عسگرپور: نفوذیها موهایشان زرد نبود؛ ریش داشتند و دکمههایشان بسته بود!
چارسو پرس: محمدمهدی عسگرپور، سینماگر و رئیس هیأترئیسه خانه سینما، در آستانه ۲۱ شهریور، روز سینما، با حضور در استودیو ایسنا درباره وضعیت سینمای ایران، چالشهای صنفی سینماگران، عملکرد نهادهای متولی، احضار هنرمندان و نظام صدور مجوزهای سینمایی صحبت کرد.
عسگرپور در ارزیابی خود از وضعیت امروز سینمای ایران گفت: «در مجموع، حال و روز سینما خوب نیست، واقعاً.» او تأکید کرد مشکلات سینما تنها به شرایط سیاسی و اجتماعی امروز محدود نمیشود و بخشی از آنها ریشهدار است؛ با این حال، بحرانهای چند سال اخیر، بهویژه یک سال گذشته، بر مشکلات پیشین افزودهاند.
او توضیح داد که در چنین شرایطی، فیلمسازان، نویسندگان و آهنگسازان بهطور طبیعی از فضای پیرامون خود تأثیر میپذیرند و در عین حال بخشی از سینماگران تلاش میکنند با خلق آثار مختلف، فضای تلخ موجود را تلطیف کنند. به گفته عسگرپور، حتی تولید آثار طنز در چنین شرایطی الزاماً با اهداف اقتصادی یا سیاسی انجام نمیشود و بسیاری از هنرمندان با هدف کمک به جامعه به این مسیر میروند.
دو جنگ اخیر و نگرانی از تبدیل سینما به تولیدات سفارشی
رئیس هیأترئیسه خانه سینما درباره تأثیر دو جنگ اخیر بر سینما گفت این رویدادها، با وجود تمام تلخیهایشان، میتوانند نقاط عطفی برای تغییر نگرشها و شکلگیری اندیشههای تازه باشند.
او در عین حال هشدار داد که این شرایط ممکن است در حوزه فیلمسازی به رانت تبدیل شود و گروههایی برای رسیدن به آمار بالاتر تولید، به ساخت آثار کمکیفیت روی بیاورند. عسگرپور گفت در برخی موارد نهادهای انقلابی برای کسب رتبه نخست در میزان تولید با یکدیگر رقابت کردهاند و نتیجه چنین سیاستهایی میتواند شکلگیری تولیدات زیرمتوسطی باشد که صرفاً پاسخی به یک سیاستگذاری مقطعی هستند.
او با اشاره به تجربه سینمای دفاع مقدس نیز گفت که سابقه نشان داده فرصتهایی که در قالب دولتی تعریف میشوند، گاهی به آمار، بودجه و آثار بیکیفیت تبدیل شدهاند؛ در حالی که نمونههای موفق سینمای جنگ در جهان همچنان ساخته میشوند.
پروانه ساخت؛ شورایی که هنوز همان مشکلات قدیمی را دارد
عسگرپور درباره عدم حضور نمایندگان خانه سینما در شورای پروانه ساخت گفت این مسئله سابقهای طولانی دارد و نخستینبار در دوره معاونت سینمایی مرحوم سیفالله داد، در اواخر دولت اول خاتمی، این بحث مطرح شد که تهیهکنندگان به بلوغ کافی رسیدهاند و میتوانند با پذیرش مسئولیت پروژههای خود، بدون دخالت پیشینی دولت فعالیت کنند.
به گفته او، در آن زمان نگرانیهایی درباره مسئولیت قضایی تهیهکنندگان وجود داشت و همین مسئله باعث شد طرح به نتیجه نرسد.
عسگرپور با انتقاد از وضعیت فعلی گفت هنوز مشخص نیست مسئولیت نهایی یک فیلم بر عهده تهیهکننده است یا دولت؛ چراکه فیلمهایی وجود دارند که با دریافت پروانه ساخت، در مرحله دریافت پروانه نمایش با مشکل مواجه میشوند، حتی در شرایطی که سیستم تطبیق تأیید کرده باشد فیلم همان اثری است که بر اساس پروانه ساخت تولید شده است.
او تأکید کرد: «اخذ پروانه ساخت تضمینی برای اکران نیست.»
رئیس هیأترئیسه خانه سینما افزود که از سوی دیگر، فیلمهایی که پروانه ساخت ندارند نیز با مشکلات مختلف مواجه میشوند و همین ناکارآمدی باعث شده فعالان سینما نسبت به این سیستم دچار تردید شوند.
