جیمز گری: هوش مصنوعی بیارزش است؛ نسل جوان هنوز تشنه سینمای صادقانه و واقعی است
- جیمز گری، کارگردان تحسینشده فیلمهایی مانند «آد آسترا» و «شهر گمشده زی» معتقد است هوش مصنوعی هرگز نمیتواند جای نگاه شخصی یک فیلمساز را بگیرد. او میگوید نسل جدید برخلاف تصور بسیاری، بیش از گذشته به دنبال آثار اصیل، انسانی و دور از تولیدات مصنوعی است و دوران تازهای برای سینمای واقعی در راه است.
چارسو پرس: جیمز گری پس از بیش از سه دهه فعالیت در سینما، همچنان حاضر نیست از جریانهای زودگذر هالیوود پیروی کند. این فیلمساز آمریکایی در گفتوگویی جدید تأکید کرده است که دیگر علاقهای به دنبال کردن مفهوم «نوآوری به هر قیمت» ندارد.
او میگوید:
«این ایده که همیشه باید تلاش کنیم چیزی کاملاً جدید بسازیم، معنای چندانی ندارد. خیلیها میگویند یک اثر باید تازه باشد، اما هرچه سنم بالاتر میرود، بیشتر متوجه میشوم که دنبال کردن این هدف یک اشتباه است.»
گری توضیح میدهد که سلیقه سینمایی او در دهه ۱۹۷۰ شکل گرفته و فیلمهای آن دوران و آثار قدیمیتر تأثیر عمیقی بر نگاه هنری او گذاشتهاند.
او میگوید:
«این تلاش آگاهانه برای بیان یک پیام نیست؛ بخشی از شخصیت من است. فکر میکنم مهم است که انسانها، بهخصوص با بالا رفتن سن، خود واقعیشان را بپذیرند.»
از پیکاسو تا کوبریک؛ چرا همه هنرمندان بزرگ از گذشته الهام گرفتهاند؟
گری معتقد است مفهوم «خلق چیزی کاملاً جدید» بیشتر ریشه اقتصادی دارد تا هنری.
او با اشاره به هنرمندان بزرگی مانند پابلو پیکاسو و استنلی کوبریک میگوید:
پیکاسو از هنر آفریقایی با قدمت هزاران سال الهام گرفت و کوبریک نیز از سینمای صامت برای ساخت آثاری مانند «درخشش» و «۲۰۰۱: یک ادیسه فضایی» استفاده کرد.
به گفته گری:
«این تصور که باید حتماً چیزی کاملاً جدید بسازیم، بیشتر یک مفهوم تجاری است که از کپیرایت و سرمایهداری آمده است؛ نه چیزی که حقیقت هنر را نشان دهد. چیزی که واقعاً اهمیت دارد احساس، زیبایی و تعالی است.»
او همچنین جملهای طعنهآمیز درباره تازگی آثار هنری دارد:
«چیزی که امروز در یخچال شما تازه است، فردا فاسد میشود.»
جیمز گری؛ فیلمسازی میان سینمای تجاری و هنری
گری در طول دوران حرفهای خود فیلمهایی مانند:
- «اودسا کوچک»
- «شب مال ماست»
- «دو عاشق»
- «آد آسترا»
- «کاغذ ببر»
را ساخته است.
سبک او معمولاً در نقطهای میان سینمای تجاری بزرگ و سینمای مستقل هنری قرار میگیرد؛ جایگاهی که به گفته خودش گاهی برایش دردسرساز بوده اما در عین حال یک مزیت محسوب میشود.
او میگوید:
«این موضوع همیشه باعث نگرانی من شده، اما همزمان یک قدرت هم بوده است. من نمیگویم همه فیلمهای هنری بد هستند، و دوست دارم فیلمهایم پول زیادی به دست بیاورند، اما اگر موفقیت مالی تنها معیار باشد، شما مجبور میشوید ریسک را حذف کنید.»
از نگاه گری، حذف ریسک یعنی حذف ویژگیهایی که باعث خاص شدن هنر میشوند:
«ریسک همان چیزی است که باعث تفاوت، سرکشی و شکستن قواعد میشود؛ همان چیزهایی که ما در سینما دوست داریم.»
