نقد فیلم «نیاکان»؛ مرثیه‌ای برای نسلی ازدست‌رفته
- «نیاکان» نخستین فیلم بلند دیوید تورپین، داستان مردی ایرلندی در لندنِ دوران بحران ایدز را روایت می‌کند؛ درامی کوییر با بازی درخشان اِنا هاردویک که فقدان، همبستگی و میراث نسلی را که زودتر از موعد از دست رفت، به تصویری شاعرانه و دردناک تبدیل می‌کند
چارسو پرس: در واپسین لحظات تیتراژ پایانی «نیاکان»، جمله‌ای کوتاه و صریح ظاهر می‌شود که هم پیام نهایی فیلم را در خود دارد و هم معنای عنوان آن را روشن می‌کند: بازماندگان واقعی وجود ندارند؛ آنچه باقی می‌ماند، نسل‌های پس از آنها هستند.
این عبارت، پایان‌بندی مناسبی برای درامی اندوه‌بار درباره پیوندهایی است که در جریان گسترش ایدز در جامعه کوییر لندن، در اواخر دهه ۱۹۸۰ شکل گرفتند یا از هم گسستند.
فیلم در برابر کسانی می‌ایستد که زنده‌ماندن از آن بحران را نوعی فضیلت یا برتری اخلاقی می‌دانند. در عوض، یادآوری می‌کند که روح و میراث کسانی که خیلی زود از دنیا رفتند، همچنان در وجود افرادی زنده است که در دوره‌ای امن‌تر و آزادتر به دنیا آمده‌اند.
این نخستین فیلم بلند دیوید تورپین، نویسنده و کارگردان ایرلندی، اثری است که احساسات پیچیده و شاعرانه را با عاطفه‌ای بی‌پرده و گاه تکان‌دهنده ترکیب می‌کند. فیلم در بعضی لحظات از محدوده خود فراتر می‌رود، اما دوباره به نقطه‌ای بازمی‌گردد که می‌تواند مخاطب را عمیقاً تحت تأثیر قرار دهد.
«نیاکان» نخستین بار در جشنواره فیلم تورنتو به نمایش درآمد و جایزه منتقدان فیپرشی را دریافت کرد. این فیلم از آن دسته آثار کوییر و عاطفی است که می‌تواند در جشنواره‌های بین‌المللی سینمای ال‌جی‌بی‌تی‌کیو+ مخاطبان زیادی پیدا کند.
اثر احتمالاً می‌تواند میان دو گروه ارتباط برقرار کند: مخاطبان مسن‌تری که بحران ایدز و پیامدهای آن را به یاد دارند و نسل جوان‌تری که بازیگران فیلم نماینده آنها هستند. همچنین انتظار می‌رود پخش‌کنندگان و پلتفرم‌های متمرکز بر روایت‌های کوییر به آن توجه نشان دهند.
افزایش شهرت اِنا هاردویک، بازیگر نقش اصلی، نیز می‌تواند به دیده‌شدن فیلم کمک کند. او پیش‌تر در فیلم زندگی‌نامه‌ای «سایپان» در نقشی کاملاً متفاوت، شخصیت جنجالی روی کین، فوتبالیست ایرلندی، را به شکلی تحسین‌برانگیز به تصویر کشیده بود.
اِنا هاردویک در نقش مردی میان فقدان و امید
هاردویک در «نیاکان» نقش بو، مردی ایرلندی در دهه سوم زندگی‌اش را بازی می‌کند که سال‌ها پیش از کشوری گریخته است که هویت و گرایش جنسی او در آن غیرقانونی بوده است.
داستان در سال ۱۹۸۸ و در لندن اتفاق می‌افتد؛ شهری که برای بسیاری از مردان کوییر، پناهگاهی بود که در آن می‌توانستند پس از ترک خانه و زادگاهشان، معنای تازه‌ای از خانه و تعلق پیدا کنند.
بو شخصیتی کم‌حرف و خویشتن‌دار دارد. این ویژگی برای فیلمی اهمیت اساسی دارد که به شکلی هوشمندانه به وجوه مختلف مردانگی و شیوه حمایت مردان از یکدیگر می‌پردازد.
او در کافه‌ای فرسوده کار می‌کند که موریس، مردی سالخورده با بازی روپرت اورت، صاحب آن است. موریس خود را نوعی خاله یا حامی مهربان برای آدم‌های سرگردان و بی‌پناه جامعه می‌داند؛ کسانی که در آن دوران، اغلب جایی امن برای رفتن نداشتند.
