۷ فیلمی که کارگردان دوم آن‌ها را به پایان رساند؛ از «بتمن ۲» تا «اسپارتاکوس»
- در تاریخ هالیوود، گاهی اختلاف‌های خلاقانه، مشکلات شخصی یا حاشیه‌های پشت صحنه باعث شده کارگردانی دیگر مسئولیت تکمیل یک فیلم را بر عهده بگیرد. از «اسپارتاکوس» و «سوپرمن ۲» تا «لیگ عدالت» و «سولو: داستانی از جنگ ستارگان»، این ۷ فیلم با تغییر کارگردان به پایان رسیدند.
چارسو پرس: هالیوود صنعتی متکی بر روابط انسانی است. روز گذشته، این صنعت بار دیگر با این واقعیت روبه‌رو شد؛ زمانی که برادران وارنر و دی‌سی استودیوز اعلام کردند استیون سودربرگ به مت ریوز کمک می‌کند تا مراحل فیلم‌برداری «بتمن: قسمت دوم» (The Batman Part II) را به پایان برساند. ریوز در این مدت با مسئله‌ای خانوادگی روبه‌رو است.
ریوز اندکی پس از انتشار این خبر در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «فقط می‌خواهم موضوع را روشن کنم؛ من از «بتمن: قسمت دوم» کناره‌گیری نمی‌کنم. از استیون عمیقاً سپاسگزارم که در این دوران دشوار به کمکم آمده تا فیلم‌برداری اصلی را به پایان برسانم. از همه شما بابت نگرانی و پیام‌های محبت‌آمیزتان ممنونم.»
البته این نخستین بار در تاریخ سینمای جریان اصلی نیست که کارگردانی دیگر برای رساندن یک پروژه به خط پایان وارد عمل می‌شود. با این حال، کمتر پیش آمده که چنین تغییری بر پایه دوستی، همکاری و حمایت متقابل شکل بگیرد؛ همان‌طور که در همکاری سودربرگ و ریوز دیده می‌شود. در هالیوود، از افزایش سرسام‌آور بودجه‌ها و رسوایی‌های پشت صحنه گرفته تا اختلاف‌های شخصی، دلایل فراوانی وجود دارد که استودیوها را وادار می‌کند در میانه تولید، کارگردان فیلم را عوض کنند.
در ادامه، هفت نمونه از فیلم‌های تاریخ سینما را مرور می‌کنیم که کارگردانی دیگر مسئولیت به پایان رساندن آن‌ها را بر عهده گرفت.
«اسپارتاکوس» (Spartacus)
آنتونی مان کنار رفت و استنلی کوبریک جای او را گرفت
کرک داگلاس، ستاره فیلم که شرکت تولیدی او، براینا فیلمز، تهیه‌کنندگی «اسپارتاکوس» را بر عهده داشت، در انتخاب کارگردان نیز نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کرد. پس از دو هفته فیلم‌برداری، داگلاس با موافقت استودیو تصمیم گرفت آنتونی مان، کارگردان باتجربه فیلم‌های وسترن، را کنار بگذارد. به گفته داگلاس، مان کنترل صحنه‌ها را از دست داده بود و اجازه می‌داد پیتر اوستینوف، بازیگر همکارش، صحنه‌های مربوط به خودش را کارگردانی کند.
داگلاس استنلی کوبریک را جایگزین مان کرد؛ کارگردانی که پیش‌تر او را در فیلم «راه‌های افتخار» (Paths of Glory) هدایت کرده بود. «اسپارتاکوس» در نهایت چهار جایزه اسکار و جایزه گلدن گلوب بهترین فیلم درام را به دست آورد. این فیلم همچنین تا زمان اکران «فرودگاه» (Airport) در سال ۱۹۷۰، پرفروش‌ترین فیلم تاریخ شرکت یونیورسال پیکچرز باقی ماند.
«حماسه کولی» (Bohemian Rhapsody)
برایان سینگر کنار گذاشته شد و دکستر فلچر فیلم را به پایان رساند
وقتی برایان سینگر، کارگردان «حماسه کولی»، پس از تعطیلات شکرگزاری به صحنه فیلم‌برداری بازنگشت، تولید فیلم چند ماهی بود که آغاز شده بود. استودیو به دلیل آنچه «مسئله‌ای مربوط به وضعیت سلامتی» سینگر عنوان شد، موقتاً فیلم‌برداری را متوقف کرد. بعدها گزارش شد که مادر سینگر بیمار بوده است؛ با این حال، هم‌زمان شایعاتی درباره بی‌نظمی او در محل فیلم‌برداری، بدرفتاری کلامی و اختلاف‌های احتمالی‌اش با رامی ملک، بازیگر نقش فردی مرکوری، منتشر شد.
