- مستند چهار ساعته «ماسک» ساخته الکس گیبنی، زندگی و فعالیتهای ایلان ماسک را از ادعاهای او درباره خودروهای خودران و سکونت در مریخ تا روابط شخصی و چرخش سیاسیاش به سوی دونالد ترامپ بررسی میکند و در جشنواره ونیز با چهار دقیقه تشویق ایستاده روبهرو شد.
چارسو پرس: مستند «ماسک» که به شکلی موشکافانه جهان ثروتمندترین مرد جهان را بررسی میکند، در جشنواره فیلم ونیز با چهار دقیقه تشویق ایستاده مورد استقبال قرار گرفت.
با وجود مدت زمان چهار ساعته فیلم، تماشاگران حاضر در کاخ سینمای ونیز ظاهراً کاملاً مجذوب مستند ساخته الکس گیبنی، مستندساز برنده اسکار، شده بودند. پس از پایان تشویقها نیز یکی از تماشاگران فریاد زد: «متشکرم!»
البته ممکن بود تشویق و فریادها طولانیتر شود، اما تماشاگران پس از یکی از طولانیترین فیلمهای جشنواره به استراحت و هوای تازه نیاز داشتند.
گیبنی در مراسم نمایش فیلم همراه با دو نفر از افرادی که در مستند با آنها مصاحبه شده بود حضور داشت: اشلی سنتکلر، چهره فعال در شبکههای اجتماعی که با ماسک رابطه داشته و سال گذشته سیزدهمین فرزند او را به دنیا آورده است، و زویی شیفر، روزنامهنگار حوزه فناوری.
الکس گیبنی: قرار نبود فیلم اینقدر طولانی شود
گیبنی پیش از نمایش فیلم و در نشست خبری با شوخی گفت که از ابتدا قصد نداشته مستندی «اینقدر» طولانی بسازد.
او گفت: «قبل از اینکه ماسک درگیر کارنامه دونالد ترامپ و ایالات متحده شود، قصد داشتیم فیلم کوتاهتری بسازیم.»
گیبنی پیشتر فساد شرکتهای بزرگ را در آثاری مانند «انرون: باهوشترین آدمهای اتاق»، پنهانکاری درباره سوءاستفاده جنسی در کلیسای کاتولیک را در «گناه من، سکوت من: سکوت در خانه خدا»، ساینتولوژی را در «در حال پاکسازی: ساینتولوژی و زندان باور» و ادعاهای مربوط به دخالت روسیه در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۱۶ آمریکا را در «عوامل آشوب» بررسی کرده است.
او ساخت مستند درباره ماسک را در سال ۲۰۲۳ آغاز کرد؛ مستندی که خود ماسک پیش از دیدنش آن را «فیلمی تخریبی» خوانده است.
گیبنی در یادداشت کارگردان فیلم، «ماسک» را تلاشی برای بازتعریف داستان این غول فناوری بهعنوان «باززاده یک شیاد در قرن بیستویکم» توصیف کرده است.
ماسک در ساخت مستند با گیبنی همکاری نکرده است، اما حضور او در فیلم به کمک هوش مصنوعی بازسازی شده؛ یک شمایل ویدئویی شبیه شخصیتهای بازیهای ویدیویی که در کنار مصاحبههای واقعی با افراد نزدیک به او قرار گرفته است.
از جمله مصاحبهشوندگان میتوان به جاستین ماسک، همسر اول ایلان ماسک، اَرول ماسک، پدر او، جفری هینتون، چهره شناختهشده هوش مصنوعی، مارتین ابرهارد، همبنیانگذار تسلا، و رید هافمن، همبنیانگذار لینکدین، اشاره کرد.
بیشتر بخوانید
نقد فیلم «ماسک»؛ الکس گیبنی قطعات پازل ایلان ماسک را کنار هم میگذارد
۱. مخترع یا سرمایهگذار؟
یکی از ادعاهای اصلی مستند این است که بزرگترین استعداد ماسک نه در مقام یک مخترع، بلکه بهعنوان یک سرمایهگذار است و نبوغ اصلی او در بالا بردن ارزش سهام شرکتهاست.
در مستند استدلال میشود که حضور عمومی و اظهارات ماسک باعث افزایش شدید ارزش شرکتهایی مانند تسلا و اسپیسایکس شده است، اما گیبنی معتقد است ادعاهای او اغلب با واقعیتها یا شواهد موجود همخوانی ندارد.