یکی از این افراد تینـی، جوانی بی‌هدف و تازه‌وارد به دنیای بزرگ‌سالان است که جک ولف نقش او را بازی می‌کند. تینـی به‌تدریج زیر حمایت بو قرار می‌گیرد.
آنچه ابتدا با فراهم‌کردن جایی برای خوابیدن آغاز می‌شود، به زندگی مشترک زیر یک سقف تبدیل می‌شود. میان این دو مرد جرقه‌ای عاشقانه وجود ندارد، اما رابطه‌ای عمیق‌تر و همدلانه شکل می‌گیرد؛ نوعی عشق که بر مراقبت، همبستگی و پذیرش استوار است.
بحران ایدز و جست‌وجوی مردی ناپدیدشده
وقتی تینـی به ایدز مبتلا می‌شود، بو احساس می‌کند مسئولیت ویژه‌ای در قبال او دارد.
اما تینـی همواره در معرض اعتیادها و دلبستگی‌های گذرا قرار دارد و نمی‌توان به‌راحتی او را در یک مکان نگه داشت. سرانجام، روزی می‌رسد که دیگر به خانه بازنمی‌گردد.
جست‌وجوی بو برای یافتن او، به سفری بی‌پایان در بارها، باشگاه‌ها و مکان‌های ملاقات مردان همجنس‌گرا در لندن تبدیل می‌شود؛ هزارتویی از سایه‌ها که انگار برای ناپدیدشدن آدم‌ها طراحی شده است.
در این فضا، مکان‌هایی که زمانی می‌توانستند پناهگاه باشند، به نقاطی مبهم و ناآرام تبدیل می‌شوند. بو در جست‌وجوی تینـی است، اما این جست‌وجو در عین حال رویارویی با ترس‌های شخصی خودش نیز هست؛ ترس از فقدان، تنهایی و ناتوانی در محافظت از کسانی که دوستشان داریم.
در همین مسیر، مرز میان گذشته و حال، واقعیت و خیال، به‌تدریج محو می‌شود. «نیاکان» گاهی از روایت واقع‌گرایانه فاصله می‌گیرد و وارد چشم‌اندازهایی رؤیاگونه و وهم‌آلود می‌شود.
این تغییر لحن همیشه به نتیجه مطلوب نمی‌رسد، اما بخشی از تلاش فیلم برای نشان‌دادن ذهنی است که زیر فشار فقدان و اضطراب، دیگر نمی‌تواند جهان را به شکل سابق تجربه کند.
خیال‌پردازی‌های زیبا و ضعف‌های روایی فیلم
یکی از عناصر تکرارشونده فیلم، خیال‌پردازی بو درباره گفت‌وگو با گلوریا، با بازی کریستینا هندریکس، است؛ زنی که تصویرش در کنار چند ستاره دیگر دوران طلایی هالیوود، دیوار اتاق نشیمن موریس را تزئین کرده است.
در این سکانس‌ها، گلوریا به شخصیتی باشکوه و افسانه‌ای تبدیل می‌شود؛ چیزی شبیه راهنمای ارواح کوییر که آنها را به سوی جهان پس از مرگ هدایت می‌کند.
این صحنه‌ها با تصویری تک‌رنگ، نرم و براق فیلمبرداری شده‌اند؛ تضادی آشکار با تصاویر دانه‌دار و رنگ‌های چرک، پاستلی و نئونی که دنیای روزمره فیلم را شکل می‌دهند.
با وجود زیبایی بصری این بخش‌ها، آنها در مقایسه با ظرافت کلی فیلم کمی تصنعی و بیش‌ازحد توضیحی به نظر می‌رسند. همچنین روشن نیست که این خیال‌پردازی‌ها تا چه اندازه از ذهن و تجربه شخصی بو سرچشمه می‌گیرند.
این ضعف زمانی بیشتر به چشم می‌آید که بازی هاردویک را در نظر بگیریم. او شخصیتی بسیار دقیق و باورپذیر خلق می‌کند؛ مردی که زیر ظاهر آرام و مردانه‌اش، آسیب‌پذیری عمیقی پنهان شده است.
بدن کشیده و استوار او نیز به‌تدریج زیر فشار گذر زمان، ناامیدی و فرسایش عاطفی خمیده می‌شود. هاردویک بدون اغراق، تغییرات شخصیت را به شکلی ملموس منتقل می‌کند.
