کریستوفر نولان از منتقدان آماتور فیلم انتقاد کرد: شناخت تکنیک، فیلم را بیاعتبار نمیکند
چارسو پرس: نولان در گفتوگویی با پادکستر «ژونگ شو» درباره چیزی صحبت کرد که آن را «یک نقص اساسی در نقد فیلم» میداند؛ بهخصوص در میان منتقدان آماتور.
او در توضیح دیدگاه خود به انتقاد رایجی درباره شخصیتپردازی در فیلمها اشاره کرد. برخی منتقدان معتقدند وقتی فیلمساز تلاش میکند شخصیت اصلی را برای مخاطب همدلبرانگیز کند، از تکنیکها و روشهای مشخصی برای ایجاد این احساس استفاده میکند و همین موضوع میتواند باعث شود واکنش تماشاگر بیش از حد مهندسیشده به نظر برسد.
اما نولان با چنین استدلالی موافق نیست.
او میگوید یک «ایراد اساسی» در این نوع نقد وجود دارد؛ اینکه منتقد پس از شناسایی روش یا تکنیکی که فیلمساز برای اثرگذاری بر مخاطب به کار برده، تصور میکند همین کشف، ارزش آن تکنیک را از بین میبرد.
به بیان دیگر، اینکه بتوانیم بفهمیم یک فیلم چگونه احساس خاصی در ما ایجاد میکند، الزاماً به این معنی نیست که آن احساس دیگر واقعی یا مؤثر نیست.
زبان سینما با گذشت زمان تغییر میکند
نولان البته تأکید میکند که این مسئله به معنای ثابت ماندن زبان سینما نیست.
از نظر او، بعضی تکنیکها و الگوهای روایی وقتی بیش از اندازه برای تماشاگر آشنا میشوند، دیگر همان تأثیر گذشته را ندارند. در چنین شرایطی، فیلمساز باید آنها را تغییر دهد یا به شکل تازهای مورد استفاده قرار دهد.
با این حال، فیلمسازان همچنان از یک زبان مشترک سینمایی استفاده میکنند؛ زبانی که طی دههها شکل گرفته و مخاطبان نیز آن را یاد گرفتهاند.
کریستوفر نولان میگوید فیلمسازان روی همین درک مشترک حساب میکنند، چون تماشاگر امروزی فیلمهای زیادی دیده و با قواعد، نشانهها و تکنیکهای سینمایی آشناست.
بنابراین، اینکه مخاطب بتواند یک تکنیک را تشخیص دهد، لزوماً نقطه ضعف فیلم نیست. در بسیاری از موارد، این آگاهی بخشی از همان زبان مشترکی است که فیلمساز برای روایت داستان خود از آن استفاده میکند.
«ادیسه» و بحثهای گسترده درباره فیلم نولان
اظهارات نولان در شرایطی مطرح شده که «ادیسه» از زمان اکران به یکی از بحثبرانگیزترین فیلمهای سال تبدیل شده است.
فیلم جدید نولان پس از سه هفته اکران جهانی نزدیک به یک میلیارد دلار فروش داشته و در راتن تومیتوز نیز امتیاز ۹۴ درصدی دریافت کرده است. با وجود این استقبال گسترده، فیلم مخالفان جدی نیز دارد و بحث درباره کیفیت اقتباس نولان از منظومه حماسی هومر همچنان ادامه دارد.
یکی از منتقدان سرشناس فیلم، امیلی ویلسون، مترجم شناختهشده «ادیسه» است؛ کسی که نولان پیشتر از ترجمه سال ۲۰۱۷ او به عنوان یکی از منابع الهام خود برای ساخت فیلم یاد کرده بود.
ویلسون در نقدی برای «لندن ریویو آو بوکس» واکنشی بسیار منفی به فیلم نشان داد و معتقد بود برداشت نولان فاقد عمق روانشناختی، عاطفی، سیاسی و اخلاقی لازم است.
او همچنین از شخصیتپردازی فیلم انتقاد کرد و معتقد بود انگیزه شخصیتها برای رفتارها و تصمیمهایشان به اندازه کافی قانعکننده نیست.
این انتقاد از آن جهت اهمیت بیشتری پیدا کرد که نولان خود از ترجمه ویلسون به عنوان یکی از منابع مهم برای نزدیک شدن به داستان هومر استفاده کرده بود.
در نتیجه، بحث درباره «ادیسه» به اختلاف نظر میان یک فیلمساز و یکی از مهمترین مترجمان معاصر این اثر کلاسیک نیز کشیده شد.
دفاع جویس کارول اوتس از نولان
پس از انتشار نقد ویلسون، جویس کارول اوتس، نویسنده سرشناس آمریکایی، به دفاع از نولان پرداخت.
اوتس در شبکههای اجتماعی با اشاره به نقد تند ویلسون، لحن او را با «زبان خام» جریان موسوم به مگا مقایسه کرد؛ اظهارنظری که خود به بحث تازهای در فضای آنلاین تبدیل شد.
با این حال، صحبتهای اخیر نولان مستقیماً پاسخی به ویلسون یا اوتس نیست. او بیشتر درباره یک مسئله کلیتر صحبت کرده است: اینکه منتقدان چگونه تکنیکهای فیلمسازی را تفسیر میکنند و آیا شناسایی یک تکنیک میتواند ارزش و تأثیر آن را از بین ببرد یا نه.
از دیدگاه نولان، سینما بر پایه زبانی مشترک میان فیلمساز و مخاطب شکل گرفته است. تماشاگر بسیاری از قواعد این زبان را میشناسد و فیلمساز نیز آگاهانه از همین دانش برای ساختن تجربهای روایی و احساسی استفاده میکند.
به همین دلیل، نولان معتقد است تشخیص دادن روش کار یک فیلم لزوماً به معنای افشای یک «ترفند» و نابود شدن تأثیر آن نیست. گاهی دقیقاً همین شناخت مشترک میان فیلمساز و تماشاگر است که به زبان سینما اجازه میدهد کار کند.
