میشائیل هانکه بازنشستگیاش از سینما را تأیید کرد
- میشائیل هانکه، فیلمساز سرشناس اتریشی و برنده دو نخل طلای کن، ظاهراً پس از «پایان خوش» از سینما کنارهگیری کرده است. مارکوس شلاینزر، شاگرد سابق هانکه، بازنشستگی این کارگردان ۸۴ ساله را تأیید کرده است.
چارسو پرس: میشائیل هانکه، فیلمساز برجسته اتریشی و سازنده آثاری چون «پنهان»، «معلم پیانو»، «بازیهای خندهدار» و «عشق»، ظاهراً پس از فیلم «پایان خوش» در سال ۲۰۱۷ از سینما کنارهگیری کرده است. مارکوس شلاینزر، شاگرد سابق و دوست نزدیک هانکه، با تأیید بازنشستگی این کارگردان ۸۴ ساله، از دیدار اخیر خود با او و رضایت هانکه از زندگی دور از سینما گفته است.
هانکه که در ماه مارس امسال ۸۴ ساله شد، در حال حاضر پروژه سینمایی جدیدی در دست ساخت ندارد. پیشتر نیز ایزابل هوپر، بازیگری که در چهار فیلم هانکه حضور داشته، احتمال داده بود که این فیلمساز دیگر پشت دوربین نرود.
مارکوس شلاینزر، کارگردان فیلم «رز» و از شاگردان سابق هانکه، در گفتوگویی بازنشستگی او را تأیید کرده و گفته است هانکه اکنون زندگی آرامی دارد و از آن رضایت دارد. شلاینزر با اشاره به دیدار دو هفته پیش خود با هانکه گفته است که این فیلمساز برای او غذا پخته و از وضعیت زندگیاش خوشحال بوده است.
هانکه در مراسم افتتاحیه «رز» ساخته شلاینزر نیز حضور داشت و این فیلم را «شاهکار» توصیف کرد؛ تعریفی که با توجه به شهرت هانکه در پرهیز از تمجیدهای آسان، برای شلاینزر اهمیت ویژهای داشته است.
شلاینزر درباره رابطه خود با هانکه گفته است که او همواره حامی و دوست مهربانی برایش بوده است. به گفته او، زمانی که نخستین فیلمش در جشنواره کن حضور داشت، هانکه مرتب با او تماس میگرفت و درباره نتیجه جشنواره و احتمال دریافت جایزه میپرسید. شلاینزر تأکید کرده که هانکه بهسادگی از فیلمی تعریف نمیکند و به همین دلیل، دریافت چنین تعریفی از «رز» برای او بسیار ارزشمند بوده است.
تأثیر میشائیل هانکه بر سینمای معاصر طی چند دهه گذشته انکارناپذیر بوده است. فیلمسازی که اغلب به سراغ خشونت، بیگانگی، بحران اخلاقی و مشکلات جوامع مدرن رفته، زبان بصری و روایی ساده اما بهشدت کنترلشدهای را شکل داده است؛ زبانی که بر نسلهای مختلف فیلمسازان اروپایی و بینالمللی تأثیر گذاشته است.
در آثار هانکه، حتی در تاریکترین و بیمارگونهترین موقعیتها، گاه رگههایی از طنز سیاه دیده میشود؛ طنزی ظریف که به مخاطب یادآوری میکند آنچه روی پرده میبیند، در نهایت یک تجربه سینمایی است و فیلمساز آگاهانه در حال بازی با انتظارات تماشاگر است.
در سال ۲۰۲۳، موزه فیلم اتریش به مناسبت تولد هانکه مروری بر آثار او برگزار کرد. در همان دوره مشخص شد پروژه سریال انگلیسیزبان او با عنوان «کتاب کلوین» نیز کنار گذاشته شده است. قرار بود این مجموعه یک مینیسریال ۹ قسمتی باشد که بخش قابل توجهی از مراحل تولید آن پیش رفته و حتی بخشهایی از هزینه آن از سرمایه شخصی هانکه تأمین شده بود، اما همهگیری کرونا سرنوشت این پروژه را تغییر داد.
هانکه در گفتوگوهای مرتبط با «پایان خوش» در سال ۲۰۱۷ نیز نگاه انتقادی خود به فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی را پنهان نکرده بود و از شبکههای اجتماعی به عنوان «زنجیرهای از وحشت ماکیاولیستی» یاد کرده بود؛ تعبیری که با توجه به تحولات سالهای اخیر، بیش از پیش رنگ پیشگویانه پیدا کرده است.
«پایان خوش» در زمان اکران واکنشهای متفاوتی میان منتقدان برانگیخت. فیلمی که برخلاف تصور رایج از سینمای هانکه به دلیل تاریکی و سنگینی درامهایش، رگههای پررنگی از طنز سیاه داشت و در عین حال بسیاری از مضامین مورد علاقه این فیلمساز را بار دیگر به مرکز روایت آورد.
از این منظر، «پایان خوش» را میتوان پایان مناسبی برای کارنامه سینمایی هانکه دانست؛ فیلمی که با رویکردی خودآگاهانه و گاه طنزآمیز، به موضوعاتی بازمیگردد که هانکه در طول چند دهه فعالیت هنری بارها آنها را بررسی کرده است. اگر بازنشستگی هانکه قطعی باشد، این فیلم میتواند عملاً آخرین فصل از کارنامه سینمایی یکی از مهمترین فیلمسازان اروپایی معاصر تلقی شود.
هانکه فعالیت هنری خود را پیش از ورود جدی به سینما با تحصیل در رشتههای فلسفه، روانشناسی و تئاتر آغاز کرد. او بین سالهای ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۰ به عنوان نمایشنامهنویس در شبکه تلویزیونی زودوستفونک فعالیت داشت و از سال ۱۹۷۰ با ساخت فیلم تلویزیونی «بعد از لیورپول» وارد عرصه فیلمسازی شد.
او همزمان فعالیت گستردهای در تئاتر داشت و نمایشهایی را در شهرهایی مانند اشتوتگارت، دوسلدورف، فرانکفورت، هامبورگ، مونیخ، برلین و وین روی صحنه برد.
هانکه در سینما با آثاری چون «بازیهای خندهدار»، «معلم پیانو»، «پنهان»، «روبان سفید» و «عشق» به یکی از چهرههای شاخص سینمای هنری اروپا تبدیل شد. او برای «روبان سفید» و «عشق» موفق به دریافت نخل طلای جشنواره کن شد و «عشق» علاوه بر نامزدی در بخشهای بهترین کارگردانی و فیلمنامه غیراقتباسی اسکار، جایزه اسکار بهترین فیلم خارجیزبان را نیز برای او به همراه داشت.
اگر «پایان خوش» واقعاً آخرین فیلم هانکه باشد، کارنامه او با فیلمی به پایان رسیده است که در عین وفاداری به دغدغههای همیشگی این فیلمساز، وجهی متفاوت و بازیگوشانهتر از سینمای او را به نمایش میگذارد؛ پایانی که شاید بیش از هر چیز یادآور نگاه هانکه به انسان، جامعه و خودِ سینما باشد.
