نقد فیلم اسکورت؛ وقتی جاده از آدمهایش جلو میزند
- «اسکورت» به کارگردانی یوسف حاتمیکیا، یک درام جادهای و اکشن است که از دل ماجرای شوتیها، تقابل قانون، معیشت، اخلاق و انتخابهای انسانی را دنبال میکند. فیلم در طراحی صحنههای اکشن و ساخت فضای جادهای موفقتر از فیلمنامه و شخصیتپردازی عمل میکند و نشان میدهد حاتمیکیا در دومین فیلم بلندش، بیش از هر چیز به دنبال تثبیت زبان خود در سینمای حادثهای است.
چارسو پرس: «اسکورت» تازهترین ساخته یوسف حاتمیکیا، فیلمی است که بیش از آنکه در شخصیتپردازی به مقصد برسد، در جاده به بلوغ میرسد؛ فیلمی پرتحرک و جاهطلب که نشان میدهد حاتمیکیا سینمای اکشن را جدی گرفته، اما هنوز برای تبدیل یک موقعیت جذاب به یک درام کاملاً منسجم، به فیلمنامهای دقیقتر نیاز دارد.
یوسف حاتمیکیا در دومین تجربه سینمایی خود، مسیر متفاوتی نسبت به «شب طلایی» انتخاب کرده است. اگر فیلم نخست او در فضای بسته یک خانه و در مناسبات یک خانواده میگذشت، «اسکورت» به فضای باز جاده میرود؛ جایی که ماشینها، سرعت، تعقیبوگریز و خطر بخش مهمی از روایت را شکل میدهند.
فیلم از همان ابتدا تکلیف خود را با مخاطب روشن میکند: قرار نیست با یک درام اجتماعی آرام و گفتوگومحور روبهرو باشیم، بلکه قرار است مسئلهای اجتماعی از مسیر یک فیلم جادهای و حادثهای روایت شود.
این انتخاب، یکی از مهمترین امتیازهای «اسکورت» است.
موضوع «شوتیها» در سینمای ایران کمتر به عنوان موتور اصلی یک فیلم داستانی مورد استفاده قرار گرفته و حاتمیکیا به سراغ جهانی رفته که در آن قانون، معیشت، خطر و بقا دائماً در حال برخورد با یکدیگرند.
جاده؛ مهمترین شخصیت «اسکورت»
اگر قرار باشد یک شخصیت را به عنوان موفقترین شخصیت «اسکورت» انتخاب کنیم، آن شخصیت نه اصلان است و نه حلما؛ جاده است.
جاده در فیلم صرفاً محل عبور نیست. خطر را تعریف میکند، آدمها را به هم نزدیک میکند، فاصله میان قانون و قانونشکنی را از بین میبرد و شخصیتها را مجبور میکند در شرایط بحرانی تصمیم بگیرند.
حاتمیکیا در طراحی صحنههای جادهای نشان میدهد که مهمترین قابلیت سینماییاش در این فیلم، کنترل میزانسن و حرکت است. تعقیبوگریزها صرفاً مجموعهای از خودروهایی نیستند که با سرعت از کنار دوربین عبور میکنند؛ موقعیت، جهت حرکت، فاصله خودروها و فضای اطراف در ایجاد تعلیق نقش دارند.
همین ویژگی باعث میشود بخش اکشن فیلم در مقایسه با بسیاری از نمونههای مشابه در سینمای ایران، جدیتر و سینماییتر به نظر برسد.
«اسکورت» در لحظات اکشن به تماشاگر اعتماد میکند و اجازه میدهد حادثه را ببیند، نه اینکه فقط با تدوین سریع و موسیقی بلند به او اعلام کند اتفاق مهمی در حال رخ دادن است.
به همین دلیل، فیلم هرچه بیشتر وارد جاده میشود، زندهتر میشود.
فیلمنامه «اسکورت»؛ ایدهای جذاب با اجرایی نابرابر
مشکل فیلم از جایی آغاز میشود که باید از اکشن به درام برسیم.
«اسکورت» ایده جذابی دارد: یک سرباز پلیس که در نقطهای از زندگی مجبور میشود با زنی شوتی همراه شود؛ زنی که گذشته و موقعیت او، اصلان را در برابر انتخابی دشوار قرار میدهد.
