نقد فیلم «مینوتور»؛ بازگشت خیره‌کننده آندری زویاگینتسف با تریلری درباره خیانت و فساد

چارسو پرس: یکی از نخستین چیزهایی که در «مینوتور» جلب توجه می‌کند، فضای خالی است.

خانه‌های مدرن و بزرگ به‌اندازه کافی خلوت‌اند تا دوربین بتواند جزئیات را با حرکت‌های آرام و دقیق دنبال کند. دفاتر اداری خاکستری، نیمه‌خالی به نظر می‌رسند؛ انگار شرکت‌ها یا تازه در حال نقل‌مکان‌اند یا در آستانه فروپاشی.

خیابان‌ها و مجتمع‌های مسکونی نیز بیش از حد خلوت‌اند؛ آن‌قدر خلوت که گویی می‌توان در روشنایی روز مرتکب جنایت شد و کسی شاهد آن نباشد.

حتی در خودروی ولووی شخصیت اصلی، صندلی‌های عقب جمع می‌شوند تا فضای کافی برای دوچرخه یا حتی یک جسد فراهم شود.

این فضای خالی اتفاقی نیست. زویاگینتسف که اکنون در فرانسه زندگی می‌کند، فیلم را ناگزیر در لتونی ساخته، اما این کشور در «مینوتور» به شکلی متقاعدکننده جای روسیه را می‌گیرد؛ سرزمینی پهناور، خشن و گرفتار جنگ که آدم‌هایش یا فرار کرده‌اند یا برای جنگ فراخوانده شده‌اند.

این فیلم نخستین اثر بلند زویاگینتسف پس از «بی‌عشقی» (Loveless) در سال ۲۰۱۷ است. او پیش‌تر با «تبعید» (The Banishment)، «لویاتان» (Leviathan) و «بی‌عشقی» در بخش مسابقه کن حضور داشته و هر سه فیلم نیز مورد تقدیر قرار گرفته‌اند.

در این فاصله، جهان تغییر کرده است: همه‌گیری کرونا تقریباً جان زویاگینتسف را گرفت و او در سال ۲۰۲۱ ماه‌ها در بیمارستان و در وضعیت فلج بود؛ یک سال بعد نیز روسیه به اوکراین حمله کرد.

بنابراین «مینوتور» فیلمسازی است که پس از ۹ سال به جهانی کاملاً متفاوت بازگشته و ظاهراً حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.

از داستان خیانت زناشویی تا تصویری از روسیه پوتین

در نگاه اول، انتخاب «زن خیانتکار» (La femme infidèle) ساخته کلود شابرول در سال ۱۹۶۹ برای چنین فیلم سیاسی و معاصری عجیب به نظر می‌رسد.

این فیلم پیش‌تر نیز در سال ۲۰۰۲ توسط آدریان لاین با عنوان «Unfaithful» بازسازی شده بود.

اما زویاگینتسف با حفظ استخوان‌بندی داستان شابرول، معنای اجتماعی آن را کاملاً تغییر می‌دهد.

«مینوتور» هم‌زمان یک تریلر خانوادگی کلاسیک و یک نقد سیاسی گزنده از وضعیت روسیه است؛ فیلمی که اصول حاکم بر ساختار قدرت پوتین، یعنی حق ویژه، ارعاب و انکار مسئولیت را نه‌فقط در نهادهای حکومتی، بلکه در روابط خانوادگی نیز جست‌وجو می‌کند.

پیام فیلم ساده اما ویرانگر است:

استبداد بدون پاسخ‌گویی از خانه آغاز می‌شود.

گلب؛ مردی معمولی در دل یک سیستم بیمار

گلب، مدیرعامل موفق یک شرکت حمل‌ونقل، در ابتدا چندان هیولایی به نظر نمی‌رسد.

او با همسرش گالینا و پسر نوجوانشان سریوژا در خانه‌ای بزرگ و مدرن در حاشیه جنگلی یک شهر بی‌نام روسیه زندگی می‌کند.

گلب برای خانواده‌اش رفاه فراهم کرده، اما حمایت عاطفی‌اش چندان نرم و پدرانه نیست.

وقتی پسرش از زورگویی یک همکلاسی شکایت می‌کند، توصیه پدر این است که طرف مقابل را بگیرد و تهدید کند صورتش را خرد خواهد کرد. البته تأکید می‌کند که نباید اولین نفر باشد که دعوا را شروع می‌کند.

این توصیه ساده بعدها معنای دیگری پیدا می‌کند.

