اعتراض کانون کارگردانان خانه تئاتر به اجرای کارگردان اولی در تالار وحدت

چارسو پرس: اجرای نمایش در تالار وحدت از جمله موضوعاتی است که در دوره‌های گوناگون با مناقشاتی همراه بوده است. به تازگی نیز کانون کارگردانان خانه تئاتر در بیانیه‌ای نسبت به روند انتخاب آثار برای اجرا در این تالار اعتراض کرده و اعلام کرده است که «به عنوان متولی کارگردانی تئاتر در ایران، انتظار دارد اگر شورای هنری تالار وحدت معیارهای مشخصی برای انتخاب آثار دارد، این معیارها به‌صورت شفاف اعلام عمومی شود.»

تالار وحدت که یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین تالارهای هنری کشور محسوب می‌شود، به دلیل معماری، امکانات ویژه‌ای همچون صحنه گردان و همچنین پیشینه هنری خود، جایگاه ویژه‌ای در تاریخ تئاتر ایران دارد.

در سال‌های دورتر، عموماً هنرمندان شناخته‌شده‌ای که علاوه بر جایگاه هنری، در رده پیشکسوتان تئاتر نیز قرار داشتند، امکان اجرای آثار خود را در تالار وحدت پیدا می‌کردند. به همین دلیل، این تالار در سه دهه گذشته بیشتر محل اجرای آثار هنرمندانی مانند علی رفیعی، پری صابری و حمید سمندریان بود.

با این حال، این رویه در دو دهه گذشته به تدریج تغییر کرد و تعدادی از هنرمندان جوان‌تر تئاتر که توانمندی خود را در سالن‌های دیگر اثبات کرده بودند، فرصت اجرای نمایش در تالار وحدت را پیدا کردند. برخی از این آثار نیز با موفقیت همراه شدند و ضمن برخورداری از ارزش‌های هنری، مورد استقبال تماشاگران قرار گرفتند.

سابقه حضور کارگردانان کم‌تجربه در تالار وحدت

با این همه، در دو دهه اخیر هر از چند گاهی حضور کارگردانانی کم‌تجربه در زمینه تئاتر در تالار وحدت، پرسش‌هایی را در جامعه تئاتری ایجاد کرده است.

کسانی که در سال‌های دورتر پیگیر رویدادهای تئاتری بوده‌اند، اجرای نمایش‌هایی مانند «خسیس» به کارگردانی ابوالفضل پورعرب، «عاشقانه‌های ناآرام» به کارگردانی مریم جلالیان با بازی پانته‌آ بهرام، نیکی کریمی، محمدرضا فروتن، فریبرز عرب‌نیا، علی سرابی، نسیم ادبی، مهرداد صدیقیان و دیگر بازیگران و همچنین اجرای نمایش «قحطی نور» به کارگردانی امین حیایی را به یاد دارند.

این اجراها با حساسیت بخشی از جامعه تئاتری مواجه شدند؛ چراکه این چهره‌ها با وجود شهرت، پیشینه چندانی در کارگردانی تئاتر، به‌ویژه در سالن‌های بزرگ، نداشتند یا پس از سال‌ها دوری از صحنه به کارگردانی تئاتر روی آورده بودند. در مواردی نیز کارگردانان کم‌تجربه‌ای بودند که به دلایل مختلف امکان همکاری با شماری از بازیگران مشهور را داشتند.

حضور چنین کارگردانانی در تالار وحدت گاه به این شکل تعبیر می‌شد که بحث ورود سرمایه به تئاتر مطرح است و این افراد یا به دلیل شهرت خود می‌توانند در جذب تماشاگر موفق باشند یا کارگردانان کم‌تجربه‌ای هستند که با همکاری بازیگران شناخته‌شده می‌توانند به واسطه حضور آنان، گیشه نمایش خود را تضمین کنند.

در این میان، تالار وحدت گاهی شاهد حضور برخی کارگردانان کم‌تجربه دیگری نیز بوده که نمایش‌های مناسبتی را در این تالار روی صحنه برده‌اند.

اعتراض کانون کارگردانان خانه تئاتر به اجرای یک کارگردان اولی

به تازگی کانون کارگردانان خانه تئاتر نیز نسبت به اجرای یک کارگردان اولی در تالار وحدت اعتراض کرده است؛ هرچند در بیانیه این کانون نام کارگردان ذکر نشده است.

روابط عمومی خانه تئاتر اعلام کرده است که در پی تصمیم جدید مدیریت تالار وحدت برای سپردن این تالار جهت اجرای تئاتر به یک کارگردان اولی، کانون کارگردانان خانه تئاتر در بیانیه‌ای خواستار شفاف‌سازی معیارهای انتخاب آثار برای این تالار مهم کشور شده است.

در متن این بیانیه آمده است:

«تالار وحدت بخشی از تاریخ تئاتر ایران است؛ صحنه‌ای که اعتبار خود را از حضور و آفرینش نسل‌های گوناگون و نخبه‌ی هنرمندان صحنه به دست آورده است.»