طرح خانه سینما برای واگذاری مسئولیت به تهیهکننده
عسگرپور درباره طرح پیشنهادی خانه سینما توضیح داد که در این طرح، مسئولیت نهایی پروژه بر عهده تهیهکنندهای با شماره نظام صنفی معتبر قرار میگیرد و کارگردان نیز باید عضو صنف باشد.
به گفته او، هدف از این طرح جلوگیری از ورود افرادی است که صرفاً با سرمایه و بدون صلاحیت حرفهای وارد سینما میشوند. تهیهکننده در این مدل مسئول همه مراحل تولید خواهد بود و در صورت تخلف نیز مسئولیت متوجه اوست.
عسگرپور گفت تهیهکنندهای که ۳۰ تا ۸۰ میلیارد تومان برای تولید یک فیلم سرمایهگذاری میکند، طبیعتاً نمیخواهد اثری بسازد که امکان اکران در داخل کشور نداشته باشد. به گفته او، این طرح علاوه بر نظام صدور پروانه ساخت، نظام اکران را نیز دربرمیگیرد و میتواند با واگذاری مسئولیت به تهیهکنندگان حرفهای، مداخلات غیرضروری را کاهش دهد.
او همچنین گفت در دولت فعلی گفتوگو و روابط دوستانهای با مسئولان وجود دارد، اما اگر این موضوع پس از سالها و با وجود وعده رئیسجمهور به نتیجه نرسد، خانه سینما نمیتواند به مشارکت در همین سیستم ادامه دهد.
عسگرپور تأکید کرد که اگر اصلاحات اساسی در نظام صدور مجوزهای سینمایی انجام نشود، جمعبندی هیأترئیسه خانه سینما این است که نمایندهای برای حضور در شورای پروانه ساخت معرفی نکند.
«تقریباً هیچیک از وعدههای فرهنگی دولت پزشکیان محقق نشده است»
رئیس هیأترئیسه خانه سینما با اشاره به انتخابات ریاستجمهوری گفت خانه سینما در سالهای اخیر دو بار از نامزدهای ریاستجمهوری درباره مسائل سینما و فرهنگ سؤال کرده و در دوره اخیر، مسعود پزشکیان نیز به این پرسشها پاسخ داده است.
او گفت پس از انتخاب پزشکیان، خانه سینما پیشنهاد کرد پاسخهای او بهعنوان میثاق مشترک میان خانه سینما و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در نظر گرفته شود، اما اکنون با گذشت دو سال از دولت پزشکیان، به گفته عسگرپور، تقریباً هیچیک از وعدههای مطرحشده در حوزه فرهنگ و هنر محقق نشده است.
او شرایط سخت دو سال اخیر و جنگها را در برخی موارد قابل درک دانست، اما تأکید کرد این شرایط نمیتواند در حوزه مقررات و آییننامهها توجیهکننده ادامه وضعیت موجود باشد.
انتقاد از عقبنشینی مدیران سازمان سینمایی
عسگرپور گفت خانه سینما طی دو سال گذشته گفتوگوهای متعددی با سازمان سینمایی داشته و طرحی برای اصلاح نظام صدور مجوز ارائه کرده است، اما وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در نهایت اعلام کرده با این طرح همسو نیست.
به گفته او، برخی مدیران جدید سازمان سینمایی در جلسات خصوصی حتی دیدگاههایی بازتر از پیشنهادهای خانه سینما داشتند، اما با نزدیک شدن موضوع به مرحله اجرا، بهتدریج از مواضع خود عقب نشستند.
عسگرپور مدعی شد تماسهای بدون شماره و فشارهای خارج از چارچوب از سوی نهادهایی که نگاه حرفهای به سینما ندارند، در این عقبنشینی مؤثر بوده است. او همچنین کوتاه بودن دوره مدیریت مدیران را یکی از عواملی دانست که موجب میشود برخی مدیران ترجیح دهند با وضع موجود کنار بیایند و وارد تحولات اساسی نشوند.
عسگرپور: اتفاقاً نفوذیها موهایشان زرد نبود!
بخش دیگری از این گفتوگو به طرح مجلس درباره مقابله با نفوذ بیگانگان اختصاص داشت؛ طرحی که به گفته عسگرپور، کلیات آن تصویب شده و بررسی جزئیات آن در پیش است.
او با اشاره به جنگ ۱۲ روزه و شهادت شماری از چهرههای نظامی و امنیتی گفت نگرانی درباره نفوذ دشمن موضوعی طبیعی است و این پرسش وجود دارد که چگونه دشمن توانسته با چنین دقت و سرعتی به اهداف خود دست پیدا کند.
