نقد فیلم «The Leader»؛ روایت هولناک فرقه Heaven’s Gate

چارسو پرس: اگر تاریخ فرقه‌ها را مرور کنیم، به‌خصوص فرقه‌هایی که در آمریکا در دهه ۱۹۷۰ رشد کردند و تحت تأثیر عرفان جریان‌های «عصر جدید»، جنبش‌های مسیحایی، روان‌گردان‌ها و ایده‌های رهایی از قیدوبندهای اجتماعی شکل گرفتند، معمولاً دو ویژگی مشترک در بسیاری از آنها دیده می‌شود.

این فرقه‌ها اغلب توسط رهبرانی هدایت می‌شدند که با وعده‌های فریبنده، ثروت پیروانشان را جذب می‌کردند و در بسیاری از موارد نیز رهبران، خود را در جایگاه موجوداتی فراتر از انسان قرار می‌دادند و از پیروانشان سوءاستفاده جنسی می‌کردند.

اما یکی از جنبه‌های واقعاً disturbing در «The Leader»، درامی درباره فرقه بدنام Heaven’s Gate، این است که مارشال اپل‌وایت، رهبر این فرقه، در نهایت هیچ‌کدام از این الگوهای رایج را دنبال نکرد.

اپل‌وایت، واعظ کاریزماتیکی که ۲۵ سال فرقه را رهبری کرد، سرانجام در ۲۲ و ۲۳ مارس ۱۹۹۷، ۳۸ نفر از پیروانش را به خودکشی جمعی کشاند. این رویداد یکی از بزرگ‌ترین خودکشی‌های جمعی در خاک آمریکا بود؛ هرچند فاجعه جونزتاون با حدود ۹۰۰ قربانی همچنان مرگبارترین نمونه در مقیاس جهانی به شمار می‌رود.

Heaven’s Gate برای مدت طولانی حتی پول کافی برای گذران زندگی نداشت و زمانی هم که درآمد اعضای فرقه افزایش پیدا کرد، این پول صرفاً برای تأمین غذا و محل زندگی آنها می‌شد.

مارشال اپل‌وایت؛ رهبری بدون ثروت و شهوت

اپل‌وایت که سال ۱۹۳۱ در تگزاس به دنیا آمده بود، مردی همجنسگرا بود که از گرایش جنسی خود وحشت داشت. او در سال ۱۹۷۰ پس از برقراری رابطه با یکی از دانشجویانش شغل تدریس خود را از دست داد و اگرچه گاهی تسلیم تمایلاتش می‌شد، بیشتر تلاش می‌کرد آنها را سرکوب کند؛ تا جایی که گویی دیگر وجود ندارند.

او همین را از پیروانش نیز می‌خواست.

اعضای Heaven’s Gate موظف به تجرد بودند و یکی از اهداف فرقه نیز از میان برداشتن جنسیت بود. همه موهای خود را به شکل عجیبی کوتاه می‌کردند؛ مدلی که ظاهری تقریباً بدون جنسیت به آنها می‌داد و باعث می‌شد شبیه موجوداتی فضایی و دست‌وپاچلفتی به نظر برسند.

این ظاهر با جهان‌بینی آنها نیز تناسب داشت، زیرا اعتقاد به موجودات فضایی بخش مهمی از رؤیای این فرقه بود.

در فیلم، صحنه‌ای بازسازی شده که اعضای Heaven’s Gate اندکی پیش از خودکشی در آن دیده می‌شوند. آنها با لباس‌های تیره نشسته‌اند و با چهره‌هایی شاد و درخشان به دوربین نگاه می‌کنند؛ گویی دانش‌آموزانی هستند که تصور می‌کنند این لحظه، شادترین لحظه زندگی‌شان است. دیدن این تصاویر از آن چیزهایی است که به‌سختی می‌توان از ذهن پاک کرد.

تیم بلیک نلسون در نقش یک رهبر فرقه

«The Leader» به عنوان یک تجربه سینمایی، فیلمی به‌شدت ناآرام‌کننده است، اما مایکل گالاگر در مقام نویسنده و کارگردان، روایت را با دقت و اصالت پیش می‌برد و سراغ پرسش‌های درستی می‌رود.

مهم‌ترین پرسش فیلم این است: چرا انسان‌ها حاضر می‌شوند تا این اندازه خود را تسلیم چنین چیزی کنند؟ و این رفتار در نهایت چه چیزی درباره خود ما می‌گوید؟

اعضای Heaven’s Gate در فیلم افرادی عمیقاً آشفته و آسیب‌پذیر به نظر می‌رسند و مارشال اپل‌وایت نیز از این قاعده مستثنا نیست.

تیم بلیک نلسون در نقش اپل‌وایت، که در فرقه با نام «هرف» شناخته می‌شد، بازی ظریف و در عین حال بسیار ناآرام‌کننده‌ای ارائه می‌دهد. او مردی را به تصویر می‌کشد که ظاهراً از سلامت روانی کاملی برخوردار نیست و صداهایی می‌شنود، اما همزمان از قدرتی که به دست آورده لذت می‌برد.