جیمز گری و باور او به آینده سینما
با وجود بیش از سه دهه فعالیت در سینما، جیمز گری همچنان حاضر نیست خود را با موجها و روندهای زودگذر هماهنگ کند. او معتقد است هنرمند نباید صرفاً به دنبال «تازه بودن» باشد، زیرا مهمتر از نوآوری ظاهری، صداقت هنری و بیان احساسات واقعی است.
گری میگوید:
«این تصور که همیشه باید تلاش کنیم چیزی کاملاً جدید خلق کنیم، معنای چندانی ندارد. بسیاری میگویند یک اثر باید تازه باشد، اما هرچه سنم بالاتر میرود، بیشتر متوجه میشوم که این تلاش برای تازه بودن، یک اشتباه است.»
او توضیح میدهد که سلیقه سینماییاش در اواخر دهه ۱۹۷۰ شکل گرفته و فیلمهای پیش از آن دوران تأثیر عمیقی بر نگاه هنری او گذاشتهاند.
به گفته او:
«این تلاش آگاهانه برای بیان یک موضع نیست؛ فقط ادامه طبیعی کسی است که من هستم. فکر میکنم مهم است که انسانها، بهخصوص با بالا رفتن سن، خود واقعیشان را بپذیرند.»
چرا جیمز گری معتقد است سینما به دنبال تازگی مصنوعی نیست؟
گری برای توضیح دیدگاه خود به هنرمندان بزرگی مانند پابلو پیکاسو و استنلی کوبریک اشاره میکند.
او میگوید:
«پیکاسو از هنر آفریقایی با قدمت هزاران سال الهام گرفت. کوبریک نیز بهطور گسترده از فیلمهای صامت استفاده کرد. این ایده که ما مجبوریم همیشه چیزی کاملاً جدید خلق کنیم، بیشتر یک مفهوم تجاری است که از حق مالکیت و سرمایهداری میآید، نه از چیزی که واقعاً اهمیت دارد: احساس، زیبایی و تعالی.»
او همچنین با طنز اضافه میکند:
«چیزی که امروز در یخچال شما تازه است، فردا فاسد میشود.»
فیلمسازی میان سینمای هنری و جریان اصلی
جیمز گری از زمان نخستین فیلم بلند خود، «اودسای کوچک»، آثاری مانند «ما مالک شب هستیم»، «دو عاشق»، فیلم علمیتخیلی «بهسوی ستارگان» و «ببر کاغذی» را ساخته است.
فیلمهای او معمولاً در نقطهای میان سینمای تجاری بزرگ و آثار کاملاً جشنوارهای قرار میگیرند؛ مسیری که به گفته خودش گاهی باعث نگرانی بوده، اما در نهایت به یک نقطه قوت تبدیل شده است.
گری میگوید:
«درست است، این موضوع گاهی برایم دردسر ایجاد کرده، اما همزمان یک قدرت ویژه هم بوده است. من نمیگویم همه فیلمهای هنری بد هستند یا دوست ندارم فیلمهایم پول زیادی به دست بیاورند، اما اگر تنها معیار شما موفقیت مالی باشد، مجبور میشوید ریسک را حذف کنید؛ و ریسک همان چیزی است که باعث تفاوت، شورش هنری و ویژگیهای خاص آثار سینمایی میشود.»
او ادامه میدهد:
«همیشه فکر کردهام ترکیب هر دو جهان زیباست؛ اینکه شخصیتهایی با بحرانهای اخلاقی پیچیده را درون یک داستان جذاب قرار دهیم.»
جیمز گری و کار با ستارههای بزرگ سینما
روش کار جیمز گری باعث شده بازیگران بزرگی مانند واکین فینیکس، برد پیت، آدام درایور و اسکارلت جوهانسون با او همکاری کنند.
او درباره کارگردانی بازیگران میگوید:
«کارگردانی بازیگران به این معنا نیست که به آنها بگویید یک جمله را چگونه بیان کنند. وظیفه شما این است که به آنها فضا بدهید تا خودشان باشند، هنرمند باشند، احساس آزادی کنند، گوش دهند، واکنش نشان دهند و در لحظه زندگی کنند.»
