نقد فیلم «بهشتی نیست اگر زنی تو را بکشد»؛ تکتیرانداز کرد در جستوجوی خواهرش
چارسو پرس: «بهشتی نیست اگر زنی تو را بکشد» ساخته هالکوت مصطفی، درامی جنگی درباره یک تکتیرانداز زن کرد از نیروهای پیشمرگه است که برای یافتن خواهر ربودهشدهاش به موصل بازمیگردد؛ فیلمی که بهعنوان نماینده عراق در اسکار انتخاب شده و در جشنواره ونیز ۲۰۲۶ به نمایش درآمده است.
داستان یک زن تکتیرانداز در قلب جنگ
الگوی قهرمان تنها و شکستناپذیر فیلمهای اکشن که معمولاً با قدرتی فراتر از تواناییهای انسانی تصویر میشود، در «بهشتی نیست اگر زنی تو را بکشد» جای خود را به یک زن داده است؛ درامی از نظر بصری چشمگیر درباره یک تکتیرانداز زن پیشمرگه که برای نجات خواهرش وارد یکی از خطرناکترین مأموریتهای زندگیاش میشود.
این فیلم سومین فیلم داستانی هالکوت مصطفی، کارگردان نروژی-کردتبار، پس از «قلب سرخ» و «الکلاسیکو» است. «بهشتی نیست اگر زنی تو را بکشد» بهعنوان نماینده عراق در بخش بهترین فیلم بینالمللی اسکار انتخاب شده است.
با این حال، فیلم ممکن است برای مخاطبان غربی میان دو گروه قرار بگیرد: برای علاقهمندان جدی سینمای اکشن، میزان صحنههای اکشن شاید کافی نباشد و برای مخاطبان سینمای هنری نیز ترکیب ملودرام و جدیت فیلم ممکن است بیش از اندازه مستقیم و صریح به نظر برسد.
اما در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا شرایط میتواند متفاوت باشد؛ جایی که شرکت سونی/امپایر پیشتر حق پخش فیلم را در منطقه به دست آورده است. مخاطبان منطقه و همچنین جامعه کردهای مهاجر احتمالاً از کیفیت بصری و فنی فیلم و شیوه ساخت این داستان هولناک استقبال خواهند کرد.
ویان؛ زنی که از اسارت به جبهه پیشمرگه میرسد
داستان حول شخصیت ویان میچرخد؛ زنی ۲۴ ساله کرد که در نروژ زندگی میکند و در سال ۲۰۱۴ همراه والدین و خواهر کوچکترش، هلین، به کردستان عراق سفر کرده است.
با آغاز حمله داعش، زندگی خانواده بهطور کامل فرو میپاشد. والدین ویان کشته میشوند و ویان و هلین بهعنوان برده جنسی به نیروهای داعش فروخته میشوند.
ویان که برای بقا تسلیم نمیشود، موفق میشود مردی را که او را خریده به قتل برساند و خود را به منطقه تحت کنترل نیروهای پیشمرگه برساند. او در آنجا به یک واحد نخبه از زنان مبارز میپیوندد و بهعنوان تکتیرانداز فعالیت میکند.
ویان در روایت شاعرانه خود میگوید واژه «پیشمرگه» به معنای «پیش از مرگ» است و مبارزان این نیرو از سر قدرت وارد میدان نبرد میشوند، نه از روی ترس.
ویان بدون تردید زنی نترس است. خودش میگوید طی سه سال بیش از ۱۰۰ نفر از نیروهای دشمن را کشته است. با توجه به اینکه عنوان فیلم به باور نیروهای داعش اشاره دارد که «اگر زنی تو را بکشد، بهشت در کار نیست»، چندان عجیب نیست که برای کشتن او جایزه یک میلیون دلاری تعیین شده باشد.
بازگشت به نروژ و انتخابی دشوار
ویان پس از آنکه با شجاعت یک بمبگذار انتحاری داعش را که سوار بر خودروی زرهی است و قصد حمله به پایگاه نیروهای او را دارد متوقف میکند، بهشدت زخمی میشود و برای درمان و دوران نقاهت به نروژ بازمیگردد.