عسگرپور در ادامه گفت: «ما بهعنوان سینماگر سالها گفتیم مراقب نفوذ باشید؛ نفوذ فقط با کراوات و موی زرد جلو نمیآید.»
او با انتقاد از تصویرسازی کلیشهای صداوسیما از «نفوذی»ها گفت در برخی سریالها فرد نفوذی با موی زرد و زبان انگلیسی به تصویر کشیده میشد و این نوع سادهسازی، به اعتقاد او، باعث ارائه آدرس غلط میشد.
عسگرپور افزود که امروز نهادهای امنیتی بهتر میدانند نفوذیها واقعاً کجا بودهاند و «موهایشان زرد نبود، ریش هم داشتند و دکمههایشان بسته بود.»
او درباره طرح مجلس گفت اگر در چهار دهه گذشته سینماگری با سرویسهای جاسوسی همکاری داشته است، قوه قضاییه میتواند آن را بهطور شفاف اعلام کند؛ چراکه به اعتقاد او، شفافیت میتواند اعتماد عمومی را افزایش دهد.
عسگرپور هشدار داد که با اجرای چنین طرحی، درصد بالایی از هنرمندان ممکن است دستکم با یک پرونده مواجه شوند و حتی همکاریهای بینالمللی کاملاً عادی نیز ممکن است تحت تأثیر قوانین مبهم قرار گیرد.
او همچنین گفت برخی بندهای طرح آنقدر گسترده هستند که حتی مجسمهسازی یا نقاشی در خانه را نیز ممکن است مشمول مجوز کنند و در نهایت این روند میتواند مزیت نسبی ایران در حوزه فرهنگ و هنر را از بین ببرد.
عسگرپور درباره انگیزه شکلگیری این طرح گفت در خوشبینانهترین حالت، چنین طرحی ناشی از ناآگاهی است و در بدبینانهترین حالت، ادامه همان مسیری است که به گفته او با «آدرس غلط دادن» افکار عمومی را از موضوعات اصلی منحرف میکند.
او اعلام کرد خانه سینما درباره این طرح مذاکره مستقیمی با مجلس نداشته، اما پس از اطلاع از محتوای آن، پیشنهاد داده است نمایندهای مسلط به حوزه فرهنگ در یک مناظره کارشناسی حاضر شود و خانه سینما برای گفتوگو درباره ابعاد طرح اعلام آمادگی کرده است.
پرونده احضار سینماگران؛ «حتی یک لایک ساده هم میتوانست به احضار منجر شود»
عسگرپور درباره احضار سینماگران نیز گفت رابطه خانه سینما با قوه قضاییه، بهویژه دادسرای فرهنگ و رسانه، بر پایه گفتوگو برقرار است، اما به گفته او، در برخی موارد دستورالعملهایی از شورای عالی امنیت ملی یا نهادهای مشابه صادر میشود و هنگام رسیدن به سطح ضابطان و دادسراها، پروندههای قدیمی دوباره احیا میشوند.
او گفت برخی پروندهها مربوط به ۱۵ یا ۲۰ سال پیش بودهاند و از نگاه برخی حقوقدانان، احیای آنها میتواند از نظر حقوقی محل اشکال باشد.
به گفته عسگرپور، پس از جنگ اخیر این روند گستردهتر شده و حتی برای برخی سینماگرانی که در فضای مجازی عکس معروف دیماه را منتشر کرده یا آن را لایک کرده بودند، پرونده تشکیل شده است.
او درباره نامه خانه سینما به پزشکیان نیز گفت این نامه با هدف هشدار درباره گسترش پروندهسازی برای هنرمندان ارسال شده و هرچند پاسخ مکتوبی دریافت نشده، دفتر رئیسجمهور پیگیریهای خانه سینما را ادامه داده و نامه به رئیس قوه قضاییه و دادسرای فرهنگ و رسانه ارجاع شده است. به گفته عسگرپور، بررسی این موضوع همچنان ادامه دارد.
انتقاد از وضعیت معیشتی سینماگران
عسگرپور درباره مشکلات معیشتی سینماگران نیز به سازوکارهای حمایتی اشاره کرد و گفت در گذشته درصدی از فروش فیلمها به مسائل صنفی اختصاص داشت، اما قانون تجمیع عوارض این منبع را حذف کرد.
او معتقد است اگر این سهم همچنان وجود داشت، نهاد صنفی میتوانست از آن برای مسائل معیشتی و حتی بیمه بیکاری سینماگران استفاده کند.
