علی نصیریان: اجاره سالنهای دولتی ضدحمایت است
- علی نصیریان با مرور مسیر حرفهای خود از تعزیه و تئاتر تا همکاری با داریوش مهرجویی و عزتالله انتظامی، از وضعیت امروز سینما و تئاتر انتقاد کرد و اجاره سالنهای دولتی به گروههای تئاتری را «ضدحمایت» دانست؛ او همچنین از کاهش وسواس در تولید آثار هنری و افت خلاقیت در فیلمها و سریالهای امروز گلایه کرد.
چارسو پرس: علی نصیریان با مرور مسیر حرفهای خود از تعزیه و تئاتر تا همکاری با داریوش مهرجویی و عزتالله انتظامی، از وضعیت امروز سینما و تئاتر انتقاد کرد و اجاره سالنهای دولتی به گروههای تئاتری را «ضدحمایت» دانست؛ او همچنین از کاهش وسواس در تولید آثار هنری و افت خلاقیت در فیلمها و سریالهای امروز گلایه کرد.
علی نصیریان، بازیگر پیشکسوت تئاتر و سینمای ایران، مهمان برنامه «همکلام» شد و در گفتوگویی مفصل و صمیمانه، از مسیر پرپیچوخم زندگی و فعالیت هنری خود گفت؛ از کودکی در کوچهپسکوچههای تهران قدیم و تماشای تعزیه، تختهحوضی و معرکهگیری تا حضور در کنار هنرمندانی چون داریوش مهرجویی، عزتالله انتظامی و ناصر تقوایی.
او در این گفتوگو که از یکی از پلتفرمهای آنلاین پخش شد، درباره تأثیر خانواده بر علاقهمندیاش به هنر، نخستین تجربههایش در تئاتر، آموزش نزد استادان تئاتر و شکلگیری نگاهش به بازیگری سخن گفت و در بخش دیگری، با نگاهی انتقادی وضعیت امروز سینما و تئاتر ایران را بررسی کرد.
کودکی و خانواده؛ پدر و مادری که مانع نشدند
نصیریان درباره نقش خانواده در شکلگیری علاقهاش به ادبیات و نمایش گفت که پدر و مادرش ارتباط مستقیمی با فعالیت هنری او نداشتند و او را برای ورود به این مسیر تشویق نکردند.
او با اشاره به علاقه مادرش به موسیقی گفت: «تنها چیزی که یادم هست؛ من صدای خوبی داشتم، مادرم هم خیلی خوب ضرب میگرفت و خیلی خوب دایره میزد و من میخواندم.»
به گفته نصیریان، در سالهای کودکی، تصنیفهای پیشپردهای مرتضی احمدی و حمید قنبری را میخرید، حفظ میکرد و با همراهی ضرب دایره مادرش میخواند.
او درباره پدرش نیز گفت که اگرچه از نظر ادبی و هنری تأثیر مستقیمی بر او نداشت، اما پدر و مادرش دستکم مانع فعالیت او نشدند و همین موضوع را مهم دانست.
تعزیه، تختهحوضی و معرکهگیری؛ نخستین جرقههای بازیگری
نصیریان علاقه خود به بازیگری را حاصل مواجهه با نمایشهای سنتی ایرانی دانست. او گفت تماشای تعزیه، تختهحوضی و معرکهگیری در دوران کودکی او را به نمایش علاقهمند کرد.
او همچنین از نقالی در قهوهخانههای تهران قدیم یاد کرد و گفت نقالان داستانهای شاهنامه را برای مردمی که امکان خواندن شاهنامه را نداشتند، به زبان ساده روایت میکردند.
نصیریان با اشاره به فضای قهوهخانههای آن دوره، آنها را مکانهایی برای تفریح و سرگرمی دانست و پیشنهاد کرد امروز نیز فرهنگسراها در اختیار جوانانی قرار گیرد که گروههای هنری تشکیل دادهاند و برای تمرین و فعالیت به فضا نیاز دارند.
او گفت استعدادهای خلاق زیادی در میان جوانان وجود دارد که باید امکان فعالیت پیدا کنند.
نخستین تجربههای تئاتری؛ از «یوسف و زلیخا» تا مدرسه
نصیریان خاطرهای از نخستین مواجهه جدی خود با تئاتر و پشت صحنه نمایش «یوسف و زلیخا» تعریف کرد؛ تجربهای که برای او از این جهت جالب بود که بازیگری را دید که بلافاصله پس از پایان پرده، با همان لباس و گریم از فضای نمایش خارج شد و به زندگی عادی بازگشت.
