجر به این شد که این گردهمایی در سال‌های اخیر با اتفاقات خوبی همراه باشد. به بهانه برگزاری این فستیوال در روزهای آینده با میرکریمی گفت‌وگویی انجام دادیم که از نظر می‌گذرانید.

با توجه به اینکه جامعه سال سختی را آغاز کرده است به نظر می‌رسد برگزاری جشنواره جهانی در دل این اتفاقات سهمگین کمی باعث ترمیم روحیه غم و اندوه میان مخاطبان سینما می‌شود.

جشنواره‌ها همان طوری که از اسم‌شان هم پیداست در کنار سابقه و گرایش علمی و حرفه‌ای که دارند به دنبال ایجاد پیوند بین جامعه و موضوع فعالیت خود هستند. جشنواره جهانی هم از این قاعده مستثنی نیست. ایجاد یک فصای تبادل تجربیات همراه با نشاط اجتماعی بخشی از هدف همه جشنواره‌های جهان است. به‌رغم همه اندوهی که در کشور وجود دارد و آسیبی که سیل برای هموطنان ما ایجاد کرده باید در کنارش خوشحال باشیم چون بحران‌های بزرگی از جمله کمبود و مشکلات منابع آبی برطرف شده است. بله؛ جشنواره‌ها می‌توانند در تجدید روحیه عمومی شهروندان نقش موثری داشته باشند. جشنواره جهانی هم می‌تواند این وظیفه را به خوبی بر عهده بگیرد. البته که ما از ماه‌ها قبل فعالیت‌مان را در دبیرخانه جشنواره شروع کردیم. اما در حال حاضر هم تلاش می‌کنیم بخش‌هایی از کارمان به حس عمومی جامعه ارتباط داشته باشد. همراه با همدردی، نشاط اجتماعی است که جامعه به آن احتیاج دارد. حتی برای برای بازسازی مشکلات به سهم اندک خودمان شادی را باید به جامعه تزریق کنیم.

این صحبت‌ها بخشی از ماجرا است؛ اینکه اشاره شد سال سختی پیش رو داریم از جنبه تحریم‌ها هم هست. جشنواره جهانی از جمله رویداد‌های مهم کشور است که ماهیتش در تبادل و تعامل با کشورهای دیگر تعریف می‌شود، با علم به اینکه اساسا جشنواره جهانی رویکرد آسیایی دارد، آیا تحریم‌ها هم به سخت شدن روند آماده‌سازی کار جشنواره تاثیر گذاشته است؟

بی‌شک هر رویدادی متاثر از هر محدودیتی است که به آن آسیب وارد می‌کند. قطعا جشنواره جهانی هم مستثنی نیست. برای پیگیری ارتباطات بین‌المللی، سال گذشته سال سختی برای تیم ما بود و متاسفانه محدودیت‌هایی در انتقال ارز داشتیم و حتی بعضی وقت‌ها در ارسال مرسولات پستی مشکلاتی وجود داشت که از این جهت خیلی کار همکاران من را در جشنواره سخت کرد. به این اضافه کنید فشارهای پنهانی که متاسفانه بسیاری از فضاهای غیررسمی در کشورهای دیگر به وجود می‌آوردند و با این روش می‌خواستند عرصه را بر ایران تنگ کنند . آنها تلاش کردند حتی در در فضای فرهنگی شرایطی به وجود بیاورند تا مهمان‌های ما از آمدن به ایران منصرف شوند. یا کمپانی‌ها فیلم‌های‌شان را در اختیار ما قرار ندهند . توجه کنید که دست و پنجه نرم کردن با خیل عظیمی از مشکلات این شکلی که بعضا مسببین اصلی آن پنهان هستند و ما در پشت لایه‌های فضای مجازی و جاهایی که هویت اصلی آنان را نمی‌توانستیم تشخیص دهیم به دنبال آنان بودیم و این واقعا کار دشواری است. بله؛ امسال سال سختی بود. البته که ما تلاش مضاعف نیز کردیم. بخش‌هایی از مشکلات را بعد از جشنواره به صورت مبسوط خواهم گفت که این مشکلات چه گستردگی عظیمی داشت و از عملیات کسانی خواهم گفت که تلاش کردند ما موفق به برگزاری جشنواره در استانداردی که سال گذشته برگزار کردیم، نباشیم. این نشان می‌دهد که جشنواره جهانی سال گذشته توانسته بود موفق برگزار شود و خبرهای خوبی از ایران مخابره کند؛ سال گذشته خبرهای خوبی از جشنواره ارسال شد که لزوما سیاسی نبوده و در حوزه فرهنگ بوده است. این ویترین خوب از ایران به نمایش گذاشته شد و به این صورت توانسته بود بعضی‌ها را عصبانی کند. الان در فاصله چند روز مانده به جشنواره صورت خوشی ندارد که من از این موضوعات صحبت کنم. اجازه بدهید بعد از جشنواره که با سلامت و باشکوه برگزار شد از کارشکنی‌ها خواهم گفت که حد دشمنی با ما در چه سطح بوده و چه کار سختی بر عهده داشتیم .

