سهگانه وسترنی که کوئنتین تارانتینو «بزرگترین دستاورد تاریخ سینما» میداند
- سهگانه «دلارها» ساخته سرجو لئونه و با بازی کلینت ایستوود، یکی از تأثیرگذارترین مجموعههای تاریخ سینمای وسترن است؛ سه فیلمی که نهتنها به شکلگیری وسترن اسپاگتی کمک کردند، بلکه نسلهای مختلفی از فیلمسازان را تحت تأثیر قرار دادند. کوئنتین تارانتینو این مجموعه را «بزرگترین دستاورد تاریخ سینما» و تنها سهگانهای میداند که به معنای واقعی کلمه بینقص است.
چارسو پرس: در دهه ۱۹۶۰، سرجو لئونه، کارگردان ایتالیایی، و کلینت ایستوود، بازیگر آمریکایی، سه فیلم وسترن ساختند: «به خاطر یک مشت دلار»، «به خاطر چند دلار بیشتر» و «خوب، بد، زشت». این سه فیلم در کنار یکدیگر مجموعهای شگفتانگیز را شکل دادند که بعدها با نام سهگانه دلارها شناخته شد و تأثیر بسیار زیادی بر نسلهای بعدی فیلمسازان گذاشت.
کوئنتین تارانتینو، کارگردان «داستان عامهپسند»، یکی از سرسختترین طرفداران این سهگانه است.
سهگانه دلارها که با نامهای سهگانه مرد بدون نام یا سهگانه پول خون نیز شناخته میشود، کلینت ایستوود را در نقش یک سوارکار تنها دنبال میکند که در مرکز داستانهایی در حال تحول قرار دارد.
هر سه فیلم هنگام اکران اولیه با واکنشهای متفاوت منتقدان روبهرو شدند، اما با گذشت زمان، مجموعه کامل آنها بهعنوان نمونهای برجسته از هنر سینما مورد ستایش قرار گرفت.
تارانتینو یک بار این سه فیلم را «بزرگترین دستاورد در تاریخ سینما» توصیف کرد و دلیل این ستایش را داستانگویی استادانه آنها دانست.
این کارگردان مشهور همچنان بر نظر خود درباره این سهگانه پافشاری کرده است. تارانتینو در سال ۲۰۲۴، هنگام حضور در پادکست «کلاب رندوم» با اجرای بیل ماهر، گفت این مجموعه تنها سهگانهای است که میتوان آن را کاملاً بینقص دانست.
او در این گفتوگو توضیح داد:
«فکر میکنم فقط یک سهگانه وجود دارد که کاملاً و بدون هیچ نقصی، تا بالاترین درجه، جواب میدهد؛ و آن هم “به خاطر یک مشت دلار”، “به خاطر چند دلار بیشتر” و “خوب، بد، زشت” است.»
تارانتینو سپس درباره دلیل علاقه شدید خود به این مجموعه توضیح داد و گفت لئونه کاری را انجام داده که تقریباً غیرممکن به نظر میرسد: هر فیلم را از فیلم قبلی بهتر ساخته است.
به نظر میرسد تماشاگران نیز تا حد زیادی با او موافق هستند. هر قسمت از این سهگانه در راتن تومیتوز امتیاز مخاطبان بالاتری نسبت به فیلم قبلی دارد: بهترتیب ۹۱، ۹۴ و ۹۷ درصد.
به همین دلیل، این مجموعه برای علاقهمندان سینما و بهخصوص طرفداران ژانر وسترن یک تماشای ضروری محسوب میشود.
البته یک نکته مهم وجود دارد: سرجو لئونه و کلینت ایستوود در ابتدا این سه فیلم را بهعنوان یک سهگانه رسمی طراحی نکرده بودند. همچنین این آثار یک روایت واحد و مستقیم را دنبال نمیکنند.
با این حال، سه فیلم ارتباطهای پیچیده و جالبی با یکدیگر دارند که در کنار هم یک خط زمانی منسجم و تجربهای رضایتبخش را شکل میدهند.
در واقع، فیلمها هنگام اکران مستقل خودشان چندان با استقبال فوقالعاده منتقدان مواجه نشدند. این مجموعه تنها زمانی بیش از پیش مورد تحسین قرار گرفت که هر سه فیلم ساخته و عرضه شدند و منتقدان توانستند مجموعه کامل را از فاصلهای بیشتر بررسی کنند.
آن زمان بود که ارزش واقعی این سه فیلم و جایگاه آنها بهعنوان یک دستاورد مهم سینمایی بیشتر آشکار شد.
