آیا مستند «You Can See Everything» می‌تواند تاریخ اسکار را تغییر دهد؟

چارسو پرس: مستند «You Can See Everything» ساخته نیتن فیلدر و لنس اوپنهایم، محصول شرکت ای۲۴، پس از نمایش بحث‌برانگیز و غیرمنتظره در جشنواره تلوراید، در جشنواره فیلم نیویورک نیز به نمایش درآمده است. این فیلم زندگی الیزابت هولمز، بنیان‌گذار شرکت ترانوس، را در ۳۴ روز پیش از معرفی خود به زندان دنبال می‌کند و روایتش را پس از آن مقطع نیز ادامه می‌دهد.

این اثر فرصتی کم‌سابقه دارد تا به نخستین فیلم غیرداستانی تبدیل شود که نامزدی اسکار بهترین فیلم را به دست می‌آورد. در تاریخ ۹۸ دوره اسکار، هیچ مستندی موفق نشده است در این شاخه نامزد شود؛ موضوعی که احتمال حضور فیلم فیلدر و اوپنهایم را به یکی از بحث‌های مهم فصل جوایز تبدیل کرده است.

تجربه «Flee»؛ نزدیک‌ترین نمونه در تاریخ اسکار

در سال‌های گذشته، مستندها بارها برای ورود به رقابت بهترین فیلم تلاش کرده‌اند، اما هیچ‌کدام موفق نشده‌اند از این مرز عبور کنند.

یکی از نزدیک‌ترین نمونه‌ها، فیلم «فرار» (Flee) ساخته یوناس پوهر راسموسن بود که در نودوچهارمین دوره اسکار، هم‌زمان در سه بخش بهترین مستند بلند، بهترین انیمیشن بلند و بهترین فیلم بین‌المللی نامزد شد. این اتفاق در آن زمان بی‌سابقه بود، هرچند فیلم در نهایت هیچ‌یک از جوایز را دریافت نکرد.

تفاوت «You Can See Everything» با بسیاری از مستندهای دیگر این است که ممکن است بتواند توجه اعضای شاخه‌های مختلف آکادمی را جلب کند؛ حتی آن دسته از رأی‌دهندگانی که معمولاً مستندها را دنبال نمی‌کنند.

چرا اعضای آکادمی ممکن است از این مستند استقبال کنند؟

یکی از امتیازهای فیلم، برخورداری از چهره‌هایی است که برای مخاطبان خارج از دنیای مستند نیز شناخته‌شده‌اند. نیتن فیلدر با برنامه‌های «نیتن فور یو» (Nathan for You) و «تمرین» (The Rehearsal) شناخته می‌شود و لنس اوپنهایم نیز با فیلم «پرایم‌تایم» (Primetime)، یک درام با بازی رابرت پتینسون که در فصل جوایز مطرح شده، مورد توجه قرار گرفته است.

فیلم‌برداری دیوید بولن نیز از ویژگی‌های شاخص اثر است. او با استفاده از لنزهای بلند، چهره‌ها را برای مدتی طولانی و گاه فراتر از حد معمول در قاب نگه می‌دارد؛ رویکردی که در نخستین تریلر فیلم نیز توجه زیادی برانگیخت.

در رقابت بهترین فیلم، همه اعضای آکادمی رأی می‌دهند؛ اما انتخاب نامزدهای بهترین مستند بلند در اختیار اعضای شاخه مستند است. همین تفاوت در سازوکار رأی‌گیری می‌تواند مسیر این فیلم را پیچیده کند.

شاخه مستند اسکار؛ رقابت بر سر کیفیت یا شناخت قبلی؟

یکی از اعضای شاخه مستند آکادمی در گفت‌وگو با ورایتی گفته است که گاهی به نظر می‌رسد رأی‌دهندگان به‌جای ارزیابی خود اثر، بیشتر بر اساس شناختی که از فیلم‌ساز دارند تصمیم می‌گیرند. به گفته او، حتی یک مستند بلندپروازانه و نوآورانه نیز ممکن است در رقابت با فیلم‌سازی که ارتباطات بیشتری در این محافل دارد، شانس کمتری پیدا کند.

تاریخ اسکار نمونه‌هایی از دشواری این رقابت را در خود دارد. کنار گذاشته‌شدن مستند «رویاهای حلقه» (Hoop Dreams) در سال ۱۹۹۴ به تغییر سازوکار رأی‌گیری شاخه مستند آکادمی منجر شد.

در سال ۲۰۱۸ نیز مستند «آیا همسایه من نمی‌شوی؟» (Won’t You Be My Neighbor?) ساخته مورگان نویل، با وجود فروش بیش از ۲۲ میلیون دلار و دریافت جوایز انجمن تهیه‌کنندگان آمریکا و انتخاب منتقدان در بخش مستند، نتوانست نامزدی اسکار را به دست آورد.

نویل پیش‌تر برای «۲۰ فوت تا ستاره‌شدن» (۲۰ Feet from Stardom) برنده اسکار شده بود، اما پس از آن نامزدی دیگری به دست نیاورد. برخی از فعالان این حوزه معتقدند که موفقیت قبلی یک فیلم‌ساز ممکن است در نگاه رأی‌دهندگان به آثار بعدی او تأثیر بگذارد؛ هرچند این برداشت یک نظریه در میان اعضای این جامعه است، نه قاعده‌ای رسمی.