تجربه ثابت کرده این سختی‌ها لازمه برگزاری جشنواره‌ای است که با موفقیت همراه است.

باید باور داشته باشیم که همه جشنواره‌های هنری مهم دنیا که در حوزه سینما کار می‌کنند حتی بعضی که در خود آمریکا برگزار می‌شوند یک قانون نانوشته دارند و آن اینکه هدف‌شان حمایت از فیلم‌های مستقلی است که در مقابل جریان مسلط مثل هالیوود فیلم می‌سازند. به عبارتی جریان متفکر. طبیعی است این مبارزه با جریان مسلط و سینمای آمریکا یک مبارزه عمومی است و به ما اختصاص ندارد. چون در کشور ما این مساله عقبه سیاسی پیدا می‌کند و در این سال‌ها حاد شده است. این پیش فرض یک مقداری در شرایط میدانی هم بروز و ظهور پیدا می‌کند. اتفاقا از این جهت افتخار می‌کنیم. به‌رغم همه این فشارهایی که صحبت کردم امسال مهمان‌های بی‌شماری به جشنواره می‌آیند و فیلم‌های زیادی از کشورهای مختلف در این رویداد به نمایش می‌گذاریم. همه اینها ناشی از چند چیز است؛ اول قدرت فرهنگی کشور ما و پشتوانه تمدنی که ایران دارد و جایگاهش در میان اذهان به شکل عام. دوم اعتبار جشنواره جهانی فیلم فجر. به عنوان یکی از قدیمی‌ترین جشنواره‌های آسیا و مهم‌ترین جشنواره غرب آسیا. از این جهت این اندوخته معنوی که داریم به ما کمک می‌کند در بحران‌ها خیلی از دوستان ما را تنها نگذارند.

مثل چه کشورهایی؟

کشورهای خیلی زیادی؛ امسال ۱۶۵ عنوان فیلم در جشنواره به نمایش گذاشته می‌شود از بیش از ۵۰ کشور جهان . تقریبا از این جهت این آمار با سال قبل تفاوت چندانی ندارد. به شما بگویم که حدود ۲۵۰ مهمان خارجی خواهیم داشت که تا این لحظه قطعی شده که از بیش از ۷۰ کشور جهان که در این رویداد به ایران می‌آیند. امیدوارم شما مطبوعاتی‌ها که اهل تحقیق هستید جست‌وجویی انجام دهید درباره گردهمایی سالانه‌ای که خارج از حوزه سیاست در ایران برگزار می‌شود، مثلا در حوزه فرهنگ یا موضوعات عمومی دیگر. اگر این تحقیق انجام شود مطمئنم به لحاظ آماری متوجه خواهید شد که مهم‌ترین رویداد غیرسیاسی بین‌المللی در کشور همین جشنواره جهانی است.

به چه دلیل؟

به خاطر حجم بالای خبرهای داخلی و بین‌المللی جشنواره جهانی، تعداد بالای مهمانان و کشورهای شرکت‌کننده، همین طور تعدد و تنوع آثاری که در این رویداد نمایش داده می‌شود. ضمن اینکه تعداد نشست‌ها ی علمی در این مدت فشرده برگزار می‌شود و طبقات مختلف از رشته‌های مختلف دانشگاهی که علاقه دارند و فیلم‌ها را پیگیری می‌کنند و در این نشست‌ها حضور پیدا می‌کنند. من ظرف ۴ سال گذشته تلاش کردم آشتی بین رشته‌ای ایجاد کنم و سینما را به عنوان فرصت مطالعاتی به محیط‌های دانشگاهی معرفی کنم. از این جهات به نظر من جشنواره جهانی موقعیت ممتازی است.