نلسون با موهایی آشفته، لبخندی تقریباً عارفانه و لحنی کش‌دار، حال‌وهوای واعظی دوره‌گرد و فریبکار را ایجاد می‌کند. اما شخصیت او صرفاً یک شیاد نیست؛ اپل‌وایت خودش نیز به حرف‌هایی که می‌زند باور دارد و بخش زیادی از این جهان‌بینی را همان‌طور که پیش می‌رود، سرهم می‌کند.

پس چرا پیروانش او را دنبال می‌کنند؟

چون خودِ «دنبال کردن» تبدیل به هدف شده است.

اینجاست که فیلم واقعاً زیر پوست مخاطب می‌رود. خبری از پول، رابطه جنسی یا امتیازات دنیوی نیست. چیزی که افراد را در این ساختار نگه می‌دارد، نیاز به پیروی کردن است.

ورا فارمیگا و نیمه دیگر Heaven’s Gate

Heaven’s Gate در واقع دو رهبر داشت.

شریک اپل‌وایت در این جنون، بانی نتلز با بازی ورا فارمیگا بود؛ پرستاری مؤدب و آرام که اپل‌وایت در اوایل دهه ۱۹۷۰ در بخش روان‌پزشکی بیمارستان با او آشنا شد، اندکی پس از آنکه خودش اقدام به خودکشی کرده بود.

اپل‌وایت او را انسانی گمشده می‌دید؛ زنی خانه‌دار که از زندگی‌اش ناراضی بود. میان این دو رابطه‌ای شکل گرفت که از نظر شدت، رنگ‌وبوی عاطفی و حتی جنسی داشت، اما هرگز به رابطه جنسی تبدیل نشد.

هرف او را به فلسفه خود درباره رسیدن به «سطح بعدی» هستی وارد کرد؛ مفهومی که در نگاه امروز بیشتر شبیه حرف‌هایی بی‌پایه به نظر می‌رسد، اما در دهه ۱۹۷۰، ایده‌هایی از این دست در آمریکا به‌شدت رواج پیدا کرده بود.

از ساینتولوژی و جنبش Moonies گرفته تا Hare Krishna، درمان‌های روانی و جنبش «استعدادهای انسانی»، همه جا صحبت از بهتر کردن خود و رسیدن به نسخه‌ای برتر از انسان بود.

اپل‌وایت و نتلز با هم راهی سفر شدند و با غذاهای رایگان رستوران‌ها و فرار از پرداخت هزینه هتل‌ها روزگار می‌گذراندند. با این حال، ظاهراً هر دو به چیزی در وجود دیگری باور داشتند؛ گویی هر دو می‌دانستند ظرفیت تبدیل شدن به چهره‌هایی تأثیرگذار در نوعی عرفان فضایی و اقتدارگرایانه را دارند.

تولد جهان‌بینی Heaven’s Gate

با افزایش تعداد پیروان، اپل‌وایت و نتلز خود را «دو» و «تی» نامیدند و نظام اعتقادی خاصی ساختند؛ داستانی پری‌وار و ازهم‌گسیخته درباره رستگاری که مسیحیت و نفی زندگی زمینی را با آرمان‌شهرگرایی عجیب باورمندان به موجودات فضایی ترکیب می‌کرد.

از نگاه آنها، بدن انسان تنها یک «وسیله» بود و باید همیشه با همین عنوان از آن یاد می‌شد.

اعضای Heaven’s Gate منتظر بودند به «سطح بعدی» صعود کنند؛ لحظه‌ای که قرار بود با رسیدن سفینه فضایی موجودات بیگانه فرا برسد و آنها، یا به تعبیر خودشان موجوداتی که از «وسیله» جسمانی آزاد شده‌اند، با آن سفینه به جهان دیگری منتقل شوند.

«The Leader»؛ یک فیلم ترسناک درباره روح انسان

«The Leader» قدرتمندترین درامی است که درباره زندگی درون یک فرقه از زمان «Martha Marcy May Marlene» دیده‌ام.

مایکل گالاگر که در یوتیوب نیز دنبال‌کنندگان زیادی دارد، فیلم را با سبکی نزدیک به مستند ساخته و بازسازی‌های وهم‌آلودی از ویدئوهای فضایی و عجیب اپل‌وایت ارائه کرده است.

اما آنچه «The Leader» را متفاوت و ناآرام‌کننده می‌کند، این است که داستان را عمدتاً از نگاه یک قربانی بی‌گناه که وارد فرقه می‌شود روایت نمی‌کند.

نقطه تمرکز فیلم خود رهبران هستند؛ «دو» و «تی» که در یک بازی قدرت عجیب و دیوانه‌وار به یکدیگر پیوند خورده‌اند.

فیلم از ما می‌خواهد به تیم بلیک نلسون با آن رضایت شیطنت‌آمیز و خونسردی غیرقابل‌نفوذش و ورا فارمیگا با آن جدیت سرد و سخت نگاه کنیم و حدس بزنیم در ذهن این دو انسان شکسته و خودشیفته چه می‌گذشته است.

