آیا هالیوود باید به سراغ دین برود؟ نسل Z و آلفا خواهان شخصیت‌های معنوی پیچیده‌اند

چارسو پرس: پژوهش تازه‌ای با عنوان «آینده ایمان» (The Future of Faith) که توسط مرکز پژوهشگران و داستان‌گویان دانشگاه UCLA انجام شده، نشان می‌دهد نسل Z و نسل آلفا خواهان بازنمایی واقع‌گرایانه و پیچیده دین و معنویت در آثار سرگرمی هستند؛ روایت‌هایی که از کلیشه‌ها و تصویرهای ساده‌انگارانه فراتر بروند.

در این مطالعه بیش از ۲ هزار نفر از افراد ۱۴ تا ۲۴ ساله مورد بررسی قرار گرفتند و اکثریت آنها تأکید کردند که نسبت به نحوه نمایش باورها و اعتقادات‌شان روی پرده حساس هستند.

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد تنها حدود ۴۰ درصد شرکت‌کنندگان احساس می‌کنند «افرادی که باورها یا جهان‌بینی مشابه آنها دارند، به‌درستی در رسانه‌ها بازنمایی می‌شوند».

همچنین ۷۰ درصد از پاسخ‌دهندگان مذهبی گفتند نحوه نمایش دین یا معنویت آنها در رسانه‌ها بر نحوه برخورد دیگران با آنها تأثیر می‌گذارد.

از سوی دیگر، بیش از ۹۷ درصد پاسخ‌دهندگان مذهبی و ۸۰ درصد افراد غیرمذهبی گفته‌اند که یک اثر رسانه‌ای توانسته آنها را از نظر معنوی تحت تأثیر قرار دهد، الهام‌بخشی برایشان داشته باشد یا به آنها آرامش بدهد.

نسل جوان از هالیوود چه می‌خواهد؟

در این پژوهش، پاسخ‌دهندگان پیشنهادهایی نیز برای فیلمسازان و داستان‌گوها مطرح کرده‌اند. آنها خواهان آن هستند که شخصیت‌های مذهبی و معنوی هم در آثار حضور داشته باشند و هم افرادی با چنین پیشینه‌هایی در اتاق‌های تصمیم‌گیری و فرایند تولید حضور داشته باشند.

آنها همچنین خواهان نمایش جنبه عادی و روزمره زندگی مذهبی هستند، نه فقط افراطی‌ترین نمونه‌های آن؛ همچنین می‌خواهند تنوع درونی گروه‌ها و جوامع مذهبی دیده شود و شخصیت‌های معنوی صرفاً برای پر کردن جای یک «شخصیت نمادین» وارد داستان نشوند، بلکه پیچیده، چندلایه و انسانی باشند.

پاسخ‌دهندگان صراحتاً معتقد بودند هالیوود در ارائه تصویری همه‌جانبه از ایمان و معنویت می‌تواند عملکرد بسیار بهتری داشته باشد، بدون آنکه به دام کلیشه‌ها بیفتد.

یالدا تی. اولز، دکترای روان‌شناسی و بنیان‌گذار و مدیرعامل مرکز پژوهشگران و داستان‌گویان، در گفت‌وگو با Variety درباره نتایج این پژوهش گفت: «ما از جوانان شنیدیم که می‌خواهند کشمکش با ایمان را ببینند.»

او توضیح داد که این افراد در سنی هستند که خانه را ترک می‌کنند و دیگر ساختار و نظارت بزرگسالان را ندارند؛ ساختاری که پیش‌تر به آنها می‌گفت به کلیسا بروند یا در فعالیت‌های مذهبی خاصی شرکت کنند.

اولز گفت جوانان در این دوره در معرض افراد و دیدگاه‌های بسیار متفاوتی قرار می‌گیرند و بسیاری از آنها درباره ایمان خود سؤال می‌کنند و تلاش دارند این پرسش‌ها را به شکلی امن تجربه کنند.

به گفته او، یکی از شکایت‌های جوانان این بوده که در گروه‌ها و جوامع مذهبی آنلاین، نوعی «دین‌داری نمایشی» و نظارت و کنترل بر رفتار افراد وجود دارد.

او گفت: «آنها می‌خواهند بتوانند گفت‌وگوهای صادقانه داشته باشند.»

اولز که نویسنده ارشد این پژوهش نیز بوده، استاد دپارتمان روان‌شناسی UCLA است و پیش از این حدود دو دهه در سمت‌های ارشد مدیریتی در استودیوهایی مانند MGM و Sony فعالیت کرده است.

تجربه او در صنعت سرگرمی باعث شده با اطمینان بیشتری درباره ظرفیت داستان‌هایی که معنویت را در مرکز خود قرار می‌دهند صحبت کند؛ داستان‌هایی که به باور او می‌توانند راهی برای ارتباط دوباره صنعت سرگرمی با مخاطبان جوان باشند.