با توجه به اینکه اشاره کردید جشنواره جهانی مهم‌ترین گردهمایی غیر سیاسی ایران است اما دیده می‌شود که اهالی سیاست هم درگیر این رویداد می‌شوند و سال‌های گذشته در این جشنواره شرکت داشتند. با توجه به حجم سختی‌هایی که از سال گذشته در چگونگی برگزاری جشنواره‌ای مطلوب متحمل شدید و با آن دست و پنجه نرم کردید و با توجه به انبوه انتقاداتی که سال گذشته نسبت به عملکرد شما شد امسال این رویداد (خصوصا امسال) بزنگاه خوبی است تا عملکرد میرکریمی به خوبی محک زده شود. به این نکته توجه داشته باشیم که سال گذشته صحبت‌های الیور استون، کارگردان سیاسی آمریکایی بازتاب‌های جهانی زیادی داشت. با توجه به تحریم‌هایی که وجود دارد حتی یک تیتر یا یک گزارش در این گردهمایی آثار خوبی می‌تواند داشته باشد که نفع آن برای کشور باشد. آیا شما موافقید از این تریبون کوچک می‌توان حرف‌های جهانی بزرگی زد؟

البته بگویم این انبوه انتقاداتی که می‌گویید، درکنارش تایید و تمجید و تعریف انبوه نیز صورت گرفته است. خیلی‌ها از نوع برگزاری جشنواره جهانی در حد استاندارد بین‌المللی و با نظم خوبی که برگزار شد احساس غرور کردند.

به نظر می‌رسد جشنواره نظم خوبی دارد.

این نکته را مهمانان خارجی ما هم تایید می‌کنند. اما چند سالی است جشنواره را به عنوان یک محل اجماع برای برآیند حرکت‌های اجتماعی جامعه اعم از علمی، فرهنگی و سیاسی در کشور معرفی می‌کنیم. صرفا بحث سینما اولویت اول و آخر ما نیست گرچه ممکن است سینما اولویت اول ما باشد. می‌خواهیم بگوییم که سینما در جمهوری اسلامی بزرگترین و موفق‌ترین مزیت فرهنگی نظام در ۴۰ سال گذشته است. این مزیت فرهنگی باید در وهله اول از طرف خود زمامدارها به رسمیت شناخته شود. اگر ما از آدم‌های تاثیرگذار در طراحی سیاست‌های کلان و بودجه‌بندی کشور دعوت می‌کنیم که در این جشنواره حضور داشته باشند و این حضورشان در جشنواره بدون تشریفات باشد و مثل مخاطب عادی فیلم ببینند و فیلم را معرفی کنند و لا به لای مهمانان ما بنشینند برای این است که آنها با این ظرفیت بزرگ سینما آشنا شوند. به شما بگویم که دستگاه دیپلماسی کشور کاملا از نزدیک جشنواره جهانی را پایش کرده و چند بار به من گفتند که این جشنواره در یک مسیر فرهنگی با یک تابلوی کاملا حرفه‌ای سینمایی گام بر می‌دارد و بسیاری از مراوداتی که در این رویداد انجام می‌شود در سطوحی است که شاید در سطوح سیاسی امکانش حداقل در این دوره موقت پرتنش وجود نداشته باشد. کشورهایی در این جشنواره حضور پیدا می‌کنند و همین طور نمایندگان آنها و اندیشمندان‌شان که شاید ما در دوره سردی روابط با آنها هستیم. این نشان می‌دهد که مزیت‌هایی در کشور ما وجود دارد که ما تا به حال به این مزیت‌ها کم توجهی کرده‌ایم و سینما یکی از این مزیت‌ها است. از این جهت بله، با شما موافقم. تصور من این است که جشنواره‌های دنیا رسانه‌های کم تیراژ و کوچکی هستند در رقابت با رسانه‌های پرتیراژ که دست نظام مسلط جهانی است. این جشنواره‌ها می‌توانند درد‌ها و آرزوها و مشکلات بشری را به شکل صادقانه‌تری با مردم جهان به اشتراک بگذارند. شما اگر می‌خواهید امروز از وضعیت روز جهان مطلع شوید این اخبار نه از طریق منابع رسمی که به میزان زیادی از واقعیت دور است و توسط بنگاه‌های بزرگ خبر پراکنی منتشر می‌شود، بلکه از طریق هنرمندان و متفکران جوامع منعکس می‌شوند که امروز با وضعیت دنیا و مشکلات جوامع آشنا هستند و می‌دانند مردم جوامع مختلف با چه مشکلاتی دست و پنجه نرم می‌کنند و چه آرزوهایی دارند. بهترین راه دریافت این اطلاعات و اشراف پیدا کردن از فرصت‌های مطالعاتی چیزی است که جشنوارهای سینمایی در اختیار شما قرار می‌دهند. این تمام آن چیزی است که می‌خواهیم به عنوان یک هدف در اختیار محققین، جامعه‌شناس‌ها، فلاسفه، مردم‌شناس‌ها و کسانی که پیگیر اوضاع دنیا هستند، قرار دهیم. این چیزی نیست که من فقط به آن اعتقاد دارم یا فقط جشنواره جهانی هدفش باشد بلکه هدف پنهان همه جشنواره‌های دنیا همین است. طبیعی است اولویت و هدف اول، سینما و ارزش‌های سینمایی است ولی سینما بخشی از جامعه است و انعکاسی از همه مسائل در جامعه می‌گذرد. ما وقتی ادعا می‌کنیم که پانورامایی از همه کشورهای جهان داریم؛ یعنی چه؟ این یعنی همه جوامع دنیا را نشان می‌دهیم. حال چگونه این صورت می‌گیرد و از چشم چه کسانی نشان داده می‌شود؟ از طریق فیلمسازان. به دلیل اینکه فیلمسازان معمولا در تمام دنیا به شکل مستقل و غیرسفارشی فیلم می‌سازند و از دسته فیلمسازانی هستند که با درد مردم آشنا هستند و به راحتی به نظام مسلط باج نمی‌دهند و حرف‌شان را صادقانه با مردم در میان می‌گذارند. به نظر من بهترین راه آشنا شدن با اوضاع امروز جهان این است که پای صحبت همین فیلمسازان بنشینیم. صحبت فیلمسازان هم چیزی نیست چون فیلم‌های‌شان را به شما نشان می‌دهند و فیلم‌های‌شان هم این فرصت را برای شما فراهم می‌کند که با اوضاع روز جهان آشنا شوید.

