ایران در اسکار ۲۰۲۷؛ «سرزمین فرشته‌ها» و «روباه و ماه صورتی» در دو مسیر متفاوت

چارسو پرس: فیلم سینمایی «سرزمین فرشته‌ها» به کارگردانی بابک خواجه‌پاشا و تهیه‌کنندگی منوچهر محمدی، نماینده رسمی سینمای ایران در نودونهمین دوره جوایز اسکار شد.

این فیلم پس از موفقیت در جشنواره فیلم فجر و آغاز حضورهای بین‌المللی خود، در جشنواره فیلم مسلمانان کازان و سلیمانیه عراق نیز به نمایش درآمده است. «سرزمین فرشته‌ها» با محوریت کودکان و پیامدهای جنگ در غزه ساخته شده است.

انتخاب این فیلم، آن را در مسیر شاخه بهترین فیلم بین‌المللی اسکار ۲۰۲۷ قرار می‌دهد؛ شاخه‌ای که طبق مقررات آکادمی، هر کشور تنها می‌تواند یک فیلم را به عنوان انتخاب رسمی خود معرفی کند.

«روباه و ماه صورتی» چگونه وارد مسیر اسکار شد؟

در کنار انتخاب رسمی «سرزمین فرشته‌ها»، مستند «روباه و ماه صورتی» ساخته مهرداد اسکویی و ثریا اخلاقی نیز در مسیر رقابت اسکار ۲۰۲۷ قرار گرفته است.

این فیلم پس از دریافت جایزه بهترین فیلم در بخش مسابقه بین‌المللی جشنواره مستند ایدفا، از شرایط لازم برای ورود به رقابت اسکار در بخش مستند بلند برخوردار شده است. اسکویی نیز اعلام کرده که همراه با عوامل فیلم در حال فعالیت برای معرفی اثر به اعضای آکادمی اسکار است.

بنابراین حضور این دو فیلم به معنای داشتن دو «نماینده رسمی» برای ایران در یک شاخه نیست؛ «سرزمین فرشته‌ها» انتخاب رسمی ایران در شاخه فیلم بین‌المللی است و «روباه و ماه صورتی» در شاخه مستند بلند از مسیر واجد شرایط شدن مستقل وارد رقابت شده است. مقررات آکادمی نیز اجازه می‌دهد فیلم‌های مستند بلندِ واجد شرایط در بخش مستند، جدا از انتخاب رسمی کشور در بخش فیلم بین‌المللی، مورد بررسی قرار گیرند.

تغییرات قوانین اسکار و بحث انتخاب فیلم ایران

حضور این دو فیلم در مسیر اسکار ۲۰۲۷ در شرایطی اتفاق افتاده که نحوه انتخاب نماینده ایران در سال‌های اخیر با بحث‌هایی همراه بوده است.

محمدمهدی عسگرپور، رئیس هیئت‌رئیسه خانه سینما، پیش‌تر در گفت‌وگویی با ایسنا درباره تغییرات مقررات آکادمی و سازوکار انتخاب فیلم ایران گفته بود که تغییرات ایجادشده در قوانین اسکار می‌تواند نیازمند بررسی دقیق‌تر درباره نقش مرجع انتخاب فیلم باشد.

او همچنین درباره تداوم نقش دولت در روند انتخاب نماینده ایران دیدگاه انتقادی خود را مطرح کرده بود. این اظهارات، دیدگاه عسگرپور است و به عنوان نظر او درباره سازوکار انتخاب فیلم ایران قابل طرح است، نه یک واقعیت مورد اجماع درباره مقررات آکادمی.

در دوره جاری نیز خانه سینما در کمیته انتخاب فیلم ایران برای اسکار مشارکت رسمی نداشت و فیلم «سرزمین فرشته‌ها» از سوی کمیته انتخاب ایران به آکادمی معرفی شد.

«دایره مینا» آغاز مسیر ایران در اسکار

نخستین حضور رسمی ایران در رقابت اسکار به سال ۱۹۷۷ بازمی‌گردد؛ زمانی که «دایره مینا» ساخته داریوش مهرجویی به عنوان نماینده ایران معرفی شد.

یک سال بعد، «باد صبا» ساخته آلبر لاموریس نماینده ایران بود. پس از آن، سینمای ایران تا سال ۱۹۹۴ فیلمی را به عنوان نماینده رسمی به این رقابت معرفی نکرد.

در سال ۱۹۹۴، «زیر درختان زیتون» ساخته عباس کیارستمی به اسکار رفت و پس از آن «بادکنک سفید» جعفر پناهی در سال ۱۹۹۵ و «گبه» ساخته محسن مخملباف در سال ۱۹۹۷ نمایندگان ایران بودند.

«بچه‌های آسمان» و نخستین نامزدی ایران

یکی از نقاط عطف سینمای ایران در اسکار در سال ۱۹۹۸ رقم خورد؛ زمانی که «بچه‌های آسمان» ساخته مجید مجیدی به جمع نامزدهای نهایی شاخه بهترین فیلم خارجی‌زبان راه یافت.

این فیلم نخستین اثر ایرانی بود که در این شاخه به جمع نامزدهای نهایی رسید.

