انتقاد از اسکورسیزی برای تهیه‌کنندگی فیلم بهمن قبادی؛ مناقشه بر سر استفاده از هوش مصنوعی

چارسو پرس: به گزارش «ورلد آف ریل»، حدود سه ماه پس از آنکه مارتین اسکورسیزی به عنوان یکی از سرشناس‌ترین فیلمسازان زنده که به‌صورت علنی از هوش مصنوعی مولد حمایت کرده، وارد این بحث شد، نام او اکنون در ارتباط با فیلمی که بخش قابل‌توجهی از عناصر تصویری آن با استفاده از هوش مصنوعی شکل گرفته، با انتقادهایی مواجه شده است.

این فیلم «درختان نظاره‌گرند»، تازه‌ترین اثر بهمن قبادی، یک فیلم ترسناک روان‌شناختی است که در ترکیه ساخته شده و اوا گرین در آن نقش‌آفرینی می‌کند. این فیلم روز جمعه در برنامه مرکزی جشنواره فیلم تورنتو به نمایش درآمد.

اوا گرین در «درختان نظاره‌گرند» نقش زنی به نام دریا را بازی می‌کند که همراه دختر ناشنوایش به ماردین بازمی‌گردد و در ادامه خود را در معرض تهدید یک صندلی حکاکی‌شده می‌بیند.

نقد تند «Variety» از استفاده هوش مصنوعی در فیلم قبادی

واکنش Variety به استفاده از هوش مصنوعی در «درختان نظاره‌گرند» بسیار منفی بوده است. سیدانت ادلاخا، نویسنده نقد این فیلم، معتقد است استفاده از این فناوری در نهایت اثر را از یک اثر هنری به چیزی شبیه «محصولی از پیام‌های تایپی به جای هنر واقعی و هوشمندانه» تبدیل کرده است.

او در ادامه نقد خود می‌نویسد که مسئله فقط نماهای معرف یا تصاویر رابط نیست، بلکه تمام بخش‌های اسطوره‌شناختی فیلم که در قالب فلش‌بک روایت می‌شوند، به طور کامل با هوش مصنوعی ساخته شده‌اند و نتیجه از نگاه او «نفرت‌انگیز» است.

این منتقد در ادامه نوشته است که با پیش رفتن فیلم، نماها به‌سختی با یکدیگر جور درمی‌آیند و تماشای تقریباً هر پلان، به جز نماهای نزدیک از چهره انسان‌ها، نه‌فقط شک‌برانگیز بلکه توهین‌آمیز می‌شود؛ زیرا به باور او «درختان نظاره‌گرند» به جای هنر واقعی و هوشمندانه، محصول مجموعه‌ای از دستورهای متنی است.

ادلاخا همچنین این پرسش را مطرح کرده که آیا زمان آن نرسیده است که جشنواره‌های بزرگ، حضور فیلم‌هایی را که از چنین فناوری‌هایی استفاده می‌کنند، به‌طور کامل ممنوع کنند. او معتقد است مخاطبان نیز پیش از خرید بلیت حق دارند بدانند قرار است با چه نوع فیلمی روبه‌رو شوند.

انتقاد مستقیم از مارتین اسکورسیزی

در این میان، یکی از محورهای اصلی بحث به حضور مارتین اسکورسیزی به عنوان تهیه‌کننده اجرایی «درختان نظاره‌گرند» بازمی‌گردد.

ادلاخا به‌صراحت از اسکورسیزی به دلیل حمایت از پروژه انتقاد کرده و نقش او در این فیلم را زیر سؤال برده است.

این بحث در ادامه حاشیه‌هایی شکل گرفته که از چند ماه قبل پیرامون نگاه اسکورسیزی به هوش مصنوعی به وجود آمده بود.

تابستان امسال، بلک فارست لبز، استارتاپ هوش مصنوعی آلمانی، در یک ویدیوی تبلیغاتی اسکورسیزی را نشان داد که از مدل این شرکت برای تولید استوری‌بورد استفاده می‌کرد.

یک هفته بعد، انجمن کارگردانان هنری با انتشار بیانیه‌ای، اسکورسیزی را متهم کرد که به هنرمندانی که در شکل‌گیری مسیر حرفه‌ای او نقش داشته‌اند، پشت کرده است.

در آن زمان برخی از اسکورسیزی دفاع کردند و استفاده او از هوش مصنوعی را به مرحله پیش‌تولید فیلم مرتبط دانستند. در این استدلال مطرح شد که اسکورسیزی دهه‌هاست استوری‌بوردهای فیلم‌هایش را خودش طراحی می‌کند و در این مورد، استفاده از هوش مصنوعی لزوماً به معنای حذف یک شغل نیست؛ زیرا به جای جایگزین کردن یک هنرمند دیگر، عملاً بخشی از فرایند کاری خود او با فناوری انجام شده است.