به گفته عسگرپور، پس از آن، بخشی از منابع از طریق تفاهمنامههای خانه سینما با دولت تأمین شد و صندوق حمایت از هنرمندان نیز نقش دیگری در حوزه بیمه و حمایت از هنرمندان پیدا کرد، هرچند اعتبارات این صندوق گاهی بسیار محدود است.
او تأکید کرد نهاد صنفی باید ضمن استفاده از منابع دولتی برای مسائل معیشتی اعضا، استقلال خود را حفظ کند و همچنان مطالبهگر باقی بماند.
خانه هنرمندان و کاهش حمایت شهرداری
رئیس هیأترئیسه خانه سینما در بخش دیگری از این گفتوگو درباره وضعیت خانه هنرمندان ایران گفت بهترین دوره حمایت از این مجموعه، دوره شهرداری محمدباقر قالیباف بوده که در آن زمان کمکهای مشخصی به خانه هنرمندان، خانه سینما، خانه تئاتر و دیگر نهادهای هنری اختصاص مییافت.
او گفت این روند تغییر کرده و اکنون شهرداری تهران کمک خاصی به خانه هنرمندان نمیکند، مگر در موارد استثنایی؛ به گفته عسگرپور، حتی همان کمک مختصر نیز حدود یک سال است که قطع شده است.
او در عین حال نقش وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در برقرار ماندن ارتباط خانه هنرمندان با منابع سازمان برنامه را مثبت ارزیابی کرد و گفت با وجود محدودیتهای مالی، خانه هنرمندان همچنان یکی از قطبهای مهم فرهنگی کشور است.
دغدغه امنیت شغلی و «پیمان جمعی کار»
عسگرپور درباره مهمترین دغدغه هیأترئیسه خانه سینما گفت یکی از محورهای اصلی فعالیت آنها «پیمان جمعی کار» بهعنوان بخشی از طرح امنیت شغلی است.
او توضیح داد پیگیری اصلاح نظام صدور پروانه ساخت نیز با همین موضوع ارتباط دارد؛ زیرا در طرح خانه سینما، تهیهکننده باید عوامل پروژه را از میان اعضای دارای شماره نظام صنفی انتخاب کند.
عسگرپور درباره روز سینما نیز گفت اگرچه پیشتر این مناسبت با برگزاری جشن همراه بود، اما امروز فضای لازم برای برگزاری جشن به معنای واقعی آن در میان سینماگران وجود ندارد. با این حال، امکان برگزاری یک گردهمایی و اعلام برگزیدگان چند سال اخیر، در صورت فراهم شدن مقدمات و فراخوان، وجود دارد.
او در نهایت گفت آرزوی خانه سینما چندان بلندپروازانه نیست: اینکه سینماگران بتوانند در شرایطی نسبتاً عادلانه کار کنند. به گفته عسگرپور، فضای سینما روزبهروز محدودتر میشود و در کنار آن، جریانهای دیگری نیز وارد این عرصه شدهاند که برخی حتی از احتمال پولشویی در سینما سخن میگویند؛ موضوعی که به اعتقاد او نیازمند تنظیمگری مشخص است.
نگرانی درباره حضور بینالمللی سینمای ایران
عسگرپور در پایان گفت یکی از موضوعات مهمی که باید جداگانه درباره آن صحبت شود، حضور بینالمللی سینمای ایران است.
او معتقد است سینمای ایران در نتیجه برخی اقدامات نسنجیده داخلی، بخشی از تریبونها و مزیت نسبی خود را در عرصه جهانی از دست داده است.
عسگرپور همچنین گفت فیلمسازان ایرانی در موقعیتی قرار گرفتهاند که دائماً باید نسبت خود را با مسائل مختلف روشن کنند و این وضعیت در مورد سینمای ایران بیش از بسیاری از کشورهای دیگر دیده میشود.
او با اشاره به تغییر مقررات انتخاب فیلم خارجیزبان در آکادمی اسکار، این احتمال را مطرح کرد که بخشی از این تغییرات ناشی از سوءتفاهمهایی بوده که در داخل ایران و از جمله در بنیاد سینمایی فارابی شکل گرفته است.
عسگرپور در پایان تأکید کرد برخی سنتهای قدیمی در سازمان سینمایی همچنان ادامه دارد و بعضی مدیران معتقدند باید هر «کرسی» و ساختار قدیمی حفظ شود؛ در حالی که به اعتقاد او، اگر شورایی کارایی خود را از دست داده و ماهیتش تغییر کرده است، باید آن را بهروز کرد. او بار دیگر تأکید کرد که شورای پروانه ساخت نمونهای از چنین ساختارهایی است و اصلاح آن نیازمند جسارت و پشتوانه اجرایی است.