دکستر فلچر که پیش‌تر نیز به این پروژه پیوسته بود، برای جایگزینی سینگر انتخاب شد تا بخش پایانی فیلم را کارگردانی کند. با وجود نقش او در تکمیل پروژه، نام فلچر در مواد تبلیغاتی فیلم ذکر نشد. مطابق مقررات انجمن کارگردانان آمریکا، سینگر اعتبار انحصاری کارگردانی را دریافت کرد و نام فلچر به‌عنوان تهیه‌کننده اجرایی در تیتراژ آمد.
«حماسه کولی» به یکی از موفق‌ترین فیلم‌های زندگی‌نامه‌ای موسیقی تبدیل شد و پیش از اکران «مایکل» (Michael)، عنوان پرفروش‌ترین فیلم زندگی‌نامه‌ای موسیقی را در اختیار داشت. این فیلم نامزد جایزه اسکار بهترین فیلم شد و چهار جایزه اسکار نیز به دست آورد.
«لیگ عدالت» (Justice League)
زک اسنایدر کنار رفت و جاس ویدون جای او را گرفت
«لیگ عدالت» یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های تغییر کارگردان در سال‌های اخیر است. زک اسنایدر در سال ۲۰۱۷ و در مرحله پس‌تولید فیلم، برای سوگواری در کنار خانواده‌اش از پروژه فاصله گرفت؛ دختر او جان خود را از دست داده بود.
جاس ویدون که پنج سال پیش از آن با کارگردانی فیلم «انتقام‌جویان» (The Avengers) به موفقیت بزرگی رسیده بود، مسئولیت ادامه کار را بر عهده گرفت و تغییرات گسترده‌ای در فیلم ایجاد کرد. پس از آن، اتهام‌هایی درباره رفتار نامناسب در محیط کار نیز مطرح شد. اعتراض‌های طرفداران اسنایدر سرانجام به انتشار نسخه‌ای از فیلم با نام «لیگ عدالت زک اسنایدر» در سال ۲۰۲۱ انجامید؛ نسخه‌ای که مدت‌زمان آن کمی بیش از چهار ساعت بود.
اسنایدر در گفت‌وگویی اخیر با نشریه ورایتی گفت که تاکنون نسخه ویدون از «لیگ عدالت» را تماشا نکرده است. او درباره آن دوران توضیح داد که شرایط خانوادگی‌اش بسیار دشوار بوده و انتشار فیلم فشار بیشتری بر او وارد کرده است:
«من هرگز آن را ندیده‌ام. زمانی که فیلم اکران شد، در یکی از پایین‌ترین مقاطع زندگی‌ام بودم؛ چون موج حمله‌ها و انتقادها واقعاً طاقت‌فرسا شده بود. نه‌تنها دخترم را از دست داده بودم، بلکه نسخه‌ای از فیلم را منتشر کرده بودند که هیچ نقشی در ساخت آن نداشتم، اما نام من روی فیلمی بود که خودم نساخته بودم.»
«جزیره دکتر مورو» (The Island of Dr. Moreau)
ریچارد استنلی اخراج شد و جان فرانکنهایمر جایگزین او شد
تولید «جزیره دکتر مورو» یکی از بدنام‌ترین پروژه‌های آشفته تاریخ هالیوود به شمار می‌رود. ریچارد استنلی، کارگردان اولیه فیلم، چهار سال برای توسعه این پروژه شخصی وقت گذاشته بود تا اینکه شرکت نیو لاین، مارلون براندو را برای ایفای نقش دانشمند دیوانه، دکتر مورو، به خدمت گرفت. نیو لاین در ابتدا می‌خواست رومن پولانسکی فیلم را کارگردانی کند، اما براندو از دیدگاه هنری استنلی حمایت کرد و سرانجام تولید فیلم در استرالیا آغاز شد.
بروس ویلیس پیش‌تر از پروژه کنار رفته بود و وال کیلمر جای او را گرفت؛ اما کیلمر از همان ابتدا رفتاری غیرقابل‌پیش‌بینی داشت. از سوی دیگر، دختر براندو پیش از آغاز فیلم‌برداری اصلی بر اثر خودکشی درگذشت. تنها دو روز پس از شروع تولید، در حالی که توفانی سهمگین منطقه را دربر گرفته بود، راب مورو، بازیگر دیگر فیلم، از پروژه کناره‌گیری کرد. یک روز بعد نیز استنلی از سوی شرکت نیو لاین اخراج شد.
جان فرانکنهایمر، کارگردان باسابقه، برای ادامه کار انتخاب شد؛ اما تنش‌ها همچنان ادامه داشت. براندو و فرانکنهایمر هر دو با کیلمر درگیر شدند. کارکنانی که از پروژه اخراج شده بودند، بعدها مدعی شدند استنلی پس از اخراج، با پوشیدن لباس یک موجود نیمه‌انسان و نیمه‌سگ به صحنه فیلم‌برداری بازگشته و در فیلمی که دیگر کارگردانش نبود، به‌عنوان سیاهی‌لشکر ظاهر شده است.
«جزیره دکتر مورو» در گیشه شکست خورد و نامزدی‌های متعددی در جوایز تمشک طلایی به دست آورد؛ جوایزی که بدترین آثار سینمایی سال را معرفی می‌کنند.
