ویم وندرس: «ما پادزهر سیاست هستیم»
- ویم وندرس پس از جنجالی که اظهاراتش درباره دور ماندن فیلمسازان از سیاست در جشنواره برلین ایجاد کرد، در ونیز موضع خود را توضیح داد و تأکید کرد که منظورش کنار کشیدن سینما از سیاست نبوده است: «ما در نقطه مقابل سیاستمداران هستیم؛ ما پادزهر آنها هستیم.»
چارسو پرس: ویم وندرس موضع بحثبرانگیز خود درباره نقش فیلمسازان در سیاست را که اوایل امسال در جشنواره فیلم برلین جنجال زیادی به پا کرد، توضیح داد.
این فیلمساز سرشناس آلمانی که ریاست هیئت داوران جشنواره برلین را برعهده داشت، در نشست خبری افتتاحیه این جشنواره در ماه فوریه گفته بود فیلمسازان «باید از سیاست دور بمانند».
وندِرس در آن زمان گفته بود: «ما باید از سیاست دور بمانیم، چون اگر فیلمهایی بسازیم که آشکارا سیاسی هستند، وارد حوزه سیاست میشویم. اما ما وزنه مقابل سیاست هستیم، ما نقطه مقابل سیاست هستیم. ما باید کار مردم را انجام دهیم، نه کار سیاستمداران را.»
این اظهارنظر خیلی زود به محور اصلی بحثها در جشنواره تبدیل شد. تقریباً هر فیلمساز و بازیگری که در نشست خبری حضور پیدا میکرد، با پرسشی درباره سیاست مواجه میشد؛ از جنگ و درگیری ادامهدار در غزه گرفته تا یورشهای نیروهای مهاجرت و گمرک آمریکا، موسوم به آیسیای.
آرونداتی روی، نویسنده سرشناس هندی، نیز در اعتراض از حضور در جشنواره انصراف داد و تریشیا تاتل، مدیر جشنواره برلین، مجبور شد در واکنش به موج ایجادشده بیانیهای منتشر کند.
وندرس: میتوانستم صریحتر باشم
از وندرس روز یکشنبه در نشست خبری جشنواره فیلم ونیز خواسته شد درباره اظهارات خود در برلین توضیح دهد؛ جایی که او مستند جدیدش «از درون به بیرون ــ معماری پیتر زومتور» را ارائه میکند.
وندِرس گفت که میتواند همان حرف قبلی را تکرار کند، هرچند پذیرفت که شاید این بار میتوانسته منظور خود را صریحتر بیان کند.
او که در این نشست پیراهنی با عبارت «صلح را تصور کن» پوشیده بود، گفت:
«آنچه آن زمان گفتم این بود که ما بهعنوان فیلمساز، نقطه مقابل سیاستمداران هستیم. ما همدلی داریم. سیاست بدون همدلی کار میکند؛ تمام حرف من همین بود.»
وندِرس ادامه داد:
«ما با چیزی کاملاً متفاوت سروکار داریم. من با ذهنیت سیاستمداران کار نمیکنم؛ ما با ذهنیت انسانهای همدل کار میکنیم. ما درگیر تغییر دادن چیزها هستیم، در حالی که سیاست درگیر تأیید و تثبیت آن چیزی است که وجود دارد.»
«این چیزی نیست که گفتم»
وندِرس سپس توضیح داد که جمله او در برلین به شکل دیگری بازتاب پیدا کرده است.
او گفت:
«این چیزی بود که گفتم، اما از من نقل شد که “ما باید از سیاست دور بمانیم” و این چیزی نیست که من گفتم؛ چون نه حالا چنین چیزی میگویم و نه آن زمان چنین چیزی گفتم.»
این فیلمساز آلمانی افزود:
«چارچوب ذهنی فیلمسازان با چارچوب ذهنی سیاستمداران متفاوت است و ما نباید با آن ذهنیت کار کنیم. ما با مجموعه قوانین متفاوتی کار میکنیم. من دوباره همین را گفتم و امیدوارم شما هم حرفم را اشتباه نقل نکنید و نگویید که ما باید از سیاست دور بمانیم، چون ما دقیقاً برعکس این کار را انجام میدهیم. ما پادزهر هستیم.»
به این ترتیب، وندرس تلاش کرد میان «سیاسی نبودن فیلمساز» و «متفاوت بودن نقش فیلمساز از سیاستمدار» مرزی روشن ایجاد کند.
موضع او این است که فیلمساز نباید با منطق و ابزار سیاستمدار وارد میدان شود، اما سینما به دلیل اتکای خود بر تجربه انسانی و همدلی، میتواند در نقطه مقابل سیاست قرار گیرد و حتی نیرویی برای تغییر باشد.
بیشتر بخوانید
مستند ۱۴ ساله ویم وندرس درباره پیتر زومتور در ونیز؛ برد پیت چگونه وارد پروژه شد؟
اختلاف دیدگاه وندرس و مگی جیلنهال در ونیز
اظهارات تازه وندرس در ونیز در حالی مطرح شد که مگی جیلنهال، رئیس هیئت داوران جشنواره ونیز، نیز در نشست خبری افتتاحیه جشنواره درباره رابطه سینما و سیاست صحبت کرده بود.
جیلنهال در آن نشست تأکید کرد که فیلمها «اساساً و بدون تردید سیاسی هستند».
او گفت:
«ببینید، میتوانیم بگوییم وقتی جهان در وضعیت اضطراری قرار دارد، ما اصلاً چطور میتوانیم اینجا درباره فیلم صحبت کنیم؟ برای من، پاسخ تا حدی به همدلی مربوط میشود. فکر میکنم سینما راهی برای گشودن دریچهای فراهم میکند تا بتوانیم در درون خودمان همدلی پیدا کنیم.»
اظهارات جیلنهال و وندرس از دو زاویه متفاوت به یک پرسش مشترک میپردازند: نقش سینما و فیلمساز در جهانی که درگیر بحرانهای سیاسی و انسانی است چیست؟
در حالی که جیلنهال بر ماهیت ناگزیر سیاسی فیلمها و توانایی سینما برای ایجاد همدلی تأکید میکند، وندرس میگوید فیلمسازان نباید با ذهنیت سیاستمداران وارد این عرصه شوند.
با این حال، هر دو در نهایت بر اهمیت همدلی تأکید دارند؛ عنصری که به باور وندرس، سینما را از سیاست رسمی متمایز میکند و از نگاه جیلنهال، یکی از مهمترین دلایل ادامه یافتن گفتوگو درباره فیلم در شرایط بحرانی جهان است.
اظهارات تازه ویم وندرس در ونیز تلاشی برای اصلاح برداشت گستردهای است که از سخنان او در جشنواره برلین شکل گرفت. او همچنان معتقد است فیلمساز نباید با منطق سیاستمداران کار کند، اما تأکید دارد که این به معنای دور ماندن سینما از مسائل سیاسی نیست. از نگاه وندرس، همدلی و توانایی سینما برای تغییر نگاه انسانها، فیلمساز را در نقطه مقابل سیاست رسمی قرار میدهد؛ جایی که به تعبیر خودش، سینما «پادزهر» سیاست است.