در آنجا یک مقام دولتی با بازی توربیورن هار، انتخاب دشواری پیش روی او میگذارد: ویان میتواند هویت جدیدی دریافت کند و تحت حمایت دولت قرار بگیرد؛ چراکه دولت نگران است هدف بودن او برای داعش، دیگر شهروندان نروژی را نیز در معرض خطر قرار دهد.
گزینه دیگر این است که ویان به دلیل جنگیدن برای کشوری دیگر تحت پیگرد قانونی قرار بگیرد.
اما خیلی زود مسئله مهمتری مطرح میشود.
تماس تلفنی با تلفن ثابت قدیمی خانواده مشخص میکند که هلین هنوز در موصل زنده است و در اسارت یکی از نیروهای داعش که به «تکتیرانداز سوئدی» معروف است، گرفتار شده.
ویان که همچنان به خواهرش وفادار است، آماده میشود تا شاید آخرین مأموریت زندگی خود را آغاز کند: ورود به موصل و نجات خواهرش، آن هم بهتنهایی.
موصل؛ شهری که به میدان یک بازی مرگبار تبدیل میشود
نیمه دوم فیلم بهراحتی میتوانست به یک بازی ویدیویی پرتنش تبدیل شود. داستان، ویان را دنبال میکند که در سکوت از میان تونلها حرکت میکند و از میان ویرانههای برجایمانده از جنایتهای داعش عبور میکند.
فیلم تصویری دقیقتر از شیوه فعالیت یک تکتیرانداز و مهمتر از آن، صبر و تنهایی مورد نیاز برای این کار ارائه میدهد؛ از این نظر حتی جزئیات بیشتری نسبت به «تکتیرانداز آمریکایی» ساخته کلینت ایستوود در اختیار مخاطب قرار میدهد.
ویان با تکیه بر منطق و کمک یک فرمانده کرد از نیروهای دولتی عراق در موصل، تلاش میکند محل تکتیراندازهای داعش را پیدا کند؛ تکتیراندازهایی که مانع خروج غیرنظامیان از شهر ویرانشده شدهاند.
تجربه مستقیم هالکوت مصطفی از زنان جنگجو
«بهشتی نیست اگر زنی تو را بکشد» ریشه در تجربههای شخصی هالکوت مصطفی دارد.
پژوهشهای او برای پروژه تلویزیونی سال ۲۰۱۵ با عنوان «زنانی که داعش از آنها میترسد» و همچنین تجربهاش بهعنوان عکاس جنگ و مواجهه مستقیم با زنان مبارز قدرتمند، الهامبخش ساخت این فیلم بوده است.
مصطفی فیلم را به دخترانش تقدیم کرده است.
او مانند فیلمهای قبلی خود، با افتخار آداب، سنتها و عناصر فرهنگی کردی را وارد روایت میکند؛ از «آواز»ی که ویان به تفنگش نسبت میدهد تا نغمههای سنتی کردی که توسط فرمانده پیشمرگه و فرمانده کرد نیروهای عراقی در موصل خوانده میشود.
موصل واقعی؛ ویرانهای بهجای یک دکور سینمایی
یکی از نقاط قوت فیلم، کیفیت فنی و بصری آن است.
فیلمبرداری متحرک و جستوجوگرانه جان ارلینگ اچ. فردریکسن، فیلمبردار نروژی، یکی از عناصر برجسته این مجموعه است. استفاده از لوکیشنهای واقعی موصل نیز به فیلم وزن و اعتبار بصری بیشتری داده است.
ویرانههای تکاندهنده شهری که زمانی مرکز جمعیتی پررونقی بود، تصویری ملموس از خشونت یک عملیات نظامی برای آزادسازی شهر باستانی موصل از دست داعش ارائه میدهد.