ترتیب اکران با ترتیب زمانی داستان متفاوت است
یکی از جذابترین نکات درباره سهگانه دلارها، تفاوت میان ترتیب اکران فیلمها و ترتیب زمانی داستان آنها است.
فیلمها در زمان اکران به این ترتیب منتشر شدند:
۱. «به خاطر یک مشت دلار»
۲. «به خاطر چند دلار بیشتر»
۳. «خوب، بد، زشت»
اما اگر بخواهید داستان را بر اساس خط زمانی اتفاقات دنبال کنید، ترتیب پیشنهادی متفاوت است.
در این حالت بهتر است ابتدا «خوب، بد، زشت» را که یک پیشدرآمد محسوب میشود تماشا کنید، سپس سراغ «به خاطر چند دلار بیشتر» بروید و در پایان «به خاطر یک مشت دلار» را ببینید.
ارتباطها و جزئیات مشترک میان این سه فیلم، تجربه تماشای آنها را جذابتر میکند؛ حتی اگر این مجموعه از ابتدا بهعنوان یک داستان واحد طراحی نشده باشد.
مجموع زمان هر سه فیلم در حدود شش ساعت و نیم است و بنابراین در مقایسه با برخی مجموعههای مشهور سینمایی، یک ماراتن سینمایی نسبتاً آسان به شمار میرود.
چرا هر طرفدار وسترن باید سهگانه دلارها را تماشا کند؟
برای علاقهمندان جدی سینما و طرفداران وسترن، تماشای سهگانه دلارها تنها دیدن سه فیلم کلاسیک نیست؛ بلکه تماشای بخشی مهم از تاریخ تحول ژانر وسترن است.
فیلمهای سرجو لئونه نقش بسیار مهمی در محبوب شدن وسترن اسپاگتی داشتند؛ جنبشی سینمایی که در دورهای به احیای ژانری کمک کرد که در حال از دست دادن محبوبیت خود بود.
وسترن در دهه ۱۹۶۰، پس از دوران طلایی خود در دهههای ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰، وارد دورهای از افول شده بود. اما در اواسط تا اواخر دهه ۱۹۶۰، وسترنهای اسپاگتی با تغییر قواعد ژانر و ارائه تصویری پیچیدهتر از قهرمانان و ضدقهرمانان، جان تازهای به آن بخشیدند.
این فیلمها دیگر شخصیتها را صرفاً به دو گروه «خوب» و «بد» تقسیم نمیکردند.
اخلاقیات در جهان آنها خاکستریتر بود، شخصیتها پیچیدهتر بودند و قهرمانان نیز الزاماً افرادی کاملاً پاک و بینقص محسوب نمیشدند.
همین نگاه متفاوت باعث شد مخاطبان دوباره به ژانر وسترن علاقهمند شوند.
میراث سهگانه دلارها در سینمای مدرن
سهگانه دلارها از مهمترین آثاری است که به تثبیت وسترن اسپاگتی بهعنوان یک ژانر مستقل کمک کرد و بسیاری از عناصر و کلیشههای شناختهشده آن را شکل داد.
داستانهای خشن و زمخت، شخصیتهای خاکستری، ضدقهرمان مرکزی و نگاه پیچیده به مفهوم اخلاق از جمله ویژگیهایی بودند که این فیلمها به شکل چشمگیری رواج دادند.
تأثیر سهگانه دلارها فقط به سینمای وسترن محدود نماند.
این مجموعه بر تعداد زیادی از وسترنهای مدرن و همچنین وسترنهای نئومدرن تأثیر گذاشته است.
طبیعی است که یکی از واضحترین نمونههای این تأثیر را میتوان در آثار کوئنتین تارانتینو مشاهده کرد؛ بهخصوص در فیلمهای وسترن او مانند «جانگوی رهاشده» و «هشت نفرتانگیز».
تارانتینو نهتنها بارها از سرجو لئونه و وسترن اسپاگتی بهعنوان منابع مهم الهام خود یاد کرده، بلکه بسیاری از ویژگیهای بصری و روایی این سنت سینمایی را در آثار خودش بازآفرینی کرده است.
اما میراث لئونه بسیار گستردهتر از این است.
حتی مجموعهای مانند «جنگ ستارگان» و بازی ویدیویی «رد دد ردمپشن» نیز نشانههایی از تأثیر سینمای لئونه را در خود دارند.
به همین دلیل، سهگانه دلارها را میتوان یکی از مهمترین نقاط اتصال میان وسترن کلاسیک، وسترن اسپاگتی، سینمای مدرن و فرهنگ عامه دانست.