تسلا نمونه مهمی برای این ادعاست. ماسک بزرگترین سرمایهگذار و سهامدار این شرکت است، اما بنیانگذار آن نیست.
مارتین ابرهارد، همبنیانگذار واقعی تسلا، در مستند مقابل دوربین مینشیند و از اینکه بیشتر مردم تصور میکنند ماسک این شرکت را تأسیس کرده، ابراز تأسف میکند.
ابرهارد میگوید ماسک «مشکل خودشیفتگی» دارد و اضافه میکند اگر میتوانست به گذشته برگردد، هرگز تا این اندازه قدرت را به او واگذار نمیکرد.
۲. افسانه خودروهای خودران و زندگی در مریخ
مستند همچنین به شکل مفصل سراغ قابلیت «اتوپایلوت» خودروهای تسلا میرود و مدعی است این فناوری با بیش از ۶۰ مورد مرگ و در پی آن پروندههای قضایی مرتبط بوده است.
گیبنی استدلال میکند که ماسک بارها خودروهای تسلا را در شبکههای اجتماعی و حضورهای عمومی خود «خودران» معرفی کرده و بسیاری از مردم این توصیف را به معنای واقعی کلمه پذیرفتهاند؛ در حالی که این خودروها قرار بوده همچنان با نظارت و دخالت راننده مورد استفاده قرار بگیرند.
مستند تصاویری واقعی از یکی از تصادفهای مرگبار را نیز نشان میدهد؛ از جمله تماس با اورژانس ۹۱۱ و تصاویر دوربینهای پلیس و دوربینهای خود خودرو.
این نمونهای از چیزی است که مستند آن را «گفتن اینکه آینده از راه رسیده، در حالی که هنوز نرسیده است» توصیف میکند؛ ادعایی که فیلم معتقد است میتواند پیامدهای خطرناکی داشته باشد.
«ماسک» در بخش دیگری از همین بحث به طرح «اشغال مریخ» میپردازد و ادعای او درباره امکان زندگی انسانها در شهری خودکفا روی مریخ طی ۲۰ سال آینده را زیر سؤال میبرد.
همانطور که مستند توضیح میدهد، شرایط مریخ برای بقای انسان بسیار دشوار است؛ این سیاره اکسیژن قابل تنفس ندارد و میزان تشعشعات آن بسیار بالاست. حل چنین مشکلاتی نیز در آینده نزدیک بعید به نظر میرسد.
مستند در نهایت این استدلال را مطرح میکند که ماسک در حال فروش رؤیاهای علمی ـ تخیلی است؛ او امکانهایی را مطرح میکند، بدون آنکه لزوماً پاسخ واقعی یا راهحل آنها را بداند.
۳. جنجال روابط و فرزندان
در مستند با جاستین ماسک، همسر اول ایلان ماسک و مادر پنج فرزند او، و همچنین اشلی سنتکلر گفتوگو شده است.
جاستین ماسک در مصاحبهای احساسی از مرگ نخستین فرزندشان، نوادا، بر اثر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد، تنها ۱۰ روز پس از تولدش، صحبت میکند.
او هنگام یادآوری پستی که ماسک در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرده بود، اشک میریزد. ماسک در آن پست مدعی شده بود زمانی که نوادا از دنیا رفت، او فرزندش را در آغوش داشته است؛ اما جاستین میگوید در واقع خودش کودک را در آغوش گرفته بود.
او میگوید: «من اصطلاح گسلایتینگ را از طریق رابطهام با ایلان یاد گرفتم.»
جاستین همچنین فاش میکند که ماسک در نخستین رقص آنها در مراسم ازدواج گفته بود او «آلفای این رابطه» است.
دختر تراجنسیتی ماسک، ویویان، نیز در این مستند مورد توجه قرار گرفته است. ماسک بارها گفته که دخترش را به دلیل آنچه «ویروس ذهن بیدار» خوانده، از دست داده است.
جاستین تأیید میکند که ماسک پس از اظهارات علنی درباره فرزندش «هرگز برای ترمیم رابطه تلاش نکرد».
به گفته جاستین، ماسک از او خواسته بود به ویویان بگوید «من همیشه دوستش خواهم داشت»، اما همسر سابقش مدعی است که او روز بعد دخترش را از بیمه درمانی خود خارج کرده است.