«سوپرمن ۲» (Superman II)
ریچارد دانر کنار رفت و ریچارد لستر جای او را گرفت
الکساندر سالکایند و پسرش، ایلیا، تهیه‌کنندگان «سوپرمن»، در سال ۱۹۷۷ تصمیم جسورانه‌ای گرفتند: فیلم‌برداری «سوپرمن» و «سوپرمن ۲» را به‌طور هم‌زمان آغاز کردند. این تصمیم به مذاق ریچارد دانر، کارگردان فیلم، خوش نیامد و اختلاف‌ها به‌تدریج شدت گرفت.
سرانجام تهیه‌کنندگان تصمیم گرفتند تولید قسمت دوم را متوقف کنند و تمام تمرکز خود را بر تکمیل فیلم نخست بگذارند. در آن زمان، بخش عمده «سوپرمن ۲» نیز فیلم‌برداری شده بود. پس از اکران قسمت اول در سال ۱۹۷۸، دانر از پروژه کنار گذاشته شد و ریچارد لستر جای او را گرفت. لستر بخش بزرگی از فیلم را دوباره فیلم‌برداری کرد تا بتواند اعتبار رسمی کارگردانی آن را به نام خود ثبت کند.
آرمی آرچرد، ستون‌نویس مشهور نشریه ورایتی، در سال ۱۹۷۸ در یک مهمانی کریسمس با پیر اسپنگلر، تهیه‌کننده فرانسوی فیلم، گفت‌وگو کرد. اسپنگلر با وجود تنش‌های ایجادشده هنگام ساخت قسمت اول، گفته بود که مشتاق همکاری دوباره با دانر در قسمت دوم است. آرچرد سپس این موضوع را با خود دانر در میان گذاشت. پاسخ دانر روشن بود: «اگر او در پروژه باشد، من نیستم.»
«دلیر» (Brave)
برندا چپمن کنار گذاشته شد و مارک اندروز جای او را گرفت
برندا چپمن شش سال را صرف توسعه ایده و نگارش فیلم‌نامه «دلیر» کرد؛ انیمیشنی که از رابطه او با دخترش الهام گرفته بود و نخستین شخصیت اصلی زن را در میان آثار بلند پیکسار به تصویر می‌کشید. چپمن به‌عنوان نخستین زن کارگردان این استودیو انتخاب شد، اما به دلیل آنچه «اختلاف‌های خلاقانه» با جان لستر عنوان شد، از پروژه کنار رفت و مارک اندروز جای او را گرفت.
چپمن در گفت‌وگو با لس‌آنجلس تایمز گفت: «به نظرم این وضعیت واقعاً تأسف‌بار است. در قرن بیست‌ویکم زندگی می‌کنیم، اما هنوز داستان‌های بسیار کمی درباره دختران وجود دارد که از دیدگاه یک زن روایت شوند.»
«دلیر» در نهایت جایزه اسکار بهترین انیمیشن بلند را دریافت کرد و نام برندا چپمن و مارک اندروز به‌عنوان کارگردانان مشترک فیلم ثبت شد.
«سولو: داستانی از جنگ ستارگان» (Solo: A Star Wars Story)
فیل لرد و کریستوفر میلر کنار رفتند و ران هاوارد فیلم را تکمیل کرد
فیل لرد و کریستوفر میلر، کارگردانان فیلم علمی‌تخیلی پرفروش «پروژه هیل مری» (Project Hail Mary)، در ابتدا برای کارگردانی «سولو: داستانی از جنگ ستارگان» انتخاب شده بودند. پس از یک دوره طولانی انتخاب بازیگران، فیلم‌برداری در ژانویه ۲۰۱۷ آغاز شد؛ اما در ژوئن همان سال، لرد و میلر از پروژه کنار گذاشته شدند.
شرکت لوکاس‌فیلم دلیل این جدایی را «اختلاف‌های خلاقانه» اعلام کرد و ران هاوارد در حالی جایگزین آن‌ها شد که بخش عمده فیلم‌برداری انجام شده بود. بعدها گزارش شد که کتلین کندی، رئیس لوکاس‌فیلم، بر سر لحن فیلم و شیوه آزادانه فیلم‌برداری لرد و میلر با آن‌ها اختلاف پیدا کرده بود؛ رویکردی که از نظر مدیران تولید با فیلم‌نامه‌ای که قرار بود دقیقاً مطابق برنامه اجرا شود، هم‌خوانی نداشت.
در کنار اختلاف‌های پشت صحنه، بودجه تولید نیز پیوسته افزایش پیدا می‌کرد و در نهایت به حدود ۲۷۵ میلیون دلار رسید. با وجود این هزینه سنگین، فیلم در سراسر جهان حدود ۳۹۲ میلیون دلار فروش داشت؛ رقمی که برای دیزنی و لوکاس‌فیلم ناامیدکننده بود و «سولو» را به یکی از شکست‌های مهم تجاری این مجموعه تبدیل کرد.
