ممانعت پلیس آلبانی از عبور مهرداد اسکویی در مسیر جشنواره داکیوفست
- مهرداد اسکویی، مستندساز ایرانی، در پی دعوت به جشنواره بینالمللی فیلم مستند داکیوفست کوزوو، در فرودگاه تیرانا با ممانعت پلیس آلبانی برای عبور از این کشور روبهرو شد. او میگوید پلیس فرودگاه با توقیف گذرنامهاش اعلام کرده است که به دلیل ایرانی بودن اجازه ورود به آلبانی را ندارد. اسکویی در نهایت پس از چند ساعت معطلی و با دخالت سفارت کوزوو و مسئولان جشنواره، تصمیم گرفت بلیت بازگشت به ایران را تهیه کند.
چارسو پرس: مهرداد اسکویی که فیلم مستند «روباه و ماه صورتی» را در بیش از ۵۰ جشنواره بینالمللی عرضه کرده و در بیش از ۳۵ جشنواره نیز به صورت حضوری شرکت داشته است، برای حضور در جشنواره بینالمللی فیلم مستند داکیوفست به کوزوو سفر کرد. او در مسیر رسیدن به شهر پریزرن، در فرودگاه تیرانا با اتفاقی مواجه شد که در نهایت باعث شد تصمیم به بازگشت به ایران بگیرد.
اسکویی در متنی که در اختیار ایسنا قرار داده، روایت این اتفاق را چنین شرح داده است:
«بعد از شرکت حضوری در بیش از سی و پنج جشنواره جهانی، از میان بیش از پنجاه جشنوارهای که فیلممان «روباه و ماه صورتی» به کارگردانی من و خانم ثریا اخلاقی در آن شرکت کرده، به جشنواره بینالمللی فیلم مستند داکیوفست در کشور کوزوو دعوت شدم.
صبح زود، ابتدا از شهر رن به شهر نیس در فرانسه و از آنجا به تیرانا در آلبانی پرواز کردم تا از تیرانا با اتومبیلی که هماهنگ شده، به شهر پریزرن در کوزوو بروم. وقتی به فرودگاه تیرانا در آلبانی میرسم، در کمال تعجب میبینم که پلیس فرودگاه گذرنامهام را توقیف میکند و با لحنی ناخوشایند به من اطلاع میدهد که باید با همان پروازی که وارد آلبانی شدهام به مبدأ یعنی شهر نیس فرانسه برگردم! میپرسم چرا؟ جواب میدهند: چون ایرانی هستی!»
او در ادامه نوشته است:
«گفتم فقط میخواهم از آلبانی گذر کنم و به کوزوو بروم، اما پلیسها میگویند نمیشود، میگویند که آلبانی، مانند آمریکا، برای ممنوعیت ورود ایرانیان قانون گذاشته است.»
اسکویی میگوید یکی از افسران پلیس فرودگاه نیز با لحنی تند با او صحبت کرده است:
«یکی از افسران، که به نظر میرسید مسئول است، با نگاهی تحقیرآمیز گفت که از این به بعد خواستی بروی به کوزوو مستقیم برو و به کشور ما پایت را نگذار. دلمان نمیخواهد هیچ ایرانیای به اینجا بیاید! اینجا هم مثل آمریکاست، به شما اجازه نمیدهیم بیاید!»
این مستندساز در ادامه روایت خود تأکید کرده است که قصد ورود به آلبانی را نداشته و تنها میخواسته از مسیر این کشور به کوزوو برود. به گفته او، دخالت تیم جشنواره داکیوفست نیز در ابتدا تغییری در تصمیم پلیس ایجاد نکرد.
اسکویی نوشته است:
«هر چقدر هم که تیم جشنواره DocuFest مداخله کرد و گفت مهرداد فیلمساز شناختهشدهای است و مهمان ماست، تصمیمشان تغییری نکرد.»
او میگوید پس از ساعتها معطلی، با مداخله سفارت کوزوو و مسئولان جشنواره، سرانجام پلیس فرودگاه پذیرفت که او صبح روز بعد از طریق وین به کوزوو سفر کند.