هالیوود به داستان‌های مرتبط با ایمان علاقه‌مند شده است

اولز درباره ظرفیت این نوع محتوا گفت: «این یک فرصت بزرگ است.»

او به استقبال از رویداد Future of Faith که در ۵ اوت برگزار شد و نتایج پژوهش در آن ارائه شد، اشاره کرد و گفت مدیران اجرایی شرکت‌هایی مانند نتفلیکس، آمازون، NBC و لاینزگیت در آن حضور داشتند.

به گفته او، این شرکت‌ها در حال بررسی این حوزه هستند.

اولز گفت: «لاینزگیت چند فیلم در این زمینه دارد. آنها می‌بینند که فیلم‌های کاملاً مذهبی می‌توانند با جذب همان مخاطب خاص، پول زیادی به دست بیاورند، اما به نظر من این فرصت وجود دارد که این موضوع در بخش‌های مختلف ادغام شود، نه فقط در بخش محتوای مذهبی.»

به گفته اولز، شرکت‌کنندگان در پژوهش نمونه‌های متعددی از فیلم‌ها و سریال‌هایی را که به نظرشان نمونه‌های موفقی از این نوع روایت هستند، معرفی کرده‌اند.

در میان فیلم‌ها می‌توان به «Wake Up Dead Man: A Knives Out Mystery»، «Over the Moon» و «Bend It Like Beckham» اشاره کرد.

از میان سریال‌ها نیز «Mo»، «The Good Place»، «Ms. Marvel» و «Avatar: The Last Airbender» از جمله آثاری بودند که مخاطبان جوان آنها را مثال زده‌اند.

روایت مذهبی لازم نیست حتماً تقدیس‌آمیز باشد

این پژوهش نشان می‌دهد اثری برای تأثیرگذاری لزوماً نباید عناصر مذهبی خود را با رویکردی تقدیس‌آمیز نمایش دهد.

اولز در این زمینه به سریال نتفلیکس «Unorthodox» اشاره می‌کند؛ مجموعه‌ای درباره زنی که جامعه یهودیان ارتدوکس را ترک می‌کند و تلاش دارد زندگی تازه‌ای را آغاز کند.

او می‌گوید: «یادم هست وقتی «Unorthodox» منتشر شد، واکنش منفی بزرگی از سوی جامعه ارتدوکس شکل گرفت.»

با این حال، اولز معتقد است همین نوع آثار می‌توانند برای مخاطبان جوان بسیار مهم باشند.

او افزود: «اما فکر می‌کنم جوان‌ترها در حال حاضر درباره این پرسش‌ها عمیقاً فکر می‌کنند، چون در حال کشف این هستند که چه کسی هستند.»

همین نگاه در سخنرانی اصلی رویداد Future of Faith نیز دیده شد؛ جایی که داستین لنس بلک، فیلمنامه‌نویس برنده اسکار فیلم «Milk»، سخنران اصلی بود.

بلک درباره اقتباس از «Under the Banner of Heaven»، داستانی جنایی واقعی درباره وقوع قتل در جامعه مورمون‌های بنیادگرا، صحبت کرد و توضیح داد که تجربه شخصی‌اش از ایمان نیز بر نحوه مواجهه او با این داستان تأثیر گذاشته است.

اولز درباره او گفت: «او قبلاً مورمون بود و کوییر هم بود. بنابراین احساس گم‌شدگی می‌کرد. او ایمانش را ترک کرد، اما دوره بسیار طولانی‌ای را صرف پرسش درباره آن کرد.»

به گفته اولز، بلک همچنان فردی معنوی است و بار دیگر به سراغ کتاب مقدس رفت و بخش‌هایی را در آن پیدا کرد که توانست با آنها ارتباط برقرار کند، اما معتقد بود این جنبه‌ها در ساختار مذهبی جامعه مورمون بازتاب پیدا نمی‌کنند.

اولز گفت: «بنابراین فکر می‌کنم با این نوع روایت، بعضی افراد را از خود دور خواهید کرد، اما در عین حال بسیاری از جوانان از آن استقبال خواهند کرد.»

او تأکید کرد: «فکر می‌کنم جوانان امروز، چون به اطلاعات بسیار زیادی دسترسی دارند، می‌خواهند همه‌چیز واقعاً واقعی باشد. آنها نمی‌خواهند زندگی‌های براق و بی‌نقص یا داستان‌های جعلی و دورویانه ببینند که آشفتگی و پیچیدگی زندگی واقعی را منعکس نمی‌کنند.»