او نخستین تجربه جدی بازیگری خود را به سالهای مدرسه و سال ۱۳۲۸ نسبت داد. در آن دوران با بهمن فرسی همکاری کرد و نمایش «شیر خورشید» را روی صحنه برد.
یک سال بعد نیز در مدرسه، نمایشی را با اقتباس از «سوءتفاهم» آلبر کامو اجرا کرد. نصیریان با نگاه امروز خود این تجربه را چندان حرفهای نمیداند، اما آن را برای یک نوجوان بیتجربه، تجربهای مهم توصیف کرد.
آموزش تئاتر؛ از مهرداد و نوشین تا هنرستان هنرپیشگی
نصیریان در ادامه از حضور در کلاسهای تئاتر اسماعیل مهرداد، کلاسهای عبدالحسین نوشین و سپس هنرستان هنرپیشگی سخن گفت.
او عبدالحسین نوشین را یکی از نقاط عطف تئاتر ایران دانست و گفت نوشین کارگردانی جدی و ترجمههای جدی را در تئاتر مطرح کرد.
پس از وقایع ۲۸ مرداد و تعطیلی تئاتر سعدی، نصیریان به هنرستان هنرپیشگی رفت و در سال ۱۳۳۳ در آزمون آن پذیرفته شد. فهیمه راستکار و بیژن مفید از جمله همدورههای او بودند.
سرکیسیان و آشنایی با روش استانیسلاوسکی
یکی از مهمترین بخشهای مسیر آموزشی نصیریان، آشنایی با سرکیس سرکیسیان بود. فهیمه راستکار او را با این هنرمند ارمنی آشنا کرد؛ کسی که میخواست تئاتر مدرن را بر اساس روشهای جدید بازیگری و آثار چخوف آموزش دهد.
نصیریان گفت سرکیسیان روش استانیسلاوسکی را با آنها کار کرد و گروه حدود یک سال روی نمایش «جنوب» تمرین داشت.
به گفته او، این دوره اگرچه به اجرای نمایش منجر نشد، اما از نظر آموزشی تأثیر بسیار زیادی بر نسل آنها داشت و به نوعی یک ورکشاپ جدی برای یادگیری تئاتر و بازیگری بود.
توجه به نمایش ایرانی و نوشتن «سیاه»
نصیریان گفت گفتوگو با روشنفکران آن دوره، از جمله جلال آلاحمد و امیرحسین جابرلو، باعث شد بیشتر به نمایشنامه ایرانی توجه کند.
او در ادامه از نوشتن نمایش «سیاه» در سال ۱۳۴۰ سخن گفت؛ اثری که در آن زمان به دلیل نگاه منفی بخشی از فضای روشنفکری به سیاهبازی، نوشتنش برای او با تردید همراه بود.
نصیریان برای اطمینان از مسیر خود، نمایشنامه را نزد فرخ غفاری برد و پس از دریافت تأیید او، کار را ادامه داد.
تلویزیون و شکلگیری گروههای تئاتری
با راهاندازی تلویزیون ایران، گروههای مختلف تئاتری شکل گرفتند و نصیریان نیز در یکی از این گروهها فعالیت کرد.
او توضیح داد که گروهها هر ماه یک نمایش یکپردهای حدود ۴۰ تا ۴۵ دقیقهای آماده میکردند و آن را به صورت زنده و در تلویزیون سیاهوسفید اجرا میکردند.
به گفته نصیریان، در آن زمان امکان ضبط وجود نداشت و همه چیز باید در لحظه و مقابل دوربین اجرا میشد.
همکاری با عزتالله انتظامی
نصیریان درباره آشنایی با عزتالله انتظامی نیز گفت انتظامی پس از بازگشت از آلمان نزد او آمد و پیشنهاد همکاری داد.
او استعداد انتظامی را از همان نخستین همکاریها تشخیص داد و گفت فعالیت مشترک آنها در گروههای تلویزیونی باعث شد همکاری بسیار خوبی میان این دو شکل بگیرد.
«گاو»؛ آغاز همکاری با داریوش مهرجویی
نصیریان ورود خود به سینما را با فیلم «گاو» داریوش مهرجویی در سال ۱۳۴۷ دانست.
به گفته او، غلامحسین ساعدی داریوش مهرجویی را به گروه آنها معرفی کرد و آنها بدون قرارداد و توقع مالی مشخص، کار روی فیلم را آغاز کردند.
نصیریان گفت «گاو» نخستین تجربه او مقابل دوربین سینما بود و مهرجویی نکات زیادی درباره بازی مقابل دوربین، لنز، فاصله و نور به او آموخت.
