کارگردان اوکراینی «Pamfir» برای ساخت فیلم جدیدش آپارتمانش را به رهن گذاشت
- دیمیترو سوخولیتکی-سوبچوک، کارگردان فیلم «پامفیر»، برای تأمین هزینه ساخت فیلم جدیدش «یک اتفاق عجیب برایم افتاد»، آپارتمان خانوادگیاش در کییف را به رهن گذاشته و با دریافت وامهای سنگین بانکی، بخشی از هزینه تولید این پروژه را شخصاً تأمین کرده است؛ فیلمی که در سیزدهمین بازار تأمین مالی شکاف ونیز نیز حضور دارد.
چارسو پرس: دیمیترو سوخولیتکی-سوبچوک، کارگردان فیلمهای «پامفیر» و «سیلاب خاموش»، پس از آغاز حمله روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، بیش از هر زمان دیگری نگران جان خود و خانوادهاش بود و تلاش میکرد از داراییهای آنها محافظت کند.
اما چهار سال بعد، در حالی که جنگ همچنان ادامه دارد و این فیلمساز با وجود موفقیتهای بینالمللی «پامفیر» و «سیلاب خاموش» همچنان با مشکلات مالی دستوپنجه نرم میکند، تصمیم گرفته است آپارتمان خانوادگیاش را برای تأمین هزینه فیلم بعدی خود، «یک اتفاق عجیب برایم افتاد»، به رهن بگذارد.
سوخولیتکی-سوبچوک در گفتوگو با ورایتی پیش از ارائه پروژه جدیدش در بازار تأمین مالی شکاف ونیز، این شیوه پرریسک برای تأمین بودجه فیلم را «یک داستان خندهدار» توصیف میکند.
او میگوید: «وقتی موشکهای روسیه شروع به اصابت به کییف کردند، آپارتمانم برایم اهمیت زیادی داشت. اما حالا سالها گذشته و فهمیدم هیچ چیز تغییر نکرده است. آپارتمان من همچنان در معرض خطر است. هر روز ممکن است بمباران شود. بنابراین دیگر آنقدر برایم مهم نبود که به آن بچسبم و حفظش کنم. با خودم گفتم بهتر است از این پول برای ساخت فیلم استفاده کنم. دستکم داستان خوبی است.»
او اضافه میکند: «من فقط کارگردان و نویسنده نیستم؛ شرکت تولید خودم را هم دارم و تصمیم گرفتم شروع این فیلم را با پول خودم تأمین کنم. حالا بدهی دارم، وامهای بسیار بزرگی از بانک گرفتهام و آپارتمانم را به رهن گذاشتهام. اما فکر میکنم ارزشش را دارد. این تنها راهی است که میتوانیم فیلم را بسازیم.»
جنگ، ساخت فیلم در اوکراین را متوقف کرد
دیانا نازاروک، تهیهکننده اجرایی فیلم، نیز درباره شرایط تولید آثار سینمایی در اوکراین پس از آغاز جنگ میگوید: «پس از حمله به اوکراین، فعالیت هنرمندان وارد دورهای از رکود شد. کارها متوقف شدند. شیوههایی که تهیهکنندگان پیش از آن برای ساخت فیلم به آنها عادت داشتند، از بین رفتند.»
او ادامه میدهد: «به همین دلیل تهیهکنندگان شروع کردند بدون حمایت مالی مستقیم و بدون استفاده از بودجههای ملی کار کنند. دیمیترو بخش زیادی از هزینه این فیلم را با پول خودش، وامهای بانکی و حمایت مالی کسبوکارها تأمین میکند.»
داستان «یک اتفاق عجیب برایم افتاد» چیست؟
«یک اتفاق عجیب برایم افتاد» داستان سویتلانا، معلم معماری، را دنبال میکند که در کنار بازسازی خانهاش پس از بازپسگیری منطقه از نیروهای روسیه، در خانه به دانشآموزانش تدریس خصوصی میکند.
خانه او همچنین محل رفتوآمد همسایهاش کورنی است؛ مردی که از روشهای غیرمتعارف روانشناختی استفاده میکند.
یک روز، یکی از این جلسات زنجیرهای مرموز از اتفاقات را به راه میاندازد. دانشآموزان به کشفی خطرناک دست پیدا میکنند و سویتلانا و کورنی بیش از ۱۰۰ سال به گذشته منتقل میشوند.
ایده فیلم از کجا آمد؟
سوخولیتکی-سوبچوک میگوید نخستین بار زمانی ایده این فیلم به ذهنش رسید که در یک برنامه آموزشی توسعهیافته توسط «لس ایز مور» با همکاری پلتفرم خودش، «تریاریوم»، کار میکرد.
او میگوید: «آن زمان این ایده را داشتم که فیلمسازان اوکراینی باید داستانهایی با ایدههای قدرتمند و بدون بودجههای بالا بسازند.»
