نقد فیلم «بیداد»؛ وقتی شعار جای قصه را میگیرد
چارسو پرس: فیلم «بیداد» به کارگردانی سهیل بیرقی، اثری است که میخواهد درباره حق خواندن زنان سخن بگوید و با دیالوگی گلدرشت مانند «همه مشکلات کشور حل شده، مشکل فقط من هستم» به طیفی از محدودیتها، برخوردهای ناهنجار اجتماعی و مسائل زنان بپردازد؛ اما در نهایت، از روایت یک قصه منسجم بازمیماند.
ستی در جامعهای زندگی میکند که زنان اجازه اجرای عمومی آواز ندارند. او با وجود آگاهی از این محدودیت، تصمیم میگیرد خیابان را به صحنه اجرای خود تبدیل کند. اجراهایش کمکم مورد توجه مردم قرار میگیرد و با انتشار ویدئوهایش در فضای مجازی، وارد مسیری پر از چالش و دردسر میشود. فیلم در این بخش تلاش میکند تضاد میان میل به آزادی و فشارهای اجتماعی را به تصویر بکشد، اما به جای پرداخت تدریجی این کشمکش، اغلب به سراغ بیان مستقیم و شعارگونه میرود؛ موضوعی که از تأثیرگذاری اثر میکاهد.
در واقع، ستی نماینده نسل Z است؛ دختری که نمیخواهد مانند بسیاری از زنان نسلهای پیشین سکوت اختیار کند. او میخواهد مرزهای سکوت را جابهجا کند و به شهرت برسد؛ شهرتی که در ایران، بهویژه برای زنان، بهایی سنگین دارد.
در این مسیر، باید با مادر دائمالخمرش، حمیرا، نیز دستوپنجه نرم کند. سکانسهای رویارویی ستی و حمیرا بهخوبی شکاف میان دو نسل را نشان میدهد و سهیل بیرقی موفق شده هرجومرج یک خانواده ازهمگسیخته را به شکلی دراماتیک به تصویر بکشد. با این حال، قرار دادن دیالوگهای شعاری در دهان ستی و حمیرا، بیش از آنکه مخاطب را با آرمانها و دغدغههای آنان همراه کند، از باورپذیری شخصیتها میکاهد و برخی از مطالبات جنبش زنان را به گزارههایی سطحی تقلیل میدهد.
پاشنه آشیل «بیداد» همینجاست؛ فیلم تقریباً همهچیز را در سطح نگه میدارد و کمتر به لایههای پنهان شخصیتها و موقعیتها نفوذ میکند.
کارگردان در روایت خود دست به افراط زده و مجموعهای از بحرانها را یکجا کنار هم قرار داده است؛ از بازجویی و تصاحب بدن زن گرفته تا تهدید، مصرف مواد، اعتیاد مادر و دیگر آسیبهای اجتماعی. این انباشت بیوقفه، به جای آنکه بر تأثیر درام بیفزاید، مخاطب را خسته و حتی پس میزند. اگر فیلم فرصت بیشتری برای پرداخت هر یک از این موضوعات اختصاص میداد، احتمالاً تأثیر احساسی و روایی آن نیز عمیقتر میشد.
حضور متفاوت و بیکموکاست امیر جدیدی، اما، به فیلم رنگ و جان میدهد. جدیدی که همواره کارنامه قابل دفاعی داشته، در نقش «ببین» یکی از بهترین بازیهایش را ارائه میدهد. او یکتنه بار اصلی فیلم را بر دوش میکشد؛ پسری که پرحرف است اما مرام و مسلک لوطیمنشانه دارد؛ در عین جذابیت، ساده و در عین آسیبپذیری، قدرتمند است. او برای دوستش از خود میگذرد و چیزی دارد که بسیاری از شخصیتهای دیگر فیلم از آن بیبهرهاند؛ جسارت.
همچنین نمیتوان از بازی تکاندهنده لیلی رشیدی چشم پوشید که با اجرایی کنترلشده، تصویری باورپذیر از مادری شکستخورده و رنجکشیده ارائه میدهد.
اما دهشتناکترین بخشی که بیرقی به فیلم افزوده، اعترافات مادر برای آزادی دخترش است. این سکانس، به جای آنکه از دل روایت بیرون بیاید، بیش از حد بر انتقال پیام تأکید میکند و به همین دلیل، اثرگذاری احساسی خود را از دست میدهد. گویی فیلم به مخاطب اعتماد ندارد و ترجیح میدهد همهچیز را به شکلی مستقیم و گلدرشت بیان کند؛ درحالیکه قدرت سینما دقیقاً در ناگفتهها و ظرافتهایش نهفته است.
با این حال، سهیل بیرقی به نکته مهمی نیز اشاره میکند؛ اینکه خشونت همیشه فیزیکی نیست و گاه آثار خشونت روانی، زخمهایی عمیقتر و ماندگارتر بر ذهن انسان بر جای میگذارد، زیرا نه دیده میشوند و نه بهآسانی درمان میشوند.
بارزترین نمود این مسئله، لکنت ستی پس از بازداشت است. دختری که هویت خود را در صدا و آوازش میدید، حالا حتی در بیان سادهترین جملات نیز ناتوان شده و به تیک عصبی دچار است. این استعاره، یکی از موفقترین ایدههای فیلم است و نشان میدهد چگونه سرکوب، پیش از آنکه جسم را زخمی کند، صدا و هویت انسان را هدف قرار میدهد.