امسال برای برگزاری جشنواره با مشکل بودجه مواجه نبودید؟

متاسفانه یکی از مهم‌ترین مشکلات جشنواره امسال مساله بودجه بوده است. تاسف می‌خورم که جوسازی‌های عوام‌گرایانه‌ای صورت گرفته اینگونه بوده که چرا این بودجه‌ها به این جشنواره‌ها اختصاص پیدا می‌کند. اما اینجا به این افراد می‌گویم محل ارزیابی سود و میزان فعالیت در ساختار حکومت، جای دیگری است. همان جایی که از جشنواره حمایت می‌کند و این ماموریت را تعیین می‌کند خودش همه مسائل را ارزیابی و موشکافی لازم را دارد. خوشبختانه در همه این چند دوره ما مورد تشویق سیستم بالادستی قرار گرفتیم، آن هم به خاطر انضباط کاری که داشتیم و صرفه جویی‌هایی که کردیم. چون در نگاه اول نسبت به حجم فعالیت و رقمی که اختصاص داده شده این عدم تناسب برای‌شان کاملا روشن و واضح است. اما امسال به خاطر حجم مشکلات مالی که عموما وجود داشت وزارت ارشاد هم از این قضیه مستثنی نبود. کمتر از ۴۰ درصد از منابع جشنواره از طریق منابع سینمایی تامین شد. تلاش مضاعفی کردیم تا منابعی را پیدا کنیم که به عنوان اسپانسر با ما همراه شوند که خوشبختانه با کمک بعضی از نهادها این اتفاق در حال وقوع است. قطعا هر وقت این نکته از جانب آنها محقق شد اسم‌شان را می‌برم اما درکنارش صرفه‌جویی‌های بزرگی هم انجام دادیم. مثلا تعداد مهمان‌ها را کم کردیم و فعلا از برگزاری بعضی برنامه‌های‌مان چشم‌پوشی کردیم تا با اوضاعی که وجود دارد، هماهنگ باشیم اما بدترین اتفاق این است که به هر دلیلی استمرار برگزاری جشنواره قطع شود و این حرکتی که طی ۳۶ دوره انجام شده به ناگاه و به هر دلیلی برگزار نشود.

یعنی تا این مرز هم پیش رفتید؟

بله، ما تا این مرز هم پیش رفتیم و با این مشکل مالی هم دست و پنجه نرم کردیم. خوشبختانه با همت همه تیم جشنواره جهانی و با حمایت وزارت ارشاد توانستیم به منابعی خارج از سینما دست پیدا کنیم که به ما کمک کنند تا سی وهفتمین جشنواره جهانی با شکوه و سلامت برگزار شود و از برگزار نشدن آن جلوگیری شود.

سال گذشته برخی صنوف خانه سینما در مقاطع مختلف بیانیه‌های مختلفی صادر کردند مبنی بر تداخل جشنواره ملی و جهانی. با توجه به اینکه چهارمین دوره‌ای است که شما ریاست جشنواره را بر عهده دارید به نظر می‌رسد که امسال کاملا مشخص می‌شود که جشنواره می‌تواند مسیر رو به جلو حرکت کند یا خیر؟ به این هم اشاره کنیم که این مقاومت و پافشاری شما در برابر انتقادات به نوعی تحسین برانگیز است؛ از این جهت که شما وقتی مدیرعامل خانه سینما بودید در برابر انتقادها کوتاه آمدید و مدیریت را واگذار کردید اما اصرار شما بر عدم جدایی جشنواره جهانی از ملی قابل توجه است.