کارگردان‌هایی که سراغ پرسش‌های دینی رفته‌اند

در سال‌های اخیر چندین فیلمساز مطرح نیز به پروژه‌هایی روی آورده‌اند که مستقیماً با مسئله ایمان و معنویت درگیر می‌شوند.

لی دنیلز نیز در سال ۲۰۲۴ در گفت‌وگو با Variety درباره فیلم «The Deliverance»، اثری تلفیقی از داستان جن‌گیری و درام خانوادگی، گفته بود که این فیلم عمیقاً از باورهای مذهبی الهام گرفته است.

دنیلز درباره فیلم گفته بود: «این خانواده ناکارآمد، یک قدرت برتر را پیدا می‌کند. و فکر می‌کنم در دوره‌ای که در آن زندگی می‌کنیم، چیزی که باید پیدا کنیم همین است؛ فرقی نمی‌کند بودا باشد، الله باشد، عیسی باشد یا حتی خودتان.»

او افزود: «چطور می‌توانید خودتان را بیشتر دوست داشته باشید؟ چون فردا تضمین‌شده نیست و ما نمی‌دانیم بیرون چه اتفاقی در حال رخ دادن است و همه‌چیز تاریک است.»

دنیلز درباره هدف خود از ساخت فیلم نیز گفته بود: «فکر می‌کنم این فیلم تلاش می‌کند شما را به سمت قدرت برترتان بترساند. نمی‌دانم موفق شدم یا نه، اما این چیزی بود که می‌خواستم انجام دهم.»

در سال‌های اخیر فیلم‌های مطرح دیگری نیز به شکل مستقیم با کشمکش‌های مربوط به ایمان و باورهای دینی درگیر شده‌اند؛ از جمله «Conclave» و «Heretic» در سال ۲۰۲۴ و «Wake Up Dead Man» و «The Testament of Ann Lee» در سال گذشته.

به نظر می‌رسد این روند ادامه پیدا خواهد کرد. فیلم بعدی گرتا گرویگ، اقتباسی از «The Magician’s Nephew» از مجموعه «نارنیا»، نیز ظاهراً قرار نیست از مضامین مسیحی آثار سی. اس. لوئیس فاصله بگیرد.

این آثار حتی شامل پروژه‌هایی که به‌طور کامل در ژانر مذهبی تعریف می‌شوند نیز نیستند؛ پروژه‌هایی مانند سریال «The Chosen» و فیلم‌هایی نظیر «I Can Only Imagine 2» نیز در سال‌های اخیر بخشی از بازار محتوای مذهبی را شکل داده‌اند.

اولز: هالیوود هنوز مسئول مشخصی برای درست روایت کردن ایمان ندارد

در نهایت، یالدا اولز می‌گوید از اینکه پژوهش آنها توانسته توجه‌ها را به علاقه جوانان به محتوایی که معنویت را جدی می‌گیرد جلب کند، خوشحال است.

او گفت: «مردم واقعاً، واقعاً علاقه‌مندند که هالیوود به آنها گوش کند.»

اولز معتقد است در حال حاضر در استودیوهای بزرگ هالیوود فرد مشخصی که مسئولیت «درست بازنمایی کردن» موضوعات مرتبط با ایمان و معنویت را برعهده داشته باشد، وجود ندارد.

او توضیح داد: «تا جایی که من می‌دانم، در هیچ استودیویی کسی مسئول این نیست که این موضوع را درست انجام دهد. افرادی هستند که مسئول تیم‌های خلاقی‌اند که محتوای مذهبی را توسعه می‌دهند، اما آنها به خالق اثر و شاید مدیر اجرایی متکی هستند تا خودشان درباره این موضوع تحقیق کنند.»

اولز که خود زمانی مدیر اجرایی استودیو بوده، اضافه کرد: «وقتی من مدیر اجرایی بودم، هیچ‌کس درباره هیچ‌کدام از این موضوعات با من صحبت نمی‌کرد. بنابراین تا مدت زیادی بعد از ترک این کسب‌وکار، اصلاً چیزی درباره آن نمی‌دانستم.»

نتایج پژوهش «Future of Faith» در مجموع نشان می‌دهد که برای بخشی از نسل جوان، مسئله صرفاً دیدن شخصیت‌های مذهبی در فیلم و سریال نیست؛ آنها خواهان داستان‌هایی هستند که ایمان، تردید، بحران هویت، معنویت و حتی فاصله گرفتن از باورهای مذهبی را بخشی طبیعی از تجربه انسانی بدانند.

برای هالیوود نیز این موضوع می‌تواند به یک فرصت تازه تبدیل شود؛ نه فقط برای ساخت فیلم‌های کاملاً مذهبی، بلکه برای وارد کردن شخصیت‌ها و مضمون‌های مرتبط با ایمان به ژانرهای مختلف و داستان‌هایی که مخاطب عام را نیز هدف قرار می‌دهند.