به گفته مستند، الگوی مشابهی در روابط بعدی ماسک، از جمله رابطهاش با گرایمز، خوانندهای که از او سه فرزند دارد، و اشلی سنتکلر نیز ادامه پیدا کرده است.
سنتکلر در مصاحبه خود میگوید رابطهاش با ماسک زمانی آغاز شد که او به سنتکلر گفته بود باید فرزندان بیشتری داشته باشد و سپس با جت شخصیاش به سراغ او آمد.
او میگوید همان شب، زمانی که آن دو در حال به خواب رفتن بودند، ماسک به یک پادکست درباره قوبلای خان، از نوادگان چنگیز خان، گوش میداد؛ فردی که دستکم ۴۷ فرزند داشت.
سنتکلر مدعی است ماسک یک بار برای او پیام فرستاده و گفته بود آنها باید «پیش از جنگ داخلی، یک لژیون بچه داشته باشند».
پس از سردشدن رابطه، سنتکلر ادعا میکند پیشنهاد امضای توافقنامه عدم افشایی به ارزش مجموعاً ۴۰ میلیون دلار به او ارائه شد تا درباره ماسک صحبت نکند.
این پیشنهاد شامل ۱۵ میلیون دلار بهصورت یکجا و سپس ماهانه ۱۰۰ هزار دلار به مدت ۲۱ سال بود. سنتکلر این پیشنهاد را رد کرد.
اگرچه ماسک ۱۴ فرزند شناختهشده دارد، مستند این احتمال را مطرح میکند که وسواس او نسبت به فرزندآوری ممکن است به فرزندان بیشتری منجر شده باشد.
جاستین در مستند میگوید: «مادرها قابل جایگزینی هستند.»
بیشتر بخوانید
مستند ایلان ماسک؛ از «بزرگترین مخترع زنده» تا «فاشیست»
۴. پدر ایلان ماسک
شاید یکی از غیرمنتظرهترین مصاحبههای مستند، گفتوگوی گیبنی با اَرول ماسک، پدر ایلان و چهرهای در حوزه تجارت و سیاست، باشد.
این مصاحبه تصویری جالب از دوران کودکی ایلان ماسک ارائه میکند؛ دورانی که بنا بر روایت پدرش، ناپایدار و همراه با خشونت بوده است.
اَرول ماسک در سال ۲۰۲۵ از سوی پنج فرزند و فرزندخوانده خود به سوءاستفاده جنسی متهم شد. او این اتهامات را رد کرده و همچنین توصیف ارائهشده از او در مستند را قبول ندارد و میگوید «هرگز» فرزندانش را کتک نزده است.
اَرول تعریف میکند که ایلان در مدرسه بارها مورد آزار و اذیت قرار میگرفت و یک بار آنقدر کتک خورد که صورتش قابل شناسایی نبود.
او بعداً فهمید دلیل این اتفاق آن بوده که ایلان به پسری که پدرش خودکشی کرده بود گفته بود تصمیم پدرش «احمقانه» بوده است.
اَرول همچنین میگوید ایلان در کودکی شیفته کتابهای کمیک بود. او یادآوری میکند که یک بار دوستش در برابر آنها «روی زمین افتاد و مرد»، اما ایلان به خواندن کتابش ادامه داد.
با این حال، مصاحبه اَرول با نوعی هشدار درباره پسرش به پایان میرسد: «علیه ایلان شرط نبندید. بازنده خواهید شد.»
۵. چرخش ایلان ماسک به راستگرایی
گیبنی در بخش دیگری از مستند، چرخش سیاسی ماسک به سوی جریان راست و رابطه او با دونالد ترامپ را بررسی میکند.
افراد نزدیک به این میلیاردر حوزه فناوری در مستند میگویند همهگیری کرونا نقطه عطفی در ذهن ماسک ایجاد کرد؛ زیرا او از توقف فعالیت کارخانههای تسلا ناراضی بود.
گرایش ماسک به جنبش «ماگا» پس از خرید ایکس و در حالی که این اقدام را تحت عنوان دفاع از آزادی بیان مطرح میکرد، شدت گرفت.
مستند استدلال میکند حمایت ماسک از ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۴ تا حدی به وابستگی شرکتهای او به قراردادهای دولت فدرال و همچنین فشارهای قانونی و نظارتی علیه آنها مربوط بوده است.