او «گاو» را یکی از آثار مهم در تغییر مسیر سینمای ایران دانست و از همکاری با مهرجویی به عنوان تجربهای بسیار آموزنده یاد کرد.
علاقه به شخصیتهای ایرانی
نصیریان در ادامه از فیلمهایی مانند «شیر سنگی» و «ناخدا خورشید» یاد کرد و گفت یکی از دلایل علاقهاش به چنین آثاری، شخصیتهایی است که از دل زندگی مردم ایران آمدهاند.
او درباره سختیهای تولید «شیر سنگی» نیز خاطراتی تعریف کرد و گفت عوامل فیلم در شرایط دشواری زندگی میکردند، اما با وجود تمام مشکلات، ساخت چنین آثاری ارزش داشت؛ چرا که زندگی و شخصیتهای واقعی جامعه ایران را به تصویر میکشید.
نصیریان در همین بخش تأکید کرد: «هنرمند باید باسواد باشد. بفهمد چه کار دارد میکند. برود دنبالش، بنویسد، بخواند، پیدا کند.»
انتقاد از وضعیت امروز سینما و تلویزیون
بخش مهمی از گفتوگوی نصیریان به انتقاد از وضعیت امروز سینما و تلویزیون اختصاص داشت.
او با مقایسه شرایط گذشته و امروز گفت در سالهای نخست پس از انقلاب، در سینما و تلویزیون با وسواس و دقت بیشتری کار میشد، اما به مرور این حساسیت کاهش پیدا کرد.
نصیریان گفت در تولیدات امروز، آثار خلاقانه کمتری میبیند و از روندی که به گفته او موجب کمرنگ شدن کیفیت برخی فیلمها و سریالها شده، انتقاد کرد.
او از برخی آثار تلویزیونی مانند «میوه ممنوعه» و «امام علی(ع)» به عنوان نمونههایی از تولیدات قابل توجه یاد کرد و گفت چنین آثاری در سالهای اخیر کمتر دیده میشوند.
این بازیگر پیشکسوت همچنین درباره وضعیت سینمای ایران گفت: «آنچه الان در سینما میگذرد، حیف است.»
او تأکید کرد خلاقیت به انسان و هنرمند مربوط است، اما دولتها و نهادها باید زمینه فعالیت را فراهم کنند. به اعتقاد نصیریان، مانعتراشی، ایرادگیری و بهانهجویی به خلاقیت هنری آسیب میزند.
اجاره سالنهای دولتی؛ «این ضد حمایت است»
نصیریان در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت سالنهای تئاتر و نحوه استفاده از امکانات دولتی انتقاد کرد.
او با اشاره به سالنهایی مانند تالار وحدت گفت: «شنیدم که سالن تئاتر تالار وحدت را به گروهها اجرا میدهند، در واقع سالنی را که مربوط به بخش عمومی مملکت است اجاره میدهند. این ضد حمایت است.»
او تأکید کرد امکانات عمومی باید در اختیار هنرمندان قرار گیرد تا امکان کار داشته باشند و افزود جوانان بااستعدادی در سراسر کشور وجود دارند که باید فرصت فعالیت پیدا کنند.
نصیریان همچنین از همایون غنیزاده به عنوان نمونهای از استعدادهای موجود در تئاتر ایران نام برد.
توصیه نصیریان به جوانان؛ خودآموزی و مطالعه
نصیریان مهمترین توصیه خود به نسل جوان را «خودآموزی» عنوان کرد و گفت هنرمند باید خودش برای یادگیری تلاش کند.
او از محافل فرهنگی و هنری گذشته، از جمله کافه فیروز در خیابان نادری، یاد کرد و گفت حضور در کنار چهرههایی مانند فرخ غفاری، فریدون رهنما، امیرحسین جابرلو و خجستهکیا برای آنها فرصتی برای یادگیری بود.
او تأکید کرد هنرمند باید مطالعه کند، تمرین داشته باشد، درباره شخصیتها تحقیق کند و برای هر نقش از نقطه صفر شروع کند.
بازیگری؛ یکی از سختترین حرفهها
نصیریان درباره دشواری بازیگری نیز گفت این حرفه به تمرین دائمی و فکر کردن به شخصیت نیاز دارد؛ حتی زمانی که بازیگر روی صحنه یا مقابل دوربین نیست.
او با اشاره به نقل قولی از یک نویسنده خارجی، بازیگری را یکی از سختترین حرفهها پس از کار معدن دانست و به جوانان توصیه کرد این حرفه را ساده نگیرند.