ببینید! بخشی از مخالفت‌های سال گذشته که از جانب برخی صنوف مطرح شد، ناشی از سوءتفاهم بود که به تدریج حل شد. ما طی جلساتی که با دوستان و همکاران داشتیم، نکاتی را مطرح کردیم. قطعا امسال شاهد حضور همه صنوف در جشنواره خواهیم بود. برای اینکه آنها به عنوان ضرورت به جشنواره نگاه می‌کنند و این رویداد را مال خود می‌دانند. البته عقل جمعی و نگاه کارشناسانه در طول چند سال گذشته آن هم از طرف کسانی که در سینما استخوان خرد کردند، در حمایت از جشنواره جهانی بوده است. جشنواره به عنوان حرکتی که چهره مستقل‌تری پیدا کرده و کمتر شائبه دولتی دارد و رنگ جدید در پراکنش جشنواره‌های سالانه پیدا کرده و توانسته اعتماد طرف‌های خارجی را جلب کند، اهمیت دارد. از این جهات ما موفقیت‌های خوبی کسب کردیم اما طبیعی است که می‌توانستیم بهتر از این عمل کنیم. اما برای شما بگویم روزهای آغازینی که جشنواره را به صورت مجزا برگزار کردیم سالن‌ها با دو یا سه مخاطب اداره می‌شد. برگزار‌کننده‌ها وقتی می‌دیدند فیلم‌ها مخاطب ندارد، ترجیح می‌دادند فیلم‌ها را زیرنویس نکنند. در این صورت اصل برگزاری جشنواره زیر سوال می‌رفت و سوال بود یعنی چه که جشنواره‌ای فیلم‌ها را زیرنویس نمی‌کند؟ خب اگر مخاطب ندارد اساسا برای چه این جشنواره برگزار می‌شود؟ ما از آنجا و از آن نقطه به این جشنواره امروز رسیدیم. جالب است که آن زمان و حتی زمانی که با جشنواره ملی تداخل داشت، مخالفتی هم وجود نداشت.

اما همین که رفته‌رفته جشنواره جهانی شروع به بازسازی خود کرد و توانست مخاطب بیشتری پیدا کند و بخش‌های زیادی به آن اضافه شد همین طور تعداد مهمان‌های آن از ۱۰۰ مهمان به ۳۵۰ مهمان خارجی رسید و تعداد ورک‌شاپ‌های علمی از دو یا سه پنل به ۷۸ پنل رسید و دانشگاه‌ها درگیر برگزاری جشنواره شدند این موفقیت‌ها برای جشنواره حاصل شد و مخالفت‌ها اضافه شد. البته من این مخالفت‌ها را به فال نیک می‌گیرم. برای اینکه جشنواره جایگاه و اهمیت خود را پیدا کرد که بخشی از منتقدان احساس می‌کنند جشنواره جهانی حالا ارزش این را که راجع به آن انتقاد کنند و راجع به آن حرف بزنند دارد. من پارسال هم گفتم که به انتقادات خوشبینم و گفتم کسانی که با ما مخالفت می‌کنند در طول مسیر به ما ملحق می‌شوند و همین ‌گونه هم شد. همه با ما همراه هستند و این جشنوراه را مال خود می‌دانند. امسال تعداد زیادی از صنوف به ما در برگزاری جشنواره‌ای مطلوب کمک می‌کنند. به هر حال توجه کنیم که استمرار جشنواره مهم است. بالا و پایین شدن کمیت در جشنواره صورت می‌گیرد. ممکن است یک سال پول کمتر داشته باشیم و سالی دیگر شرایط سیاسی کشور سخت باشد. همه اینها هست اما مهم این است که تداوم داشته باشیم و اینکه دیدگاه، نگاه، اصول و آیین نامه جشنواره مدام متغیر نباشد و سلیقه‌ای که مخاطب از جشنواره سراغ دارد، تغییر نکند. خیلی مهم است فیلمساز و کسانی که در بازار حضور پیدا می‌کننند به سلیقه شما اعتماد کنند و این سلیقه مدام تغییر نکند. این به عنوان یک اصل باید پذیرفته شود. دقت کنیم که هر جا از این مرز عدول کردیم و هر وقتی مدام دبیر عوض کردیم یک نوع بلاتکلیفی و سردرگمی به وجود آوردیم، هم در مردمی که به عنوان مصرف‌کننده از جشنواره استفاده می‌کنند و هم برای کسانی که فیلم‌های‌شان را در جشنواره شرکت می‌دهند. برای اینکه هیچ وقت نمی‌دانند و نمی‌شناسند که با چه جور جشنواری در ارتباط هستند. قاطعانه می‌گویم که تلاش ما این بوده اصول‌مان را نگاه داریم و کمترین تغییر را در جشنواره شاهد باشیم. از تیم اجرایی ما که دبیرخانه ثابت را تشکیل می‌دهد تا تیمی که در دو ماه برگزاری جشنواره به ما ملحق می‌شوند کمترین تغییر را داشته‌ایم. برای آن هم دلیل داریم چون می‌خواهیم از تجربیات انباشته شده آنها مجددا استفاده کنیم تا هزینه‌های‌مان را پایین بیاوریم. به شما بگویم که برای اولین ‌بار تیم داوطلبی تشکیل دادیم که ۲۰۰ نفر دانشجو در آن تست دادند و الان با افتخار جزو تیم میزبانی جشنواره هستند ما حتی این تیم را هم تغییر ندادیم و این دوستان سه سال است که با ما همکاری می‌کنند و متخصص کار خود شده‌اند. معتقدم کمترین اصطکاک کاری باعث می‌شود هزینه‌های جشنواره پایین بیاید.