کارگردان سپس تعدادی از همکاران و اعضای گروهش را گرد هم آورد تا قالبی را آزمایش کنند که در آن فیلمسازان یک سال را صرف توسعه پروژه و یک سال را صرف تولید کنند.
او میگوید: «همه چیز باید با سرعت پیش میرفت؛ برو، برو، برو.»
از یک شیوه درمانی بحثبرانگیز تا یک فیلم تاریخی
در همان دوران، سوخولیتکی-سوبچوک با روشی به نام «صورتبندی خانواده» آشنا شد؛ نوعی شیوه درمانی تجربی که از ایفای نقش استفاده میکند تا روابط و پویاییهای احتمالی پنهان در خانواده را که میتوانند بر زندگی فرد تأثیر بگذارند، آشکار کند.
این روش به دلیل نداشتن پشتوانه علمی قطعی، بحثبرانگیز است و برخی درمانگران و روانشناسان نیز درباره احتمال بازترومازایی آن هشدار دادهاند.
سوخولیتکی-سوبچوک درباره این روش میگوید: «عجیب به نظر میرسد؛ عجیب هم به گوش میرسد. شبیه تئاتر است. یک نفر بهعنوان گرداننده وجود دارد که تجربهها را بر اساس نوعی دانش که حالوهوایی شبهعرفانی دارد، تفسیر میکند.»
او ابتدا تصمیم گرفت این ایده را روی صحنه آزمایش کند و برای توسعه آن بهعنوان یک نمایشنامه، به مدت دو ماه در تئاتر ماریا زانکووتسکا در لویو اقامت هنری داشت.
او توضیح میدهد: «ابتدا متن برای تئاتر اقتباس شد و بعد آن را به فیلمنامه تبدیل کردیم و در نهایت به یک فیلم کارآگاهی تاریخی با عناصر وحشت بدنی تبدیل شد.»
سوخولیتکی-سوبچوک میگوید: «ما چند ژانر را با کمی تراژدی یونانی و افسانه ترکیب میکنیم. اینکه توانستیم ابتدا روی صحنه آزمایش کنیم و ببینیم این ژانرهای مختلف چگونه میتوانند برای یک فیلم در کنار هم قرار بگیرند، فوقالعاده بود.»
چرا بخشی از فیلم با نگاتیو ۱۶ میلیمتری فیلمبرداری میشود؟
«یک اتفاق عجیب برایم افتاد» در دو دوره زمانی، یعنی زمان حال و گذشته، روایت میشود و سوخولیتکی-سوبچوک قصد دارد صحنههای مربوط به گذشته را با نگاتیو ۱۶ میلیمتری فیلمبرداری کند.
او میگوید: «ما به دوربینهای بسیار قدیمی، نگاتیو ۱۶ میلیمتری و لنزهای خاص نیاز داریم. این موضوع از نظر هنری و فنی نیز یک چالش خواهد بود.»
کارگردان توضیح میدهد که از ابتدا به دنبال ایجاد تغییری محسوس در زبان بصری فیلم بوده است: «وسواس پیدا کرده بودم که مخاطب باید تغییر شدید زمان تاریخی را احساس کند و زیباییشناسی داخل فیلم نیز باید بازتابدهنده این پرش زمانی باشد.»
او ادامه میدهد: «در بخشهایی از فیلم از دوربینهای دیجیتال تمیز، لنزهای خوب و نورپردازی حرفهای استفاده میکنیم و بعد زیباییشناسی تصویر را کاملاً تغییر میدهیم.»
سوخولیتکی-سوبچوک میگوید گروه برای رسیدن به ظاهر مورد نظر، آزمایشهای متعددی انجام داده است: «آزمایشهای زیادی انجام دادیم و وقتی ۱۶ میلیمتری را امتحان کردم و آن تصویر ناقص و ناتمام را دیدم، فهمیدم دقیقاً همین چیزی است که نیاز داریم. عالی بود.»
حمایت مالی از «یک اتفاق عجیب برایم افتاد»
سوخولیتکی-سوبچوک پس از این مرحله موفق شد از صندوق همبستگی اروپا برای فیلمهای اوکراینی نیز بودجه دریافت کند؛ حمایتی که تا حدی خیال او را پیش از حضور پروژه در ونیز راحتتر کرده است.
گروه تولید تاکنون بخشی از فیلم را فیلمبرداری کرده و اکنون با حضور در بازار تأمین مالی شکاف ونیز به دنبال یافتن تهیهکنندگان همکار و شرکای جدید برای تکمیل منابع مالی پروژه است.
کارگردان میگوید: «بخش زمستانی فیلم با این اطمینان ساخته شد که پول لازم را داریم و میتوانم تمام این بدهیها را پرداخت کنم؛ بنابراین فعلاً شرایط خوب است. باید ببینیم در مرحله پس از تولید چه اتفاقی میافتد. هنوز برای ساخت فیلم به پول بیشتری نیاز داریم.»