کانون کارگردانان خانه تئاتر در ادامه نسبت به روند انتخاب و پذیرش آثار برای اجرا در تالار وحدت اعتراض کرده و نوشته است:

«چرا می‌خواهید تالار وحدت را به تئاترِ پول‌محور بسپارید!؟»

این کانون در عین حال تاکید کرده که اعتراض آن به معنای مخالفت با حضور کارگردانان جوان یا تولید آثار پرهزینه و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی نیست، بلکه مسئله اصلی، جایگزین شدن سرمایه و ثروت به جای اندیشه محوری، تفکر هنری، خلاقیت، سابقه حرفه‌ای و معیارهای روشن انتخاب اثر است.

کانون کارگردانان: معیار انتخاب آثار تالار وحدت چیست؟

کانون کارگردانان خانه تئاتر در بخش دیگری از بیانیه خود پرسیده است:

«معیارهای انتخاب اثر برای این تالار فاخر تئاتر کشور کدام‌اند؟ آیا معیار، کیفیت اثر و عیار هنری گروه است؟ آیا سابقه و کارنامه‌ی حرفه‌ای کارگردان مورد توجه قرار می‌گیرد؟ آیا شأن و جایگاه تالار وحدت و آثاری که در این تالار به صحنه می‌روند، در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ می‌شود؟»

این کانون همچنین این پرسش را مطرح کرده که آیا از این پس، هر فردی که بتواند سرمایه بیشتری از خارج از ساختار رسمی تئاتر وارد چرخه اجرا کند، شانس بیشتری برای در اختیار گرفتن صحنه تالار وحدت خواهد داشت یا خیر.

در ادامه بیانیه آمده است که جامعه تئاتر نمی‌تواند نسبت به این تناقض بی‌تفاوت باشد که کارگردانانی با سال‌ها سابقه فعالیت حرفه‌ای، تولید آثار متعدد و حضور مؤثر در مهم‌ترین رویدادهای تئاتری کشور، برای رسیدن به تالار وحدت با محدودیت و ممانعت مواجه شوند، اما اثری با کارگردانی کم‌سابقه یا بدون سابقه تئاتری، به پشتوانه توان و آورده مالی گزاف، امکان اجرای طولانی‌مدت در این تالار را پیدا کند.

نگرانی درباره قیمت بلیت نمایش‌های تالار وحدت

یکی دیگر از محورهای بیانیه کانون کارگردانان خانه تئاتر، موضوع قیمت بلیت چنین اجراهایی است.

در این بیانیه آمده است:

«مساله دیگر این ست که چنین اجراهایی چه با قیمت بلیت خواهند کرد؟ آیا افزایش اجتناب‌ناپذیر و فاحش قیمت بلیت برای چنین اجراهایی در یک تالار دولتی راه نفس هنرمندانی که ناگزیر از اجرا در تالار دولتی را دارند نخواهد بست؟»

کانون کارگردانان همچنین ورود سرمایه به سینما و تئاتر را با یکدیگر مقایسه کرده و پرسیده است که چرا در سینما ورود سرمایه و دریافت مجوز کارگردانی بدون طی کردن ضوابط و قوانین خاص امکان‌پذیر نیست، اما در تئاتر رویه و قانون مشخصی برای ورود یک کارگردان اولی به مهم‌ترین تالار کشور وجود ندارد.

این کانون دلیل این «تناقض و سیاست یک بام و دو هوا» را مورد پرسش قرار داده است.

هشدار درباره تبدیل شدن یک تصمیم به رویه

کانون کارگردانان خانه تئاتر تاکید کرده است که اعتراض مطرح‌شده، اعتراض به یک تصمیم است و نگرانی اصلی از آن است که چنین تصمیمی به یک رویه تبدیل شود.

در این بیانیه آمده است که اگر چنین فرایندی تثبیت شود، در آینده‌ای نزدیک می‌تواند این پیام را به جامعه تئاتر منتقل کند که اگر سرمایه دارید، می‌توانید از صف حرفه‌ای‌ها عبور کنید.

کانون کارگردانان در ادامه تصریح کرده است که خواسته این کانون «نه سیاسی است، نه شخصی و نه جناحی» و مطالبه اصلی، ضرورت رعایت عدالت حرفه‌ای است.

درخواست شفافیت درباره معیارهای انتخاب آثار تالار وحدت

کانون کارگردانان خانه تئاتر در پایان بیانیه خود تاکید کرده است:

«به عنوان متولی کارگردانی تئاتر در ایران، انتظار دارد اگر شورای هنری تالار وحدت معیارهای مشخصی برای انتخاب آثار دارد، این معیارها به‌صورت شفاف اعلام عمومی شود.»

این کانون از متولیان تئاتر کشور خواسته است به صورت صریح و شفاف اعلام کنند که تالار وحدت و دیگر تالارهای شاخص دولتی از این پس متعلق به چه کسانی هستند؛ جامعه تئاتر یا صاحبان سرمایه.

در پایان این بیانیه نیز با اشاره به جایگاه تالار وحدت آمده است:

«انتخاب یک اثر برای تالار وحدت، انتخاب درباره بخشی از پیشخوانِ رسمی تئاتر ایران است.»

کانون کارگردانان خانه تئاتر در پایان ابراز امیدواری کرده است که تالار وحدت، به عنوان تالار فاخر خیابان شهریار تهران، بالنده بماند و این مطالبه، اعتراض و هشدار بی‌پاسخ نماند.