کمی از انتقاداتی که به جشنواره وارد می‌شود صحبت کنیم. اگر چه که بخش بازار جشنواره جهانی صرفا برای تبلیغات است اما خیلی‌ها انتقاد داشتند که چرا دبیر جشنواره جهانی فیلم‌های خودش را یعنی «قصر شیرین» و «ما همه با هم هستیم» را در این بخش جای داده است؟

طبق آیین‌نامه‌های جشنواره جهانی که کمترین مغایرت با آیین‌نامه‌های معتبر جهانی دارد دبیر جشنواره نباید فیلمی از خودش در بخش رقابتی و اصلی جشنواره به نمایش دربیاید، من هم از این قاعده مستثنی نیستم و اطاعت می‌کنم. نه فیلم دختر و نه فیلم‌های دیگری که دارم در مسابقه شرکت ندادم و نمی‌دهم. من وقتی مدیرعامل خانه سینما بودم به همکاران گفتم که این رویه اشتباه است. مدیرعامل‌های قبل از من فیلم‌شان را در جشن خانه سینما شرکت می‌دادند اما من اولین مدیرعاملی بودم که فیلمم «به همین سادگی» را از جشن خارج کردم. البته سال بعد توسط مدیرعامل دیگری « به همین سادگی» در جشن خانه سینما شرکت کرد اما وقتی خودم مدیر بودم این کار را نکردم. این لیستی که معرفی شده در بخش بازار است و رقابتی است و بخش بازار برای بازاریابی و تبلیغات است و من هم مثل ۵۰ فیلمساز دیگر می‌خواهم از این فرصت استفاده کنم و می‌خواهم فیلمم برای مهمانان خارجی نمایش داده شود. نه جایزه‌ای رد و بدل می‌شود و نه امتیازی دارد و نه حتی اسم فیلم در کاتالوگ جشنواره می‌آید.

یکی از مهم‌ترین نکاتی که با اعلام لیست فیلم‌های بخش بازار به چشم رسید، حمایت شما از فیلم‌های ایرانی بود. حتی پوستر فیلم هم در جهت حمایت از امیر نادری بود که یکی از فیلمسازان مهم سال‌های دور بوده و در حال حاضر ایران نیست. حتی به انگیزه‌ای که به کارگردانان جوان و فیلم اولی می‌دهید هم باید اشاره کرد که فیلم‌های‌شان در جشنواره جهانی دیده می‌شود. این سیاست از کجا آمد؟