این ویرانهها صرفاً پسزمینه داستان نیستند؛ خودشان به بخشی از روایت تبدیل میشوند و گذشتهای را به یاد میآورند که آثار آن هنوز بر فضای شهر باقی مانده است.
صدا؛ عنصری حیاتی در فیلمی درباره سکوت
در فیلمی که شخصیت اصلی بخش بزرگی از زمان خود را در سکوت سپری میکند، طراحی صدا اهمیت ویژهای دارد.
متیاش اکلوند و یان کاسکاوو با طراحی صدای فیلم، تنش را بهتدریج افزایش میدهند و از سکوت بهعنوان ابزاری روایی استفاده میکنند.
در بسیاری از لحظات، آنچه شنیده نمیشود به اندازه آنچه شنیده میشود اهمیت دارد. همین ویژگی باعث میشود حرکت ویان در تونلها، انتظار برای شلیک و عبور او از میان ویرانههای موصل، اضطرابی مداوم ایجاد کند.
اطلاعات فیلم No Paradise If You Are Killed by a Woman
عنوان اصلی: No Paradise If You Are Killed by a Woman
عنوان فارسی: بهشتی نیست اگر زنی تو را بکشد
کارگردان: هالکوت مصطفی
فیلمنامه: هالکوت مصطفی
بازیگران: آوان جمال، توربیورن هار، کانار سارچل، قادر جلال
فیلمبردار: جان ارلینگ اچ. فردریکسن
تدوین: ویبهکه رونست
طراحی صحنه: میکائل وارلی
موسیقی: تروند بیورکنس
طراحی صدا: متیاش اکلوند، یان کاسکاوو
محصول: نروژ، عراق / اقلیم کردستان
زبان: کردی
مدت: ۱۱۰ دقیقه
سال تولید: ۲۰۲۶
سوالات متداول
فیلم «بهشتی نیست اگر زنی تو را بکشد» درباره چیست؟
فیلم داستان ویان، یک تکتیرانداز زن کرد از نیروهای پیشمرگه را روایت میکند که پس از اطلاع از زنده بودن خواهرش، برای نجات او به موصل بازمیگردد؛ شهری که در جریان حملات داعش ویران شده است.
کارگردان فیلم «بهشتی نیست اگر زنی تو را بکشد» کیست؟
هالکوت مصطفی، کارگردان نروژی-کردتبار، کارگردانی و نویسندگی فیلم را بر عهده دارد.
بازیگر نقش ویان کیست؟
آوان جمال، بازیگر کرد ساکن لندن، نقش ویان را بازی میکند.
آیا فیلم نماینده عراق در اسکار ۲۰۲۷ است؟
بله. عراق این فیلم را بهعنوان نماینده رسمی خود در بخش بهترین فیلم بینالمللی نودونهمین دوره جوایز اسکار انتخاب کرده است.
آیا فیلم در جشنواره ونیز ۲۰۲۶ نمایش داده شد؟
بله. فیلم در بخش Venice Open و خارج از مسابقه جشنواره ونیز ۲۰۲۶ به نمایش درآمد.
مدت زمان فیلم چقدر است؟
مدت فیلم ۱۱۰ دقیقه است.
جمعبندی
«بهشتی نیست اگر زنی تو را بکشد» در درجه نخست یک فیلم جنگی درباره زنی است که از دل خشونت و اسارت به یک مبارز تبدیل شده و حالا برای نجات خواهرش دوباره به همان میدان بازمیگردد. فیلم در کنار داستان شخصی ویان، تصویری از زنان کرد مبارز و تجربه آنها در مواجهه با داعش ارائه میکند.
استفاده از لوکیشنهای واقعی موصل، فیلمبرداری جان ارلینگ اچ. فردریکسن و طراحی صدای متیاش اکلوند و یان کاسکاوو، به فیلم کیفیت فنی قابل توجهی دادهاند. حضور در ونیز ۲۰۲۶ و انتخاب بهعنوان نماینده عراق در اسکار نیز جایگاه این فیلم را فراتر از یک درام جنگی منطقهای قرار داده است.