گری درباره اسکارلت جوهانسون نیز میگوید:
«نمیدانستم که او، همانطور که خودش گفته، یک طرفدار جدی فیلمهای من است. اما میدانستم که درباره نوع کار من با بازیگران تحقیق کرده بود. ظاهراً این خبر منتشر شده که من به بازیگرانم اجازه میدهم خودشان باشند.»
چرا جیمز گری میگوید هوش مصنوعی نمیتواند جای کارگردانان بزرگ را بگیرد؟
یکی از مهمترین بخشهای صحبتهای گری، انتقاد شدید او از هوش مصنوعی در سینماست.
او معتقد است ویژگی اصلی کارگردانان بزرگ، امضای شخصی آنهاست؛ چیزی که ماشین نمیتواند بازسازی کند.
گری میگوید:
«مشکلات زیادی در نظریه مؤلف وجود دارد، اما فوقالعاده است که میتوان یک فیلم از جان فورد یا آلفرد هیچکاک را فقط از جای دوربین و ریتم صحنه تشخیص داد. به همین دلیل است که هوش مصنوعی بیارزش است. هرگز نمیتواند چنین کاری انجام دهد.»
او باور دارد سینما فقط ترکیبی از تصاویر و اطلاعات نیست، بلکه حاصل تجربه، احساس و نگاه انسانی است.
امید جیمز گری به نسل جدید سینما
با وجود نگرانیهای گسترده درباره آینده صنعت فیلم، گری میگوید اکنون بیش از گذشته به آینده سینما امیدوار است.
او معتقد است رشد هوش مصنوعی باعث شده مردم بیشتر به دنبال آثار واقعی و انسانی باشند.
گری میگوید:
«این بخش کابوسوار هوش مصنوعی باعث شده مردم بهتر بفهمند اصالت یعنی چه. جوانان امروز واقعاً تشنه آثار جالب، صادقانه و واقعی هستند؛ آثاری که احساس نشود فقط برای کسب درآمد ساخته شدهاند.»
او اضافه میکند:
«فکر میکنم زمان تغییر فرا رسیده است. استودیوها بسیار سردرگم هستند و وقتی صنعت سردرگم میشود و نسل جدیدی وارد میدان میشود، گاهی چیزهای عجیب و متفاوت از میان شکافها بیرون میآیند؛ و این اتفاق خوبی است.»
بازگشت علاقه جوانان به سینمای کلاسیک
گری برای اثبات حرف خود به تجربه شخصیاش اشاره میکند:
«میبینم پسرم برای دیدن فیلم ایتالیایی “سبقت” (۱۹۶۲) به سینماهای نمایشدهنده آثار کلاسیک میرود و سالن کاملاً پر است. این اتفاق جدید است. وقتی من جوان بودم، این سینماها خالی بودند. فقط من و چند نفر دیگر در ردیف جلو مینشستیم.»
او معتقد است فرهنگ سینمادوستی دوباره در حال رشد است.
بهترین دوران کاری من همین حالاست
جیمز گری که قرار است جایزه یک عمر دستاورد هنری جشنواره لوکارنو را دریافت کند، معتقد است هنوز دوران او تمام نشده است.
او میگوید:
«این نکته مهم است: من پیر نیستم. بسیار خوشحالم که این جایزه را دریافت میکنم، اما احساس میکنم بهترین آثارم هنوز در پیش هستند.»
گری با اشاره به آلفرد هیچکاک اضافه میکند:
«وقتی هیچکاک همسن من بود، هنوز “سرگیجه”، “روانی” و “پرندگان” را نساخته بود. دوران اوج من همین حالاست.»
هنوز به ساخت فیلمهای بزرگ فکر میکنl
گری معتقد است نداشتن موفقیت عظیم در ابتدای مسیر، به نفع او بوده است.
او میگوید:
«اگر خیلی زود به موفقیت بزرگ میرسیدم، احتمالاً در یک مسیر تکراری گیر میکردم. در عوض، حرفهای داشتم که امیدوارم ارزش آن به مرور افزایش پیدا کرده باشد.»
او درباره آینده خود میگوید:
«من هنوز تمام نشدهام. واقعاً احساس میکنم یک یا دو فیلم فوقالعاده به دنیا بدهکارم. فکر نمیکنم هنوز به آن نقطه رسیده باشم.»