ببینید! هیچ جشنواره بین‌المللی در هیچ نقطه دنیا برگزار نمی‌شود مگر اینکه اولویت اصلی منافع ملی کشور برگزار‌کننده باشد. با تاکید می‌گویم هر جشنوار‌های اعم از کن، ونیز، برلین و… اولویت‌شان منافع ملی خودشان است. ما اولویت‌های جشنواره خودمان را دسته بندی کردیم و اولین حمایت ما از سینمای ملی است. در مرحله دوم محدوده جغرافیایی برای جشنواره خودمان تعیین کردیم که شامل خاورمیانه، آسیای میانه و آناتولی و قفقاز است، یعنی کشورهای این منطقه را به خاطر محدوده جغرافیایی و اشتراکات فرهنگی که با آنها داریم به عنوان کانون اصلی جشنواره در نظر گرفتیم. اگر فیلمی در این مناطق به نمایش در آمده باشد نمی‌تواند در جشنواره ما به نمایش درآید. در واقع همه بخش‌های جشنواره ما به اینگونه است که اولویت اصلی اول با سینمای ایران است، بعد محدوده جغرافیایی غرب آسیا و آناتولی و قفقاز و خاورمیانه و آسیایی مرکزی و که شامل اینها می‌شود. مرحله سوم آسیا و مرحله بعد همه دنیا. ما در این جشنواره از ۷۸ کشور فیلم داریم. اما اولویت‌های‌مان همیشه سرجایش است. با یک نگاه از همه دنیا فیلم جمع نمی‌کنیم. طبیعی است که با این اهداف حتی بازار تشکیل می‌دهیم. در بازارمان هم اولویت با فروشندگان ایرانی و خریداران ایرانی است. بعد خریداران و فروشندگان داخل منطقه غرب آسیا و بعد آسیا و بعد دنیا. در انتخاب فیلم هم اینگونه رفتار می‌کنیم و حتی در انتخاب مهمانان کاملا اولویت‌بندی داریم و با این نگاه فیلمسازان ایرانی مهم هستند چون می‌خواهیم کارهای‌شان را عرضه کنیم. بعد از برگزاری جشنواره من راجع به عملکرد چهار ساله نمایش‌های بازار جشنواره کاملا صحبت می‌کنم که چرا قبلا بهره کمتری از بازار می‌بردیم و ظرف همین چند سال اخیر بازار چقدر در معرفی فیلم‌ها به جشنواره‌های جهانی و فروش‌شان تاثیرگذار بوده است. دیگر حضور فیلم‌ها در جشنواره‌های خارجی حول محور چند اسم نمی‌چرخد و ما اسم‌های جدید معرفی کردیم. فرصت دادیم که مهمانان خارجی پرسپکتیو کامل‌تری از فیلمسازان و فیلم‌های ایرانی ببینند. بعد هم اینکه جشنواره جهانی می‌تواند رنگ خودش را داشته باشد و لزومی ندارد این جشنواره و جشنواره ملی ملاحظات منطبقی داشته باشند. محدوده مخاطبان ما کمتر است ولی سطح علمی مخاطبان ما بالاتر است و قشرهای خاصی از جامعه فرصت دیده شدن پیدا می‌کنند که شاید در جشنواره ملی به دلیل اقتضائات جشنواره و محدودیت‌های آیین نامه‌ای فرصت حضور برایشان فراهم نمی‌شود، کما اینکه پارسال چهار فیلم اولی بودند که فیلم‌های خوبی بودند که از جشنواره جهانی جایزه هم گرفتند اما در جشنواره ملی نتوانستند حضور پیدا کنند. این معنی‌اش اصلا این نیست که رفتار جشنواره ملی غلط بوده و ما در مخالفت با آنها کاری می‌کنیم. خیر؛ این دو جشنواره یکدیگر را کامل می‌کنند. هر کدام ظرف جداگانه‌ای هستند که با افق جداگانه‌ای و جمعیت مخاطب جداگانه‌ای طراحی شده‌اند و همدیگر را کامل می‌کنند. به همین دلیل خوشبختانه از جانب مسوولین وزارت ارشاد و سازمان سینمایی از ما حمایت شده که ما رنگ خودمان را داشته باشیم. روزی که این مسوولیت را قبول کردم این شرط را هم داشتم که در کار من دخالت نشود و من اجازه استقلال عمل داشته باشم که بتوانم کارم را انجام دهم و خودم پاسخگوی حاشیه‌ها باشم. طبیعتا وقتی می‌پذیرم که خودم پاسخگو باشم باید اجازه داشته باشم راجع به دیتیل ماجرا تصمیم بگیرم و تمرکز کنم. می‌دانم کار سختی پیش رو دارم و در مجموع مورد حملات زیادی قرار می‌گیرم. این را هم می‌دانم که ۹۰ درصد حمله‌هایی که به من می‌شود، مستحقش نیستم. من می‌توانستم مثل همه فیلمسازان کنار بایستم و فیلمم را بسازم و هر کسی که می‌خواهد حرفی راجع به من بزند راجع به فیلمم بزند. اما من مثل دیگر همکاران فیلمسازم نیستم که آسوده‌تر هستند و کارشان را می‌کنند. من به نتیجه کاری که می‌کنم ایمان دارم. تا جایی که استقلال عملم در جشنواره حفظ شود و استاندارد برگزاری آن رعایت شود، کارم را ادامه می‌دهم.