در آن مقطع چندین پرونده و تحقیق در جریان بود، از جمله یک پرونده کیفری مرتبط با سیستم اتوپایلوت که میتوانست برای ماسک احتمال حبس به همراه داشته باشد.
برخی از مصاحبهشوندگان مستند همچنین معتقدند ماسک ترامپ را «نامزدی آسانتر برای خریدن» میدانست.
احتمال استفاده سیاسی از فناوریهای نظارتی
مستند در ادامه به قابلیتهای بالقوه ماسک در زمینه نظارت فناورانه میپردازد.
اشلی سنتکلر در مصاحبه خود ادعا میکند ماسک پیش از شمارش رسمی آرای انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۴، نسبت به نتیجه انتخابات «اطمینان» خاصی داشته است؛ سطحی از اطمینان که به گفته او «هرگز پیش از آن ندیده بود».
ماسک زمانی که ریاست «وزارت کارآمدی دولت» را بر عهده داشت، که ترامپ در ژانویه ۲۰۲۵ برای کاهش هزینههای دولت و کوچککردن نیروی کار فدرال ایجاد کرد، بالقوه به دادههای فناوری و اطلاعاتی دسترسی پیدا کرد که در اختیار سازمانهای دولتی بود.
جفری هینتون، که در این مستند از او بهعنوان «پدرخوانده هوش مصنوعی» یاد میشود، توضیح میدهد که چنین دادههایی چگونه میتوانند برای ایجاد یک مزیت ناعادلانه در کارزارهای انتخاباتی مورد استفاده قرار گیرند.
هینتون در فیلم میگوید: «برای من کاملاً روشن است که ترامپ مصمم است انتخابات میاندورهای را فاسد کند.»
او ادامه میدهد که اگر کسی بخواهد انتخابات میاندورهای را فاسد کند و برای این کار از هوش مصنوعی بهره بگیرد، تنها چیزی که نیاز دارد اطلاعات دقیق درباره شهروندان آمریکایی است و آنچه وزارت کارآمدی دولت انجام داد، «شبیه دقیقاً همان کاری بود که باید انجام میدادید».
بیشتر بخوانید
ایلان ماسک مستند الکس گیبنی را خستهکننده و تخریبی خواند
«ماسک»؛ مستندی چهار ساعته درباره ثروتمندترین مرد جهان
«ماسک» تلاش میکند تصویری چندوجهی از ایلان ماسک ارائه دهد؛ از فعالیتهای تجاری و ادعاهای فناورانه او گرفته تا زندگی خانوادگی، روابط شخصی و ورود پررنگترش به سیاست آمریکا.
این مستند ساخته الکس گیبنی است و ماسک، با وجود آنکه در تولید فیلم مشارکت نکرده، از طریق بازسازی هوش مصنوعی در بخشهایی از آن حضور دارد.
اشلی سنتکلر نیز که پس از تولد سیزدهمین فرزند ماسک حاضر به امضای توافقنامه عدم افشای ادعایی ۴۰ میلیون دلاری نشده بود، یکی از مهمترین مصاحبهشوندگان فیلم است.
سنتکلر در نشست خبری ونیز گفت: «امیدوارم خطری که اکنون با صحبتکردن و تلاش برای مقابله میپذیرم، دستکم اندکی مفید باشد.»
اطلاعات مستند «ماسک»
- عنوان: «ماسک» (Musk)
- کارگردان: الکس گیبنی
- مدت: حدود چهار ساعت
- جشنواره: جشنواره فیلم ونیز ۲۰۲۶
- پخش سینمایی آمریکا: ۱۶ اکتبر
- توزیعکننده سینمایی آمریکا: بلیکر استریت
- پلتفرم پخش آنلاین: اچبیاو مکس
- موضوع: زندگی، فعالیتهای تجاری، سیاسی و شخصی ایلان ماسک
شرکت مستقل بلیکر استریت اعلام کرده است که اکران سینمایی فیلم در آمریکا از ۱۶ اکتبر آغاز میشود و پس از آن، مستند در اچبیاو مکس منتشر خواهد شد.
کنت سندرسون، مدیرعامل بلیکر استریت، پیش از نمایش فیلم در ونیز آن را «حماسیترین فیلمی که گیبنی تاکنون ساخته» توصیف کرده و گفته بود ساختار فیلم انفجاری است و این شرکت منتظر گفتوگوهایی است که پس از نمایش جهانی آن شکل خواهد گرفت.