این موقعیت روی کاغذ ظرفیت زیادی برای شکل دادن به یک درام دارد.
اما فیلمنامه همیشه به اندازه ایده مرکزی خود قدرتمند نیست.
انگیزههای اصلان چقدر باورپذیرند؟
مهمترین ضعف فیلم، شتاب در ساختن انگیزههای اصلان است. مخاطب باید باور کند چرا یک سرباز قانون حاضر میشود وارد مسیری شود که با وظیفه رسمی او در تضاد است.
اما رابطه او با مسئلهای که قرار است انگیزه این تصمیم باشد، آنقدر که باید ساخته نمیشود.
در نتیجه، تصمیم مهم اصلان گاهی بیشتر شبیه نیازی فیلمنامهای برای حرکت دادن داستان است تا نتیجه یک فشار دراماتیک تدریجی.
این مسئله در ادامه نیز خود را نشان میدهد.
اصلان و حلما قرار است در طول سفر تغییر کنند و رابطهای که با سوءظن و تضاد آغاز شده، به شناخت و همدلی برسد؛ اما فاصله میان این نقاط در برخی بخشها کوتاهتر از چیزی است که فیلم برای متقاعد کردن مخاطب به آن نیاز دارد.
امیر جدیدی در نقش اصلان؛ قهرمانی میان قانون و اخلاق
امیر جدیدی یکی از نقاط قوت «اسکورت» است.
اصلان از ابتدا یک قهرمان کامل نیست؛ شخصیتی است که قانونمداری، غرور، عصبانیت و نوعی سرکشی در او همزمان وجود دارد. همین تناقض، امکان تبدیل شدن او به یک شخصیت خاکستری را فراهم میکند.
بازی جدیدی نیز در بسیاری از لحظات بر همین ویژگی سوار است. او لازم نیست با دیالوگ توضیح دهد که درگیر کشمکش درونی است؛ بخشی از این کشمکش در رفتار، نگاه و واکنشهای او شکل میگیرد.
با این حال، خود شخصیت اصلان از فیلمنامه ضربه میخورد. هرچه تغییر او بزرگتر میشود، نیاز مخاطب به شناخت دقیقتر انگیزههایش نیز بیشتر میشود؛ اما فیلم در بعضی نقاط به جای ساختن این تغییر، از آن عبور میکند.
به بیان سادهتر، امیر جدیدی در «اسکورت» گاهی بهتر از فیلمنامهای است که شخصیت اصلان را برای او نوشته است.
هدی زینالعابدین و شخصیت حلما
هدی زینالعابدین نیز در نقش حلما یکی از انتخابهای درست فیلم است.
حلما میتوانست صرفاً یک زن شوتی در برابر قهرمان مرد نباشد. شخصیت او ظرفیت آن را داشت که نماینده انسانی باشد که شرایط اقتصادی و اجتماعی، انتخابهای زندگیاش را محدود کرده است.
اما فیلم در این زمینه بیش از آنکه به جهان درونی حلما نزدیک شود، از او برای پیشبرد سفر و شکل دادن به رابطهاش با اصلان استفاده میکند.
حلما؛ شخصیتی که میتوانست عمیقتر باشد
اگر فیلم زمان بیشتری برای شناخت جهان حلما، گذشته او و چرایی انتخابهایش صرف میکرد، تقابل او با اصلان از یک رابطه صرفاً داستانی به یک تقابل اجتماعی واقعیتر تبدیل میشد.
با این حال، زینالعابدین در ایجاد ترکیبی از سرسختی و آسیبپذیری موفق است و رابطه او با امیر جدیدی از معدود روابطی است که فیلم بهتدریج به آن گرما میدهد.
رابطه اصلان و حلما؛ مهم اما عجولانه
یکی از حساسترین بخشهای «اسکورت»، شکلگیری رابطه عاطفی میان اصلان و حلماست.
این رابطه میتوانست قلب فیلم باشد: دو انسان از دو سوی قانون و قانونشکنی که در جاده، جایی که مرزبندیهای قبلیشان فرو میریزد، یکدیگر را میشناسند.
اما فیلم در این زمینه کمی عجله میکند.
تماشاگر باید تغییر رابطه این دو را لمس کند، نه اینکه فقط نتیجه آن را ببیند.