و نکته حائز اهمیت دیگر اینکه انگار جشنواره با پردیس سینمایی چارسو گره خورده‌ است و این عدم جا به‌ جایی برای یک جشنواره حسن به حساب می‌آید. آیا بحث تغییر محل جشنواره در این دوره مطرح شده است؟ همچون سال گذشته که برای محل برگزاری جشنواره ملی فیلم فجر مجموعه«ایران مال» رقمی را پیشنهاد کرده بود. آیا پیشنهادی در این زمینه داشتید؟

در ادوار مختلف صحبت‌های مختلفی مطرح شد. این صحبت‌ها همه‌اش منوط به آن دیدگاهی است که کمترین تغییر رادر ساختمان و اسکلت جشنواره داشته باشیم. البته که از تغییر خوب و مثبت استقبال می‌کنیم اما باید راجع به آن تحقیق کنیم و اگر هم می‌خواهیم تغییری انجام دهیم، سنجیده صورت گیرد؛ یعنی بر اساس نیازهای آنی و زودگذر فصلی این تغییرات شکل نگرفته باشد. به عنوان نمونه یک سال پیش پیشنهادی از یک شهر خیلی خوب در کشورمان داشتیم که گفتند ما میزبان برگزاری جشنواره جهانی می‌شویم. مسوولین سینمایی هم اصرار داشتند جشنواره را آنجا ببریم. من با ایده کلی مخالفتی نداشتم اما حرفم این بود که جشنواره سی و چند دوره در تهران برگزار شده است اگر قرار باشد که به شهر دیگر نقل مکان کند باید تمام تضمین‌های لازم حاصل شود که این جا به ‌جایی، جا به ‌جایی ماندگاری باشد. صرفا برای اینکه ما امروز دوست و آشنایی یا کسی در شهری داریم که از ما حمایت می‌کند، کافی نیست و نباید اینگونه باشد که سال بعد دست از پا درازتر دوباره به تهران برگردیم. مثل جشنواره فیلم کودک اصفهان که در دوره‌ای بین استان‌ها آواره شده بود ما هم دوره بیفتیم که چه شهری ما را می‌پذیرد. این تصمیمات به نظر من تصمیات استراتژیکی است. الان چه جشنواره ملی فجر و چه جشنواره جهانی یک آیین ملی به شمار می‌رود که سی و چند دوره از برگزاری آن می‌گذرد و سرقفلی آن متعلق به همه مردم است. دبیر این وکالت را ندارد که همه چیز را به هم بریزد. باید حواس دبیر باشد که از میراث و تصمیم‌های دیگر دبیران حفاظت می‌کند و نمی‌تواند به راحتی تصمیم‌های مختلف بگیرد. مثلا یک سال تصمیم بگیرد به جای سیمرغ چیز دیگری جایزه می‌دهیم یا از فردا پنج جایزه کم می‌شود و شش جایزه دیگر اضافه شود. تاکید می‌کنم باید روی بعضی اصول ایستاد. از این جهت فعلا تا این لحظه سالن چارسو محل برگزاری سی و هفتمین جشنواره جهانی است و تصمیم ما در این چند سال بر این بوده که چارسو در مرکز شهر قرار دارد و ما مهمانان این رویداد مهم را در قلب شهر مستقر می‌کنیم تا آنها را با شهر و مردم شهر آشتی دهیم .آنها را با موزه‌های شهر آشنا کنیم و همین طور آنها در فضای گرمی که در شهر وجود دارد، قرار بگیرند. این اولویت ما است و فعلا گزینه مناسب‌تری از چارسو وجود ندارد. اما به هر جهت باید بپذیریم که جای خالی کاخ جشنواره در کشور خالی است. با آقای حناچی، شهردار تهران جلسه‌ای داشتیم و ایشان ابراز علاقه شدیدی کرد که از فعالیت‌های فرهنگی حمایت کنند. از جمله جشنواره جهانی که به نظر ایشان نقطه‌ای درخشان در تقویم شهری تهران به حساب می‌آید. آقای حناچی از اینکه کاخی برای برگزاری جشنواره‌ها داشته باشیم، به ‌شدت استقبال کردند. البته تمام این صحبت‌ها به شکل شفاهی بین ما اتفاق افتاده و تا ایشان رسما قولی ندهند، چیزی قطعی نیست اما این مقداری هم که من صحبت کردم برای این است که به ایشان گفتم شهر تهران احتیاج به کاخ جشنواره دارد.

  • نویسنده : تينا جلالی