اسکورسیزی نیز در واکنش به این بحث، در بیانیه‌ای اعلام کرده بود که به محل تلاقی فناوری و داستان‌گویی و امکان گسترش مرزهای خلاقیت علاقه‌مند است و تأکید کرده بود سینما «رسانه‌ای جوان» است و باید درباره آن شفاف بود.

چرا اسکورسیزی تهیه‌کننده اجرایی «درختان نظاره‌گرند» شد؟

اکنون، یکی از بحث‌های اصلی درباره «درختان نظاره‌گرند» این است که حضور اسکورسیزی در مقام تهیه‌کننده اجرایی چه نقشی در مسیر این پروژه داشته است.

اسکورسیزی پیش از نخستین نمایش جهانی فیلم در جشنواره فیلم تورنتو به عنوان تهیه‌کننده اجرایی به پروژه پیوست. او از سال‌ها قبل از بهمن قبادی و آثارش حمایت کرده و این دو سابقه‌ای طولانی از دوستی و همکاری دارند.

قبادی مدتی را نیز در پشت صحنه فیلم‌های «گرگ وال استریت» و «مرد ایرلندی» ساخته اسکورسیزی گذرانده است.

از این منظر، حضور نام اسکورسیزی در پروژه می‌تواند به افزایش اعتبار فیلم و جلب توجه بیشتر به آن کمک کرده باشد؛ موضوعی که اکنون در کنار واکنش‌های انتقادی نسبت به استفاده از هوش مصنوعی، به یکی از محورهای بحث درباره فیلم تبدیل شده است.

«درختان نظاره‌گرند» فقط با نقد Variety روبه‌رو نشد

واکنش منفی به «درختان نظاره‌گرند» محدود به نقد Variety نبوده و برخی نقدهای دیگر نیز ارزیابی مثبتی از فیلم ارائه نکرده‌اند.

پدی اوماالچالان در نقد خود درباره فیلم قبادی، به برخی عناصر روایی و بصری آن اشاره کرده و نوشته است که فیلم برای ایجاد فضای ترسناک و وهم‌آلود از ترس‌های ناگهانی، آب‌وهوای طوفانی، موسیقی سنگین، فیلمبرداری کم‌نور در شب و همچنین ترفند قدیمی و تکرارشونده‌ای استفاده می‌کند که در آن القا می‌شود شخصیت اصلی مصرف داروهای خود را متوقف کرده است.

او در ادامه به ایده اصلی جهان فیلم اشاره می‌کند؛ جایی که بر اساس فرضیه داستان، ارواح مردگان به درخت تبدیل می‌شوند.

از این رو، تصاویر چوب خون‌آلود و یک صندلی تسخیرشده نیز در فیلم دیده می‌شوند؛ عناصری که به باور او یادآور آثار کوئنتین دوپیو هستند.

این منتقد در ادامه نوشته است که با وجود آنکه «درختان نظاره‌گرند» از نظر او فیلمی بی‌مزه است، در بسیاری از لحظات و البته ناخواسته، بسیار خنده‌دار از آب درآمده است.

او درباره شیوه اجرای قبادی نیز نوشته است که رویکرد کارگردان در سراسر فیلم نامنظم است و ریتم اثر به شکلی متناوب بین لحظات تکان‌دهنده و بخش‌های کند حرکت می‌کند؛ به‌خصوص در صحنه‌های پایانی که از نگاه او خسته‌کننده شده‌اند.

او در نهایت نوشته است که دیدن فیلمسازی بااستعداد که در مرحله اجرا تا این اندازه ناموفق عمل کند، اتفاقی نادر است، اما به باور او دلیل این وضعیت مشخص است: قبادی از مسیر خود منحرف شده و در این فرایند، به شکلی جدی گم شده است.

جایگاه «درختان نظاره‌گرند» در میان نقدهای تورنتو

در جشنواره فیلم تورنتو ۲۰۲۶، فیلم «آخرین عکس» به کارگردانی زک اسنایدر نیز با واکنش‌های بسیار منفی روبه‌رو شده و یکی از منتقدان آن را در شمار بدترین فیلم‌های تاریخ جشنواره قرار داده است.

اکنون با توجه به مجموعه نقدهای منتشرشده درباره «درختان نظاره‌گرند»، این فیلم نیز در میان آثار این دوره تورنتو با ارزیابی‌های منفی قابل‌توجهی روبه‌رو شده است و برخی آن را در زمره آثار بحث‌برانگیز جشنواره از نظر کیفیت اجرایی و استفاده از هوش مصنوعی قرار داده‌اند.

«درختان نظاره‌گرند» تازه‌ترین فیلم بهمن قبادی است و حضور مارتین اسکورسیزی به عنوان تهیه‌کننده اجرایی، در کنار بحث درباره استفاده از هوش مصنوعی مولد در ساخت بخش‌هایی از فیلم، توجه بیشتری را به این پروژه در جشنواره فیلم تورنتو جلب کرده است.