«اسکورت» لحظات خوبی برای ساختن این رابطه دارد، اما تعداد آنها برای رسیدن به نتیجه عاطفی نهایی کافی نیست. به همین دلیل، بعضی لحظات احساسی فیلم کمی طراحیشده به نظر میرسند.
«اسکورت» و مسئله شوتیها
مهمترین پرسش درباره فیلم این است که آیا «اسکورت» واقعاً درباره شوتیهاست یا درباره یک سرباز.
پاسخ فیلم بیشتر به گزینه دوم نزدیک است.
شوتیها در فیلم حضور دارند، اما «اسکورت» در نهایت یک مطالعه اجتماعی درباره این پدیده نیست. مسئله اصلی، انتخاب فردی در یک موقعیت بحرانی است.
از این منظر، فیلم محافظهکارانهتر از چیزی است که سوژه آن وعده میدهد.
فاصله میان سوژه اجتماعی و عمق اجتماعی
پدیده شوتیها میتوانست فیلم را وارد بحث گستردهتری درباره فقر، بیکاری، اقتصاد مرزی، قاچاق، فاصله مرکز و حاشیه و نسبت مردم با قانون کند.
اما «اسکورت» ترجیح میدهد از این مسائل به عنوان زمینه درام استفاده کند.
این انتخاب لزوماً ایراد نیست، اما باعث میشود فاصله میان سوژه اجتماعی فیلم و عمق اجتماعی آن محسوس باشد.
فیلم میخواهد هم اکشن باشد و هم درباره اخلاق و معیشت حرف بزند، اما در نهایت اکشن را جدیتر از جامعهشناسی دنبال میکند.
کارگردانی یوسف حاتمیکیا؛ نقطه قوت اصلی فیلم
مهمترین دستاورد «اسکورت» را باید در کارگردانی آن جستوجو کرد.
حاتمیکیا نشان میدهد که به ظرفیتهای سینمای اکشن آگاه است و میتواند از جاده، خودرو، سرعت و موقعیتهای خطرناک برای ساخت تعلیق استفاده کند.
نکته مهم این است که اکشن فیلم صرفاً برای نمایش مهارت فنی ساخته نشده است؛ در بسیاری از صحنهها، حرکت و تعقیبوگریز بخشی از روایت هستند.
این ویژگی باعث میشود «اسکورت» در لحظات اکشن، اعتماد بیشتری از مخاطب بگیرد.
تدوین، صدا و طراحی صحنههای اکشن
از نظر فنی، «اسکورت» یکی از جاهطلبانهترین تجربههای یوسف حاتمیکیاست.
تدوین، فیلمبرداری و طراحی صدا در ساختن جهان جاده نقش مهمی دارند. صدای خودروها، فضای محیطی، شلیکها و جزئیات صوتی، به شکلگیری فضای حادثهای فیلم کمک میکنند.
تدوین نیز در بهترین لحظات فیلم تلاش میکند ریتم را حفظ کند و اجازه ندهد افتهای فیلمنامه به توقف کامل روایت منجر شود.
در واقع، یکی از ویژگیهای «اسکورت» این است که تکنیک در خدمت ژانر قرار گرفته است.
دوربین برای خودنمایی حرکت نمیکند؛ حرکت میکند تا خطر را منتقل کند.
یوسف حاتمیکیا و تلاش برای پیدا کردن زبان شخصی
مقایسه یوسف حاتمیکیا با ابراهیم حاتمیکیا اجتنابناپذیر است، اما «اسکورت» زمانی ارزش بیشتری پیدا میکند که مستقل از این مقایسه دیده شود.
حاتمیکیا در این فیلم به سراغ سینمایی رفته که ادامه مستقیم سینمای پدرش نیست. علاقه او به جاده، خودرو، حرکت و اکشن در «اسکورت» پررنگ است.
البته هنوز نمیتوان گفت که او به زبان بصری کاملاً شخصی خود رسیده است.
اما میتوان گفت که یک توانایی مشخص را به نمایش گذاشته است: توانایی ساختن و هدایت صحنههای اکشن.
مسئله مهم برای ادامه مسیر او این خواهد بود که آیا میتواند این توانایی را در فیلمهایی با شخصیتهای پیچیدهتر و فیلمنامههایی منسجمتر به کار بگیرد یا نه.