خیانت، جنگ و فرهنگ خشونت

رابطه زناشویی گلب و گالینا مدت‌هاست سرد شده است.

در یکی از نخستین صحنه‌های گویا، گالینا چراغ را خاموش می‌کند و می‌خوابد، در حالی که شوهرش همچنان مشغول کار با تلفن همراه است.

گالینا رابطه‌ای پنهانی دارد و چهره خسته و بی‌روحش تنها زمانی روشن می‌شود که پیامی از مردی ناشناس دریافت می‌کند.

این مرد آنتون، عکاس جوان و جذاب است.

گلب نیز نشانه‌های خیانت را می‌بیند، اما چندان واکنشی نشان نمی‌دهد. به نظر می‌رسد خودش نیز در گذشته روابط خارج از ازدواج داشته است.

اما سال ۲۰۲۲ است و کشور درگیر جنگ شده.

این بار مسئله‌ای بزرگ‌تر از خیانت زناشویی در کمین خانواده است: دولت از مدیران اقتصادی شهر می‌خواهد تعداد مشخصی از کارکنان مرد خود را برای خدمت نظامی معرفی کنند؛ خواه خودشان راضی باشند یا نه.

پوتین در فیلم تقریباً حضور فیزیکی ندارد. تنها تصویری کوچک از او در دفتر شهردار دیده می‌شود، اما سایه‌اش بر تمام اتفاقات سنگینی می‌کند.

«مینوتور» چگونه سیاست را به زندگی خانوادگی وارد می‌کند؟

زویاگینتسف با هوشمندی خشونت سیاسی را به روابط خصوصی پیوند می‌دهد.

تهدید جنگ، سربازگیری اجباری و فرهنگ خشونت در جامعه، به تدریج وارد خانه می‌شوند و بر رفتار گلب تأثیر می‌گذارند.

در این جهان، قدرت همیشه با خشونت آشکار اعمال نمی‌شود. گاهی کافی است فرد بداند چه کسی اختیار دارد و چه کسی مجبور به اطاعت است.

به همین دلیل، خیانت گلب و تصمیم‌هایی که پس از آن می‌گیرد، صرفاً یک ماجرای شخصی نیستند؛ آنها بازتاب همان منطق قدرتی هستند که در سطح بزرگ‌تر بر جامعه حاکم است.

بازی‌های درخشان و فضای سرد فیلم

دیمیتری مازروف برای نقش گلب انتخاب بسیار مناسبی است.

چهره او هم‌زمان خشن و نرم، جذاب و کمی نامطمئن است؛ دقیقاً همان نوع «مرد معمولی نخبه» که زویاگینتسف به آن علاقه دارد.

او گلب را نه به یک قهرمان تبدیل می‌کند و نه به یک هیولای تک‌بعدی. افکار و احساساتش قابل فهم‌اند، حتی وقتی همدلی با او دشوار می‌شود.

در مقابل، ایریس لبدوا در نقش گالینا شاید پرانرژی‌ترین حضور فیلم را دارد.

گالینا زنی است که از سیستمی خشمگین است که هویت او را فقط در رابطه با مردان تعریف می‌کند: همسر، مادر یا زن خیانتکار.

جمله او خطاب به گلب یکی از مهم‌ترین لحظات فیلم است:

«من کجای این ماجرا هستم؟»

و البته پاسخی دریافت نمی‌کند.

فیلمبرداری سرد و فضای خالی روسیه

میخائیل کریچمان، فیلمبردار همیشگی زویاگینتسف، بار دیگر با دقتی وسواس‌گونه قاب‌های عریض فیلم را کنترل می‌کند.

اما این بار زیبایی بصری جای خود را تا حدی به خشونت و سردی داده است.

نور داخلی خانه‌ها سخت‌تر و خشن‌تر از آثار قبلی کارگردان است و مناظر طبیعی چشم‌نواز جای خود را به خیابان‌های خالی، ساختمان‌های بتنی و شهری رو به زوال داده‌اند.

در پس‌زمینه نیز بیلبوردهای نظامی با چهره‌های بزرگ و عمومی سربازان دیده می‌شوند.

این شهر به همان اندازه که محل زندگی شخصیت‌هاست، تصویری از وضعیت روانی آنها نیز هست: خالی، سرد، بی‌روح و زیر سایه جنگ.

جمع‌بندی؛ بازگشتی قدرتمند برای زویاگینتسف

«مینوتور» بازگشت بسیار قدرتمند آندری زویاگینتسف است؛ فیلمی که از یک داستان ظاهراً کوچک درباره خیانت زناشویی شروع می‌کند و به تصویری گسترده‌تر از فساد، پدرسالاری، خشونت و خیانت سیاسی می‌رسد.