پیروان فرقه و از دست دادن هویت

با این حال، فیلم تعدادی از اعضای فرقه را نیز به ما نزدیک می‌کند.

جیم پارسونز در نقشی بسیار تأثیرگذار، وارِن، وفادارترین عضو فرقه، را بازی می‌کند؛ مردی که اعتیادش به الکل و رابطه جنسی را پشت سر گذاشته و برای این کار حتی از هویت خودش نیز دست کشیده است.

پارسونز همزمان سربازی مطیع و ترسیده و انسانی زخمی و ازهم‌پاشیده را به تصویر می‌کشد.

سایمون رکس و گریس کارولین کوری نیز در نقش دو عضو تازه‌وارد ظاهر می‌شوند که هنوز نمی‌دانند وارد چه چیزی شده‌اند. آنها تلاش می‌کنند اعضای خوبی باشند، اما وارد رابطه‌ای عاطفی می‌شوند که در نهایت به یکی از هولناک‌ترین مجازات‌های فرقه‌ای فیلم منجر می‌شود.

خودکشی جمعی Heaven’s Gate

«The Leader» در نهایت واقعاً یک فیلم ترسناک است؛ فیلمی درباره وحشت روح، یا آنچه پس از تسلیم کامل انسان در برابر یک «آرمان» باقی می‌ماند؛ آرمانی که در حقیقت شکلی از مرگ است.

خودکشی جمعی اعضای Heaven’s Gate که اپل‌وایت آن را همزمان با عبور دنباله‌دار هیل-باپ برنامه‌ریزی کرده بود، با وحشت و خونسردی عجیبی به تصویر کشیده می‌شود.

اپل‌وایت معتقد بود این دنباله‌دار سفینه موجودات فضایی را با خود به همراه دارد. اعضای فرقه نیز آگاهانه با خوردن سس سیب حاوی فنوباربیتال به زندگی خود پایان دادند و اپل‌وایت نیز در میان آنها بود.

فیلم خودکشی او را به شکلی متفاوت و به عنوان نقطه اوج وحشت و اضطراب روایت می‌کند.

در نهایت، «The Leader» پرسشی تلخ را پیش روی مخاطب می‌گذارد: این داستان چه چیزی درباره خود ما می‌گوید؟

شاید پاسخ، هشداری درباره میل انسان به پیروی کردن باشد؛ میلی که می‌تواند آن‌قدر قدرتمند شود که فرد، در نهایت، خودش را در وجود دیگری گم کند.

اطلاعات فیلم «The Leader»

عنوان: The Leader
عنوان فارسی پیشنهادی: رهبر
کارگردان: مایکل گالاگر (Michael Gallagher)
فیلمنامه: مایکل گالاگر
بازیگران: تیم بلیک نلسون، ورا فارمیگا، جیم پارسونز، سایمون رکس، گریس کارولین کوری
ژانر: درام، روان‌شناختی
موضوع: فرقه Heaven’s Gate و مارشال اپل‌وایت
سال تولید: ۲۰۲۶
زبان: انگلیسی
مکان و رویداد مهم: داستان فیلم بر اساس فرقه واقعی Heaven’s Gate و خودکشی جمعی اعضای آن در سال ۱۹۹۷ ساخته شده است.

سوالات متداول درباره فیلم «The Leader»

فیلم «The Leader» درباره چیست؟

«The Leader» درامی درباره فرقه Heaven’s Gate و رهبران آن، مارشال اپل‌وایت و بانی نتلز، است و به شکل‌گیری باورهای فرقه و رابطه رهبران با پیروانشان می‌پردازد.

مارشال اپل‌وایت چه کسی بود؟

مارشال اپل‌وایت رهبر اصلی Heaven’s Gate بود که در سال ۱۹۹۷، همراه با ۳۸ نفر از پیروانش، در یک خودکشی جمعی جان باخت.

تیم بلیک نلسون در «The Leader» چه نقشی دارد؟

تیم بلیک نلسون نقش مارشال اپل‌وایت را بازی می‌کند؛ شخصیتی که در فیلم با نام «هرف» نیز شناخته می‌شود.

ورا فارمیگا در «The Leader» چه نقشی دارد؟

ورا فارمیگا نقش بانی نتلز، شریک اپل‌وایت و یکی از دو رهبر اصلی Heaven’s Gate، را ایفا می‌کند.

Heaven’s Gate چه اعتقادی داشت؟

اعضای فرقه باور داشتند بدن انسان تنها یک «وسیله» است و انسان می‌تواند پس از مرگ یا رهایی از بدن به «سطح بعدی» هستی برسد. باور به موجودات فضایی و سفینه‌ها نیز بخش مهمی از جهان‌بینی آنها بود.

آیا «The Leader» بر اساس یک داستان واقعی ساخته شده است؟

بله. فیلم درباره فرقه واقعی Heaven’s Gate و رهبران و اعضای آن است و به رویداد خودکشی جمعی سال ۱۹۹۷ می‌پردازد.