لورا پویتراس، سازنده «شهروند چهار» (Citizenfour) و «تمام زیبایی و خون‌ریزی» (All the Beauty and the Bloodshed)، از نمونه‌های نادری است که بارها توانسته در این رقابت حضور داشته باشد.

رقبای «You Can See Everything» در بخش مستند اسکار

«You Can See Everything» تنها مستند مطرح فصل جوایز نیست. از دیگر آثار مورد انتظار در این رقابت می‌توان به «چهاردهم» (14th)، ساخته آوا دوورنی درباره نظام عدالت کیفری، و «نازا» (Naza)، ساخته یووال آبراهام و ریچل زور درباره مناقشه اسرائیل و فلسطین، اشاره کرد؛ فیلمی که در جشنواره ونیز توجه زیادی برانگیخت.

رقابت میان این آثار می‌تواند بر مسیر انتخاب نامزدهای نهایی تأثیر بگذارد، به‌ویژه اگر اعضای شاخه مستند میان رویکردهای متفاوت سینمای غیرداستانی دست به انتخاب بزنند.

آیا باید حق رأی در بخش مستند به تمام اعضای آکادمی داده شود؟

یکی دیگر از موضوعات بحث‌برانگیز، محدودبودن رأی‌گیری نامزدهای مستند به اعضای شاخه مستند است. اعضای سایر شاخه‌های آکادمی می‌توانند در مراحل انتخاب نامزدهای فیلم بین‌المللی، انیمیشن بلند و از دوره گذشته انیمیشن کوتاه مشارکت کنند؛ اما بخش مستند همچنان از این قاعده مستثناست.

طرفداران گسترش حق رأی معتقدند مشارکت اعضای بیشتر می‌تواند تعادل تازه‌ای ایجاد کند. بااین‌حال، حجم فیلم‌ها یکی از موانع اصلی این پیشنهاد است.

در نودوهشتمین دوره اسکار، ۲۰۱ مستند واجد شرایط رقابت بودند. تماشای همه این آثار، با فرض میانگین زمان ۹۰ دقیقه برای هر فیلم، بیش از ۳۰۰ ساعت زمان می‌برد؛ یعنی حدود هفت هفته و نیم کاری. برای اعضایی که خودشان مشغول ساخت فیلم هستند، تماشای تمام آثار عملاً دشوار است.

در نتیجه، گسترش حق رأی ممکن است تنوع دیدگاه‌ها را افزایش دهد، اما پرسش درباره چگونگی ارزیابی تعداد زیادی فیلم در مدت محدود همچنان پابرجاست.

حضور نیتن فیلدر جلوی دوربین؛ امتیاز یا مانع؟

یکی از ویژگی‌های «You Can See Everything» این است که نیتن فیلدر تنها پشت دوربین نیست و خودش نیز در قاب حضور دارد. فیلم بارها به این پرسش بازمی‌گردد که آیا الیزابت هولمز در برابر دوربین رفتاری صادقانه دارد، در حال ایفای نقش است یا ترکیبی مبهم از هر دو حالت را نشان می‌دهد.

این رویکرد می‌تواند از نظر روایی جذاب باشد، اما شاید برای اعضای شاخه مستند که همچنان به مشاهده بی‌واسطه و حضور نامحسوس فیلم‌ساز اهمیت می‌دهند، پذیرفتنی نباشد. حضور فعال فیلم‌ساز و تأکید بر رابطه او با سوژه، از جمله ویژگی‌هایی است که می‌تواند ارزیابی فیلم را دشوارتر کند.

آیا «You Can See Everything» از فهرست کوتاه اسکار کنار گذاشته می‌شود؟

بر اساس تحلیل ورایتی، برخی پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که این فیلم ممکن است حتی به فهرست کوتاه ۱۵ فیلمی اسکار در بخش مستند بلند راه پیدا نکند؛ فهرستی که قرار است در دسامبر اعلام شود.

بااین‌حال، کنار گذاشته‌شدن فیلم از این مرحله لزوماً به معنای پایان شانس آن در رقابت بهترین فیلم نیست. اگر اثر در بخش مستند نادیده گرفته شود، همین اتفاق ممکن است توجه بیشتری را در میان اعضای سایر شاخه‌های آکادمی برانگیزد؛ اعضایی که در انتخاب نامزدهای بهترین فیلم حق رأی دارند.

چنین وضعیتی می‌تواند یادآور حذف بن افلک از فهرست نامزدهای بهترین کارگردانی برای «آرگو» باشد؛ اتفاقی که بحث گسترده‌ای به راه انداخت، هرچند سازوکار انتخاب نامزدهای بهترین فیلم با بخش کارگردانی تفاوت دارد.

در نهایت، سرنوشت «You Can See Everything» به این بستگی دارد که آیا توجه اعضای آکادمی فراتر از شاخه مستند گسترش پیدا می‌کند یا نه. اگر فیلم بتواند مخاطبانی در میان رأی‌دهندگان بخش‌های دیگر پیدا کند، شاید مسیر تازه‌ای برای حضور مستندها در مهم‌ترین شاخه اسکار باز شود.