مگی جیلنهال در ونیز: فیلم‌ها ذاتاً و ناگزیر سیاسی‌اند؛ مشکل سیستماتیک در حضور زنان وجود دارد

چارسو پرس: سیاست از همان نشست خبری هیئت داوران جشنواره فیلم ونیز، به یکی از موضوعات اصلی این دوره تبدیل شد. در شرایطی که جنگ در غزه و اوکراین ادامه دارد و فضای سیاسی آمریکا نیز با ناآرامی‌های مختلف همراه است، از مگی جیلنهال، رئیس هیئت داوران بخش مسابقه، پرسیده شد که آیا سینما باید سیاسی باشد یا نه.

جیلنهال با خنده پاسخ داد: «خب، چه بهتر؛ پس برویم سراغش.»

کارگردان «عروس» و «دختر گمشده» در پاسخ به این پرسش، موضع خود را به روشنی بیان کرد و گفت از نظر او فیلم‌ها «ذاتاً و ناگزیر سیاسی» هستند.

او گفت: «ببینید، می‌توانیم بگوییم چطور ممکن است در زمانی که جهان در وضعیت اضطراری قرار دارد، اینجا نشسته باشیم و درباره فیلم حرف بزنیم؟ برای من، پاسخ به این سؤال تا حدی به همدلی مربوط می‌شود. فکر می‌کنم فیلم می‌تواند فرصتی ایجاد کند تا همدلی را درون خودمان پیدا کنیم.»

جیلنهال همچنین بر ضرورت شنیده شدن صداهای مختلف در سینما تأکید کرد و گفت هر موضوع و هر فیلمسازی باید امکان مطرح کردن داستان خود را داشته باشد.

او افزود: «فکر می‌کنم می‌توانیم خودمان را به چالش بکشیم تا داستان‌هایی درباره فاسدترین و منحرف‌ترین آدم‌ها بشنویم، چون این کار فرصتی ایجاد می‌کند تا برای آنها هم نوعی همدلی پیدا کنیم. من اینجا هستم؛ آماده‌ام و کنجکاوم.»

واکنش مگی جیلنهال به غیبت کارگردانان زن

بخش دیگری از نشست خبری به حضور کم‌رنگ کارگردانان زن در بخش مسابقه امسال اختصاص داشت.

از میان فیلم‌هایی که برای شیر طلایی رقابت می‌کنند، تنها یک فیلم یعنی «Woman Unknown» به کارگردانی می ال-توخوی، کارگردان دانمارکی-مصری، به‌طور کامل توسط یک زن کارگردانی شده است.

جیلنهال ابتدا با لحنی طعنه‌آمیز گفت: «بالاخره مشخص شده که مردها فیلم‌های بهتری از زنان می‌سازند.»

در همین هنگام، آلبرتو باربرا، مدیر هنری جشنواره فیلم ونیز، وارد بحث شد و یادآوری کرد که فیلم مستند «Naza» نیز به کارگردانی مشترک یووال آبراهام و ریچل زور، از فیلمسازان «No Other Land»، اندکی پیش از آغاز جشنواره به بخش مسابقه اضافه شده است.

جیلنهال بار دیگر به سؤال بازگشت و این بار جدی‌تر گفت: «اجازه بدهید جدی جواب بدهم. یک مشکل سیستماتیک وجود دارد. تأمین مالی فیلم برای زنان دشوارتر است.»

او سپس این سؤال را مطرح کرد که آیا ممکن است تجربه متفاوت زنان از زندگی باعث شود داستان‌هایی را برای ساخت انتخاب کنند که الزاماً از سوی ساختار صنعت به عنوان «هنر والا» شناخته نمی‌شود.

جیلنهال پرسید: «آیا ممکن است زنان، چون تجربه متفاوتی از زنده بودن و زندگی در این دنیا داشته‌اند، بخواهند درباره چیزهایی فیلم بسازند که همیشه هنر والا تلقی نمی‌شوند؟ چه کسی تصمیم می‌گیرد چه چیزی خوب است؟ چه کسی تصمیم می‌گیرد چه چیزی ارزشمند است؟»

جیلنهال: انتخاب من به عنوان رئیس هیئت داوران هم مهم است

مگی جیلنهال همچنین تأکید کرد که انتخاب او به عنوان رئیس هیئت داوران اصلی بخش مسابقه ونیز نیز خود نکته مهمی است.

او ریاست هیئت داوری هفت‌نفره‌ای را برعهده دارد که در آن کوثر بن هنیه، فیلمساز تونسی، جانی تو، فیلمساز هنگ‌کنگی، شهربانو سادات، کارگردان افغان، زاویه جیانولی، فیلمساز فرانسوی، دنیل بلومبرگ، آهنگساز بریتانیایی و فرانچسکو کازِتی، پژوهشگر سینمای ایتالیایی، حضور دارند.

جیلنهال در نشست خبری به نمایندگی از هیئت داوران صحبت کرد و دیگر اعضای هیئت در میان حاضران نشسته بودند.