اگر «بیداد» به جای تأکید بر شعار، بیشتر به چنین لحظات ظریف و تأثیرگذاری تکیه میکرد، میتوانست به اثری ماندگار و تأملبرانگیز تبدیل شود.
اطلاعات فیلم «بیداد»
نام فیلم: بیداد
نام انگلیسی: Bidad
کارگردان: سهیل بیرقی
نویسنده: سهیل بیرقی
تهیهکننده: سهیل بیرقی
کشور: ایران
سال تولید: ۲۰۲۵
مدت: ۱۰۴ دقیقه
زبان: فارسی
ژانر: درام، عاشقانه، سیاسی
فیلمبردار: پیمان شادمانفر
تدوین: سهیل بیرقی، میلاد مهدوی
موسیقی: بامداد افشار
طراحی صدا: حسین قورچیان
بازیگران: سروین ضابطیان، امیر جدیدی، لیلی رشیدی، علی ملاقلیپور
تهیهکننده: سهیل بیرقی
شرکت تولید: Alef Pictures
داستان فیلم
«بیداد» داستان ستی، دختر جوانی است که عاشق موسیقی و آواز است و میخواهد صدایش شنیده شود. با توجه به ممنوعیت اجرای عمومی زنان در ایران، ستی تصمیم میگیرد خیابان را به صحنه اجرای خود تبدیل کند. آواز خواندن او در خیابان بهتدریج مخاطبان بیشتری پیدا میکند و انتشار اجراهایش باعث میشود به چهرهای شناختهشده در میان نسل جوان تبدیل شود؛ اما این شهرت او را وارد مسیری پرخطر میکند.
حضور در جشنوارهها و جوایز
مهمترین حضور بینالمللی «بیداد» در جشنواره بینالمللی فیلم کارلوویواری ۲۰۲۵ بود؛ فیلم در بخش مسابقه کریستال گلوب به نمایش درآمد و جایزه ویژه هیئت داوران را دریافت کرد. نمایش کارلوویواری همچنین نخستین نمایش جهانی فیلم بود.
«بیداد» پس از آن در جشنوارههای مختلفی از جمله جشنواره فیلم ونکوور، جشنواره فیلم ریو، جشنواره بینالمللی فیلم باتومی، Middle East Now، جشنواره اکسگراند و جشنواره فیلم استانبول نیز حضور داشته است.
سوالات متداول درباره فیلم «بیداد»
فیلم «بیداد» درباره چیست؟
«بیداد» داستان ستی، دختر جوانی است که به آواز علاقه دارد و در اعتراض به ممنوعیت اجرای عمومی زنان، در خیابان آواز میخواند. انتشار ویدئوهای اجراهای او باعث شهرتش میشود و زندگی او را وارد مرحلهای پرتنش میکند.
کارگردان فیلم «بیداد» کیست؟
سهیل بیرقی کارگردانی و نویسندگی «بیداد» را بر عهده داشته است. این فیلم چهارمین فیلم بلند او به عنوان کارگردان است.
بازیگران فیلم «بیداد» چه کسانی هستند؟
سروین ضابطیان، امیر جدیدی، لیلی رشیدی و علی ملاقلیپور از بازیگران «بیداد» هستند.
فیلم «بیداد» در چه جشنوارهای برای نخستین بار نمایش داده شد؟
«بیداد» نخستین نمایش جهانی خود را در جشنواره فیلم کارلوویواری ۲۰۲۵ و در بخش مسابقه کریستال گلوب تجربه کرد.
آیا فیلم «بیداد» جایزهای دریافت کرده است؟
بله. فیلم در جشنواره کارلوویواری ۲۰۲۵ موفق به دریافت جایزه ویژه هیئت داوران (Special Jury Prize) شد.
مدت زمان فیلم «بیداد» چقدر است؟
مدت زمان فیلم ۱۰۴ دقیقه است.
فیلم «بیداد» در چه ژانری است؟
«بیداد» در منابع رسمی فیلم و جشنوارهها به عنوان اثری در ژانر درام و عاشقانه معرفی شده و وجه سیاسی و اجتماعی پررنگی نیز دارد.
نقش امیر جدیدی در فیلم «بیداد» چیست؟
امیر جدیدی یکی از نقشهای اصلی فیلم را بازی میکند و در داستان در کنار ستی قرار میگیرد. در معرفی رسمی فیلم، او در میان بازیگران اصلی اثر قرار دارد.
آیا «بیداد» درباره نسل Z است؟
بله. معرفی رسمی فیلم، ستی را نمایندهای از نسل جوان و نسلی معرفی میکند که نمیخواهد صدایش خاموش بماند. فیلم از مسیر داستان او به موضوع آزادی، بیان فردی و فشارهای اجتماعی میپردازد.
عنوان «بیداد» به انگلیسی چیست؟
عنوان بینالمللی فیلم Bidad است. در برخی جشنوارههای خارجی، عنوانهای ترجمهشده متفاوتی نیز برای آن استفاده شده است.
امتیاز تحریریه
کارگردانی
فیلمنامه
بازیگری
جنبههای فنی (فیلمبرداری، تدوین، موسیقی و...)
ارزش تماشا
امتیاز تحریریه به این فیلم