به گفته نصیریان، بازیگری نیازمند زمان، رنج، مطالعه و تلاش مستمر است و موفقیت در آن بدون زحمت به دست نمیآید.
زندگی علی نصیریان و «پیرمرد و دریا»
در پایان برنامه «همکلام»، هدیهای فرهنگی از سوی نشر کتاب مجازی به علی نصیریان اهدا شد.
همچنین با توجه به روایتهای او از زندگی و مسیر حرفهایاش، هوش مصنوعی زندگی این هنرمند را به داستان «پیرمرد و دریا» اثر ارنست همینگوی تشبیه کرد.
نصیریان این انتخاب را جذاب دانست و درباره داستان گفت که پیرمرد پس از دورهای از بدشانسی، در یکی از سفرهایش ماهی بزرگی صید میکند و مسیر زندگیاش تغییر میکند.
او در پایان این گفتوگو، به جای خداحافظی، بخشی از یک تصنیف را خواند و از حضور در فضایی مانند کتابخانه ابراز خوشحالی کرد.
سخنان علی نصیریان در این گفتوگو، علاوه بر مرور بیش از هفت دهه فعالیت هنری او، تصویری از مسیری ارائه میدهد که بخش مهمی از تئاتر و سینمای معاصر ایران از آن عبور کرده است؛ مسیری که به باور او، امروز بیش از هر زمان دیگری به حمایت از استعدادهای جوان، کاهش موانع و بازگشت وسواس و جدیت به تولید آثار هنری نیاز دارد.
سوالات متداول
علی نصیریان درباره وضعیت امروز سینما و تئاتر چه گفت؟
علی نصیریان با انتقاد از وضعیت فعلی سینما و تئاتر ایران، از کاهش خلاقیت و وسواس در تولید آثار هنری گلایه کرد و گفت مانعتراشی و بهانهجویی نهادها به خلاقیت هنرمندان آسیب میزند.
علی نصیریان چرا اجاره سالنهای دولتی را «ضدحمایت» دانست؟
او معتقد است سالنهایی که با امکانات عمومی ساخته شدهاند باید برای حمایت از هنرمندان و گروههای تئاتری در اختیار آنها قرار بگیرند و اجاره دادن این سالنها با مفهوم حمایت از هنر تناقض دارد.
علی نصیریان درباره فیلمها و سریالهای امروز چه نظری دارد؟
او گفت در سالهای اخیر آثار خلاقانه کمتری میبیند و از کاهش کیفیت و دقت در تولید برخی فیلمها و سریالهای ایرانی انتقاد کرد.
علی نصیریان بازیگری را چقدر سخت میداند؟
او بازیگری را یکی از سختترین حرفهها پس از کار معدن دانست و تأکید کرد که این حرفه به تمرین، مطالعه، تحقیق و تلاش مستمر نیاز دارد.
علی نصیریان چگونه وارد دنیای تئاتر شد؟
او از کودکی با تماشای تعزیه، تختهحوضی، معرکهگیری و نقالی به نمایش علاقهمند شد و نخستین تجربههای جدی تئاتری خود را در دوران مدرسه آغاز کرد.
علی نصیریان چگونه وارد سینما شد؟
نخستین تجربه جدی سینمایی او با فیلم «گاو» به کارگردانی داریوش مهرجویی در سال ۱۳۴۷ رقم خورد. او این همکاری را یکی از مهمترین تجربههای آموزشی خود در سینما میداند.
علی نصیریان درباره داریوش مهرجویی چه گفت؟
نصیریان از مهرجویی به عنوان کارگردانی یاد کرد که در نخستین تجربه سینماییاش نکات مهمی درباره بازی مقابل دوربین، لنز، نور و فاصله به او آموخت.
علی نصیریان درباره عزتالله انتظامی چه خاطرهای تعریف کرد؟
او گفت پس از بازگشت عزتالله انتظامی از آلمان، همکاری آنها در گروههای تلویزیونی آغاز شد و خیلی زود متوجه استعداد بالای انتظامی شد.
علی نصیریان چه توصیهای به بازیگران جوان دارد؟
او «خودآموزی» را یکی از مهمترین راههای رشد هنرمند دانست و بر مطالعه، تمرین، تحقیق، شناخت شخصیت و یادگیری مستمر تأکید کرد.
علی نصیریان در چه برنامهای درباره این موضوعات صحبت کرد؟
علی نصیریان مهمان برنامه «همکلام» بود و در این گفتوگو درباره زندگی، مسیر هنری، تئاتر، سینما و وضعیت امروز تولیدات هنری سخن گفت.