ساخت فیلم در اوکراین؛ از همدلی جهانی تا عادیشدن جنگ
سوخولیتکی-سوبچوک همچنین درباره چالشهای کنونی صنعت سینما در اوکراین جنگزده صحبت میکند؛ بهویژه در شرایطی که حمایتهای ویژه از سینمای اوکراین در حال کاهش است.
او میگوید: «زمانه تغییر کرده است. چند سال پیش، اگر در اوکراین فیلم میساختید، پروژه شما بهطور خودکار مورد توجه قرار میگرفت. حالا مردم به جنگ نگاه میکنند، انگار که این اتفاقی عادی و روزمره است.»
دیانا نازاروک نیز میگوید: «وقتی در اوکراین زندگی میکنید، واقعیت شما با چیزی که دیگران تصور میکنند در اینجا اتفاق میافتد، متفاوت است.»
او ادامه میدهد: «قرار داشتن زیر فشار دائمی و نداشتن یک مکان امن، فوقالعاده پراسترس است. افراد، بهویژه مردان، ممکن است هر لحظه به خدمت نظامی فراخوانده شوند. نمیتوانید مطمئن باشید گروهی که فیلم را با آن شروع کردهاید، در پایان همان گروه خواهد بود.»
نازاروک اضافه میکند: «پیش از فیلمبرداری باید مکانها را بررسی کنیم تا مطمئن شویم امن هستند. نگرانیهای زیادی وجود دارد، اما این واقعیت زندگی ماست.»
سینمای اوکراین دیگر فقط با نام کشورش حمایت نمیشود
سوخولیتکی-سوبچوک درباره تغییر نگاه جهانی به پروژههای اوکراینی میگوید: «دو سال پیش، کشور مبدأ پروژه در اولویت قرار داشت. سؤال این بود که اهل کجا هستید؟ بعد میپرسیدند پروژهتان چیست، آیا استعداد دارید و نگاه هنریتان چیست؟»
او معتقد است اکنون شرایط تغییر کرده است: «حالا فکر میکنم فقط نگاههای بسیار قدرتمند و صداهای عمیقاً هنری شانس ساختهشدن فیلم در اوکراین را خواهند داشت.»
«یک اتفاق عجیب برایم افتاد» محصول شرکت Mellivora Production و محصول مشترک آن با شرکت بریتانیایی Wellington Films است.
«یک اتفاق عجیب برایم افتاد» در بازار تأمین مالی ونیز
پروژه جدید دیمیترو سوخولیتکی-سوبچوک در سیزدهمین دوره بازار تأمین مالی شکاف ونیز در سال ۲۰۲۶ انتخاب شده است. این بازار از ۴ تا ۶ سپتامبر در چارچوب پل تولید ونیز برگزار میشود و پروژههای سینمایی را برای تکمیل منابع مالی و یافتن شرکای بینالمللی به صنعت سینما معرفی میکند.
«یک اتفاق عجیب برایم افتاد» یکی از پروژههای داستانی بلند منتخب اوکراین و بریتانیا در این دوره است و در فهرست پروژههایی قرار دارد که بخش عمدهای از بودجه خود را تأمین کردهاند اما همچنان برای تکمیل بسته مالی و تولید نهایی به سرمایه و شرکای جدید نیاز دارند.
حضور این پروژه در بازار ونیز میتواند فرصت مهمی برای یافتن شرکای بینالمللی و تکمیل منابع مالی فیلم باشد.
نکته مهم: «پامفیر» پیشتر در بخش دو هفته کارگردانان جشنواره کن ۲۰۲۲ به نمایش درآمده بود؛ بنابراین سوخولیتکی-سوبچوک پیش از این نیز سابقه حضور در یکی از مهمترین جشنوارههای سینمایی جهان را دارد.
«یک اتفاق عجیب برایم افتاد» یکی از پروژههای متفاوت سینمای اوکراین در دوران جنگ است؛ فیلمی که نهتنها داستانی معمایی و تاریخی را با عناصر وحشت بدنی و تراژدی یونانی ترکیب میکند، بلکه شیوه تولید آن نیز بازتابی از شرایط دشوار فیلمسازی در اوکراین امروز است.
تصمیم دیمیترو سوخولیتکی-سوبچوک برای به رهن گذاشتن آپارتمان خانوادگی، دریافت وامهای سنگین و سرمایهگذاری شخصی در فیلم، نشان میدهد ادامه فعالیت سینمایی در اوکراین جنگزده تا چه اندازه به ریسک شخصی فیلمسازان وابسته شده است.
از سوی دیگر، حضور پروژه در بازار تأمین مالی ونیز و دریافت حمایت ۱۸۰ هزار یورویی صندوق همبستگی اروپا برای فیلمهای اوکراینی، میتواند مسیر تولید آن را برای رسیدن به مرحله نهایی هموارتر کند.