نشست خبری جنجالی که در آستانه لغو بود

نشست خبری سنتی هیئت داوران در حالی برگزار شد که تا مدتی مشخص نبود جشنواره ونیز اصلاً این نشست را برگزار خواهد کرد یا خیر.

جشنواره ابتدا به دلیل آنچه «مشکلات برنامه‌ریزی» عنوان شده بود، احتمال لغو نشست را مطرح کرد؛ تصمیمی که از سوی برخی ناظران به عنوان تلاشی برای دور نگه داشتن اعضای هیئت داوران از پرسش‌های سیاسی تعبیر شد.

پس از شکل‌گیری انتقادها و اعتراض‌ها، جشنواره تصمیم خود را تغییر داد و نشست خبری را در برنامه نگه داشت و توضیح داد که مشکلات برنامه‌ریزی برطرف شده‌اند.

این بحث در شرایطی رخ داد که فشار بر چهره‌های سینمایی برای اظهارنظر درباره جنگ‌ها، غزه، سیاست آمریکا و رشد جریان‌های راست افراطی در جشنواره‌های بین‌المللی افزایش پیدا کرده است.

اختلاف بر سر نقش هنرمندان در سیاست

این بحث پیش‌تر در جشنواره فیلم برلین نیز به شکل جدی مطرح شده بود.

اوایل سال جاری، ویم وندرس، رئیس هیئت داوران برلین، هنگام پاسخ به پرسش‌هایی درباره اسرائیل و فلسطین گفته بود فیلمسازان بهتر است «از سیاست دور بمانند».

این اظهارات با انتقادهای شدیدی روبه‌رو شد و در نهایت تریشیا تاتل، مدیر هنری جشنواره فیلم برلین، به‌صورت عمومی از حق هنرمندان برای انتخاب اینکه درباره مسائل سیاسی صحبت کنند یا سکوت کنند، دفاع کرد.

اکنون جشنواره ونیز نیز در شرایطی سیاسی و حساس آغاز به کار کرده است.

درخواست برای حمایت از فلسطین در ونیز

در آستانه آغاز جشنواره، گروه Venice4Palestine نامه‌ای سرگشاده منتشر کرد که چهره‌هایی چون آنی ارنو، نویسنده برنده نوبل ادبیات، راجر واترز، ایزابل کوشت و ماتئو گارونه آن را امضا کرده‌اند.

امضاکنندگان از جشنواره فیلم ونیز خواسته‌اند برای حمایت از فلسطین «اقداماتی مشخص و ملموس» انجام دهد.

این گروه همچنین از جشنواره خواسته است پرچم فلسطین را در طول برگزاری رویداد به اهتزاز درآورد.

مسئله فلسطین برای یکی از اعضای هیئت داوران ونیز، یعنی کوثر بن هنیه، اهمیت ویژه‌ای دارد. فیلم او با عنوان «The Voice of Hind Rajab» سال گذشته در بخش مسابقه جشنواره ونیز به نمایش درآمد و پس از دریافت ۲۲ دقیقه تشویق ایستاده، شیر نقره‌ای را به دست آورد.

باربرا: انتخاب امسال سیاسی‌ترین دوره‌های اخیر است

آلبرتو باربرا، مدیر هنری جشنواره فیلم ونیز، نیز پیش از آغاز این دوره گفته بود انتخاب امسال را می‌توان یکی از سیاسی‌ترین انتخاب‌های سال‌های اخیر جشنواره دانست.

او به فیلم‌هایی اشاره کرده بود که به موضوعاتی مانند جنگ، فلسطین، مهاجرت، تغییرات اقلیمی، افزایش تنش‌های اجتماعی و محدود شدن آزادی‌ها می‌پردازند.

باربرا پیش از آغاز جشنواره در گفت‌وگو با Variety درباره نقش ونیز گفته بود: «ما فضایی برای آزادی بیان هستیم. وظیفه ما این است که از آزادی بیان برای همه، برای هنرمندان، حفاظت کنیم و همچنین از گفت‌وگوی میان هنرمندان و مردم، منتقدان و جامعه به‌طور کلی محافظت کنیم.»

اظهارات جیلنهال در نشست خبری ونیز، در کنار تأکید باربرا بر آزادی بیان، نشان می‌دهد سیاست و سینما در این دوره از جشنواره بیش از هر زمان دیگری در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند؛ موضوعی که نه‌تنها در انتخاب آثار مسابقه، بلکه در ترکیب هیئت داوران و فضای رسانه‌ای پیرامون جشنواره نیز بازتاب پیدا کرده است.

رئیس هیئت داوران بخش مسابقه ونیز در نهایت بر این باور تأکید کرد که سینما، حتی در شدیدترین بحران‌های سیاسی، می‌تواند امکان دیدن جهان از نگاه دیگران و پیدا کردن همدلی با انسان‌هایی را فراهم کند که ممکن است از نظر تجربه و جهان‌بینی با ما فاصله زیادی داشته باشند.