مجیدی یک سال بعد نیز با «رنگ خدا» نماینده ایران بود. پس از آن فیلم‌هایی مانند «زمانی برای مستی اسب‌ها» ساخته بهمن قبادی، «باران» و «آواز گنجشک‌ها» ساخته مجید مجیدی، «من ترانه ۱۵ سال دارم» ساخته رسول صدرعاملی، «نفس عمیق» ساخته پرویز شهبازی، «لاک‌پشت‌ها پرواز می‌کنند» ساخته بهمن قبادی، «خیلی دور، خیلی نزدیک» ساخته رضا میرکریمی، «کافه ترانزیت» ساخته کامبوزیا پرتوی، «میم مثل مادر» ساخته رسول ملاقلی‌پور، «درباره الی» ساخته اصغر فرهادی و «بدرود بغداد» ساخته مهدی نادری در سال‌های بعد به عنوان نمایندگان ایران معرفی شدند.

«جدایی نادر از سیمین» و نخستین اسکار ایران

در سال ۲۰۱۲، «جدایی نادر از سیمین» ساخته اصغر فرهادی نخستین جایزه اسکار سینمای ایران را به دست آورد.

این فیلم پس از راهیابی به جمع نامزدهای نهایی، جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی‌زبان را دریافت کرد. فرهادی همچنین برای فیلمنامه فیلم در شاخه بهترین فیلمنامه اصلی نامزد شد.

موفقیت «جدایی نادر از سیمین» یکی از مهم‌ترین نقاط عطف حضور سینمای ایران در اسکار بود و نام فرهادی را در سطح بین‌المللی بیش از پیش تثبیت کرد.

«فروشنده» و دومین اسکار سینمای ایران

در سال‌های ۲۰۱۴، ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ به ترتیب «گذشته» ساخته اصغر فرهادی، «امروز» ساخته رضا میرکریمی و «محمد رسول‌الله» ساخته مجید مجیدی به عنوان نمایندگان ایران معرفی شدند.

در سال ۲۰۱۷، «فروشنده» ساخته اصغر فرهادی به جمع نامزدهای نهایی اسکار راه یافت و دومین جایزه اسکار سینمای ایران را دریافت کرد.

به این ترتیب، فرهادی دو بار جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی‌زبان را که بعدها عنوان آن به «بهترین فیلم بین‌المللی» تغییر کرد، برای سینمای ایران به دست آورده است.

از «نفس» تا «علت مرگ: نامعلوم»

پس از «فروشنده»، «نفس» ساخته نرگس آبیار در سال ۲۰۱۸ نماینده ایران شد و یک سال بعد «بدون تاریخ، بدون امضاء» ساخته وحید جلیلوند به آکادمی معرفی شد.

در سال ۲۰۲۰، «در جستجوی فریده» ساخته آزاده موسوی و کوروش عطایی به عنوان نماینده ایران معرفی شد و به عنوان نخستین مستند انتخاب‌شده از سوی ایران در این مسیر شناخته شد.

«خورشید» ساخته مجید مجیدی نیز نماینده ایران در اسکار ۲۰۲۱ بود و به جمع ۱۵ فیلم اولیه شاخه بهترین فیلم بین‌المللی راه یافت.

یک سال بعد، «قهرمان» ساخته اصغر فرهادی نیز به فهرست ۱۵ فیلم اولیه این شاخه رسید، اما در جمع پنج نامزد نهایی قرار نگرفت.

پس از آن، «جنگ جهانی سوم» ساخته هومن سیدی، «نگهبان شب» ساخته رضا میرکریمی و «در آغوش درخت» ساخته بابک خواجه‌پاشا نمایندگان بعدی ایران بودند.

در دوره اسکار ۲۰۲۶ نیز «علت مرگ: نامعلوم» ساخته علی زرنگار به عنوان نماینده ایران معرفی شد، اما در ادامه به فهرست اولیه ۱۵ فیلم شاخه بهترین فیلم بین‌المللی راه نیافت.

مجید مجیدی و اصغر فرهادی در کارنامه اسکار ایران

مجید مجیدی با شش فیلم، بیشترین تعداد نمایندگی سینمای ایران در اسکار را در میان کارگردانان ایرانی دارد: «بچه‌های آسمان»، «رنگ خدا»، «باران»، «آواز گنجشک‌ها»، «محمد رسول‌الله» و «خورشید».

پس از او، اصغر فرهادی با پنج نمایندگی قرار دارد: «درباره الی»، «جدایی نادر از سیمین»، «گذشته»، «فروشنده» و «قهرمان».

از نظر تعداد جوایز اسکار نیز فرهادی دو بار توانسته جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی‌زبان/بین‌المللی را برای فیلم‌های ایرانی به دست آورد؛ «جدایی نادر از سیمین» و «فروشنده» دو فیلم ایرانی برنده اسکار هستند.

«سرزمین فرشته‌ها» در ادامه مسیر پنج دهه‌ای ایران

با انتخاب «سرزمین فرشته‌ها»، مسیر معرفی فیلم‌های ایرانی به اسکار همچنان ادامه دارد؛ مسیری که از «دایره مینا» در سال ۱۹۷۷ آغاز شد و در طول نزدیک به پنج دهه، فیلمسازان مختلفی از داریوش مهرجویی و عباس کیارستمی تا مجید مجیدی و اصغر فرهادی را دربرگرفته است.

با این حال، «سرزمین فرشته‌ها» تنها فیلم ایرانی حاضر در مسیر اسکار ۲۰۲۷ نیست. «روباه و ماه صورتی» نیز با توجه به شرایط متفاوت ورود خود به رقابت بخش مستند بلند، می‌تواند هم‌زمان بخشی از حضور سینمای ایران در نودونهمین دوره اسکار را شکل دهد.

مسیر هر دو فیلم در ادامه فصل جوایز مشخص‌تر خواهد شد و وضعیت آنها با اعلام فهرست‌های اولیه و سپس نامزدهای نهایی آکادمی روشن می‌شود.