پایان «اسکورت»؛ تصویر یک تحول، نه نتیجه کامل آن
پایان فیلم تلاش میکند همه چیز را توضیح ندهد؛ تصمیمی که با ماهیت جادهای فیلم همخوان است.
اما اگر مسیر شخصیتها در طول فیلم به اندازه کافی ساخته نشده باشد، پایان نمیتواند به تنهایی تمام بار عاطفی آن را به دوش بکشد.
به همین دلیل، پایان «اسکورت» بیش از آنکه نتیجه کامل یک تحول باشد، تبدیل به تصویری از یک تحول میشود.
«اسکورت»؛ میان اکشن و درام اجتماعی
«اسکورت» فیلمی بینقص نیست. مهمترین ضعف آن در فیلمنامه و شخصیتپردازی دیده میشود. انگیزه بعضی تصمیمها با شتاب شکل میگیرند، رابطه اصلان و حلما به زمان بیشتری برای شکلگیری نیاز دارد و مسئله اجتماعی شوتیها نیز بیش از آنکه بهطور عمیق کاویده شود، به بستری برای یک فیلم اکشن و جادهای تبدیل شده است.
اما در مقابل، یوسف حاتمیکیا نشان میدهد که سینمای اکشن را جدی گرفته است.
او بلد است جاده را به فضای دراماتیک تبدیل کند، تعقیبوگریز را به بخشی از روایت بدل کند و از خودرو و سرعت برای ایجاد تنش استفاده کند.
بازی امیر جدیدی و هدی زینالعابدین نیز کمک میکند فیلم در بخش انسانی کاملاً فرو نریزد.
در نهایت، «اسکورت» بیش از آنکه فیلمی درباره قاچاق باشد، فیلمی درباره انتخاب است؛ انتخاب آدمهایی که در شرایط عادی شاید هرگز کنار یکدیگر قرار نمیگرفتند، اما جاده آنها را مجبور میکند مرزهای میان قانون، اخلاق، منفعت و انسانیت را دوباره تعریف کنند.
شاید مسئله اصلی فیلم همین باشد: آدمها در «اسکورت» به اندازه جاده پیچیده نیستند، اما جاده به آنها فرصت میدهد پیچیدگی خود را نشان دهند.
پرسشهای متداول درباره فیلم اسکورت
فیلم اسکورت به کارگردانی چه کسی است؟
فیلم «اسکورت» به کارگردانی یوسف حاتمیکیا ساخته شده و دومین فیلم بلند او پس از «شب طلایی» محسوب میشود.
بازیگران اصلی فیلم اسکورت چه کسانی هستند؟
امیر جدیدی و هدی زینالعابدین از بازیگران اصلی «اسکورت» هستند و نقشهای اصلان و حلما را ایفا میکنند.
فیلم اسکورت درباره چیست؟
«اسکورت» در قالب یک درام جادهای و اکشن، داستان شخصیتهایی را روایت میکند که در جریان یک سفر و موقعیت بحرانی با مسئله قانون، اخلاق، معیشت و انتخاب روبهرو میشوند.
آیا اسکورت فیلمی درباره شوتیهاست؟
پدیده شوتیها یکی از محورهای مهم فیلم است، اما «اسکورت» را نمیتوان صرفاً یک فیلم اجتماعی درباره شوتیها دانست. فیلم بیشتر از این مسئله به عنوان بستری برای روایت یک داستان جادهای و شخصیتمحور استفاده میکند.
مهمترین نقطه قوت فیلم اسکورت چیست؟
کارگردانی یوسف حاتمیکیا در طراحی صحنههای اکشن، تعقیبوگریزها و استفاده از فضای جاده، از مهمترین نقاط قوت فیلم است.
مهمترین ضعف فیلم اسکورت چیست؟
فیلمنامه و شخصیتپردازی در بخشهایی از فیلم به اندازه ایده مرکزی آن پرداخت نشدهاند و برخی تغییرات شخصیتی، بهویژه در رابطه اصلان و حلما، با شتاب اتفاق میافتند.
امتیاز تحریریه
کارگردانی
فیلمنامه
بازیگری
جنبههای فنی (فیلمبرداری، تدوین، موسیقی و...)
ارزش تماشا
امتیاز تحریریه به این فیلم