فیلم شاید به اندازه «لویاتان» یا «بی‌عشقی» به دنبال نمایش مستقیم زیبایی نباشد، اما در عوض جهانی سردتر، خشمگین‌تر و ناامیدکننده‌تر خلق می‌کند.

مهم‌تر از همه، زویاگینتسف موفق می‌شود فاصله جغرافیایی خود از روسیه را به نقطه ضعف تبدیل نکند. اگرچه فیلم در لتونی ساخته شده، «مینوتور» از نظر روحی کاملاً در روسیه‌ای اتفاق می‌افتد که کارگردان از آن دور شده است.

---

اطلاعات فیلم «مینوتور»

نام فیلم: مینوتور
نام اصلی: Minotaur
کارگردان: آندری زویاگینتسف (Andrey Zvyagintsev)
فیلمنامه: آندری زویاگینتسف و سیمون لیاشنکو
بازیگران: دیمیتری مازروف، ایریس لبدوا، بوریس کودرین، یوری زاولنیوک، ولادیمیر فریدمن
کشور تولید: روسیه / فرانسه / لتونی
سال تولید: ۲۰۲۶
ژانر: درام، تریلر روان‌شناختی، سیاسی
مدت زمان: —
زبان: روسی
جشنواره: جشنواره فیلم کن ۲۰۲۶
بخش: مسابقه اصلی
منبع اقتباس: «زن خیانتکار» (La femme infidèle) ساخته کلود شابرول
موضوعات اصلی: خیانت، فساد، پدرسالاری، جنگ، قدرت، خشونت و جامعه روسیه معاصر

سوالات متداول درباره فیلم «مینوتور»

فیلم «مینوتور» درباره چیست؟

«مینوتور» داستان مردی به نام گلب، مدیرعامل یک شرکت حمل‌ونقل، است که در شرایط جنگی روسیه سال ۲۰۲۲ با خیانت همسرش و مجموعه‌ای از تصمیم‌های اخلاقی و خطرناک روبه‌رو می‌شود. فیلم از این داستان خانوادگی برای بررسی فساد و فرهنگ خشونت در روسیه استفاده می‌کند.

فیلم Minotaur بر اساس چه فیلمی ساخته شده است؟

این فیلم اقتباسی آزاد از فیلم فرانسوی «زن خیانتکار» (La femme infidèle) ساخته کلود شابرول در سال ۱۹۶۹ است؛ فیلمی که پیش‌تر در سال ۲۰۰۲ نیز با عنوان «Unfaithful» بازسازی شده بود.

کارگردان فیلم Minotaur کیست؟

آندری زویاگینتسف، فیلمساز شناخته‌شده روس، کارگردانی فیلم را بر عهده دارد. «مینوتور» نخستین فیلم بلند او پس از «بی‌عشقی» در سال ۲۰۱۷ است.

آیا Minotaur فیلمی سیاسی است؟

بله. اگرچه داستان فیلم از یک رابطه زناشویی و خیانت آغاز می‌شود، زویاگینتسف آن را به نقدی از ساختار قدرت، پدرسالاری، خشونت، جنگ و فرهنگ سیاسی روسیه دوران ولادیمیر پوتین تبدیل می‌کند.

فیلم «مینوتور» در کدام جشنواره نمایش داده شد؟

«مینوتور» در بخش مسابقه اصلی جشنواره فیلم کن ۲۰۲۶ حضور دارد و بازگشت زویاگینتسف به رقابت اصلی کن محسوب می‌شود.

چرا نام فیلم «مینوتور» است؟

عنوان فیلم به تصویری استعاری از قدرت، خشونت و موجودیتی اشاره دارد که در ساختارهای خانوادگی و اجتماعی رشد می‌کند. فیلم از مفهوم هیولایی استفاده می‌کند که فقط بیرون از خانه نیست، بلکه می‌تواند درون روابط انسانی و ساختار قدرت شکل بگیرد.

آیا فیلم Minotaur ارزش دیدن دارد؟

برای علاقه‌مندان به سینمای سیاسی، تریلرهای روان‌شناختی و آثار آندری زویاگینتسف، «مینوتور» یکی از فیلم‌های مهم جشنواره کن ۲۰۲۶ است؛ به‌خصوص به دلیل ترکیب داستان خیانت خانوادگی با تصویری گسترده‌تر از جامعه روسیه معاصر.