با این حال، این اتفاق برای اسکویی صرفاً یک تجربه شخصی نبود و او آن را از زاویه تجربه یک مستندساز و فیلمهایی که درباره مهاجرت و پناهجویان ساخته است، بررسی میکند:
«برای من گذراندن این تجربه کمی سخت اما لازم و ارزشمند است. مستندسازهایی مثل من نیاز دارند که برخوردهایی اینگونه را تجربه کنند. اینکه بیدلیل حرفهایی بشنوی که نیازی به شنیدن آن نیست و رفتاری را ببینی که نیاز به دیدن آن نیست.»
او ادامه داده است:
«در تنهایی در فرودگاه تیرانا به خودم یادآوری میکنم: به همین دلیل است که مستندساز شدهای. اینکه از سینمای مستند به عنوان ساختن پلی بین فرهنگها و تمدنها، کشورها و آدمها استفاده کنی. به خودم میگویم که به عنوان یک مستندساز از طریق فیلمهایت باید سعی کنی که نفرت، تعصب و تفرقه بیمعنی را به درک، ارتباط و امید تبدیل کنی.»
اسکویی در بخش دیگری از روایت خود به توقیف گذرنامهاش اشاره کرده و نوشته است:
«حالا که این متن را مینویسم، پاسپورتم در توقیف پلیس آلبانی است. روی میز رییس پلیس فرودگاه است. او گفته دو ساعت قبل از پروازت بیا پاسپورتت را بگیر و از کشور ما خارج شو.»
این فیلمساز در عین حال تأکید کرده است که نمیخواهد رفتار مأموران فرودگاه تیرانا را به مردم آلبانی تعمیم دهد و همین اتفاق باعث شده درباره تاریخ این کشور کنجکاوتر شود:
«همان موقع بود که فکر کردم من باید حتما تاریخ آلبانی را بخوانم. این که هیچ وقت نمیتوانم وارد آن شوم، دلیل نمیشود که آن را بهتر نشناسم. اگر تاریخش را بخوانم مردمش را بیشتر دوست خواهم داشت. و نمیخواهم که پلیسهای فرودگاه تیرانا، در ذهنم تداعیگر همهی مردم آلبانی باشند.»
اسکویی همچنین این تجربه را با سالها فعالیت خود در زمینه ساخت فیلم درباره مهاجران و پناهجویان مرتبط دانسته است:
«این سالها که راجع به پناهجویان و مهاجرین فیلم میسازم ـ و فیلم جدیدم که همراه با ثریا کار کردیم هم با همین مضمون است ـ خوب است که قدری با چنین برخوردهایی قهری روبرو شوم تا بهتر و عمیقتر شرایط پناهجویان را درک کنم. در مرزها، بین پلیسها و زیر نگاههایی سنگین، که معنایش را خوب میفهمی اما دلیلش را نه!»
او در ادامه از دلتنگی برای ایران نوشته است:
«در فرودگاه تیراناست که دلم برای سرزمین مادریام تنگ میشود. برای ایران عزیزم. دلم آغوش مادرم و مهربانی مردمم را میخواهد. دلم میخواهد بروم سر مزار پدرم. دیگر کمتر حوصله جشنوارههای فیلم را دارم.»
اسکویی سپس از ثریا اخلاقی خواسته است که در جشنوارههای باقیمانده این فصل از فیلم حمایت کند:
«به ثریا پیام میدهم و مینویسم، دایی میتوانم خواهش کنم که شما باقی جشنوارههای این فصل را بروی و از فیلم حمایت کنی؟ سپاسگزار خواهم بود.»
او در پایان روایت خود نوشته است:
«منتظر پاسخش نمیمانم و برای سرزمین مادریام بلیت میگیرم.»
مهرداد اسکویی / عکاس، مستندساز و پژوهشگر
فرودگاه تیرانا، آلبانی
۲۱ مرداد ۱۴۰۵ ـ ساعت ۱:۱۶ بامداد