در نتیجه، تماشاگر احساس می‌کند ذهن و دنیای درونی بو را به‌خوبی می‌شناسد؛ احساسی که باعث می‌شود بعضی از سکانس‌های خیال‌پردازانه فیلم، به‌جای گسترش شخصیت، تا حدی زائد به نظر برسند.
سینمای کوییر؛ از خاطره تاریخی تا پیوند نسل‌ها
با وجود این لغزش‌ها، ضعف‌های فیلم در برابر توانایی آن برای یافتن زبانی تصویری و استعاری جهت روایت یکی از فصل‌های پرتکرار تاریخ جامعه کوییر، قابل‌بخشش به نظر می‌رسند.
«نیاکان» از زبان شاعرانه‌ای استفاده می‌کند که هم در تصویر و هم در دیالوگ‌ها حضور دارد و تجربه تاریخی بحران ایدز را از منظری شخصی و انسانی بازآفرینی می‌کند.
از این نظر، می‌توان فیلم را در کنار «الیسینور» قرار داد؛ اثری دیگر که در همان فصل جشنواره‌ای به نمایش درآمد و به مواجهه ایان چارلسون، بازیگر بریتانیایی، با تشخیص بیماری ایدز می‌پردازد. هر دو فیلم در بخش‌هایی از لندن اتفاق می‌افتند و حضور راهبه‌پوشان گروه کنشگری «خواهران عیش ابدی» نیز آنها را به یکدیگر نزدیک می‌کند.
حتی می‌توان تصور کرد که بو در یکی از بارهای شهر با چارلسون برخورد کرده باشد؛ هرچند این شباهت به معنای یکسان‌بودن دو فیلم یا رویکردهای متفاوت آنها نیست.
اهمیت اصلی این مقایسه در همان چیزی است که تورپین در نخستین فیلم بلند خود دنبال می‌کند: شناخت پیوند میان آدم‌ها، تجربه‌های مشترک و میراثی که از یک نسل به نسل دیگر منتقل می‌شود.
فیلم نشان می‌دهد که جامعه کوییر را نمی‌توان صرفاً با مجموعه‌ای از هویت‌های فردی یا داستان‌های جداگانه تعریف کرد. این جامعه از خاطره‌ها، دوستی‌ها، فقدان‌ها و شکل‌های گوناگون مراقبت ساخته شده است.
کسانی که در دوران بحران ایدز جان باختند، تنها غایبان یک نسل نیستند؛ زندگی و تجربه آنها همچنان در انتخاب‌ها، روابط و احساسات نسل‌های بعدی حضور دارد.
جمع‌بندی نقد فیلم «نیاکان»
«نیاکان» درامی عاطفی و شاعرانه درباره مردانی است که در دوران بحران ایدز، در میان خطر، فقدان و تنهایی به دنبال خانه‌ای امن و رابطه‌ای انسانی می‌گردند.
بزرگ‌ترین نقطه قوت فیلم، بازی اِنا هاردویک است؛ اجرایی که آسیب‌پذیری شخصیت را زیر ظاهری آرام و خویشتن‌دار پنهان می‌کند و به روایت وزن عاطفی می‌بخشد.
دیوید تورپین نیز در نخستین تجربه بلند خود، با زبانی تصویری و استعاری به سراغ تاریخی دردناک می‌رود و تلاش می‌کند تجربه یک نسل را به مخاطبان امروز منتقل کند. هرچند برخی سکانس‌های خیال‌پردازانه از ظرافت سایر بخش‌ها فاصله می‌گیرند، فیلم در مجموع اثری تأثیرگذار درباره فقدان و تداوم زندگی است.
«نیاکان» بیش از آنکه صرفاً درباره کسانی باشد که از دست رفته‌اند، درباره کسانی است که پس از آنها زندگی می‌کنند؛ کسانی که خاطره مردگان را در خود حمل می‌کنند، حتی اگر هرگز فرصت شناختنشان را نداشته باشند.
این فیلم یادآوری می‌کند که میراث یک نسل، فقط در خاطره بازماندگان نیست؛ در زندگی نسل‌هایی نیز حضور دارد که پس از آن می‌آیند.
اطلاعات فیلم «نیاکان» | Ancestors
- نام فیلم: نیاکان
- عنوان انگلیسی: Ancestors
- کارگردان: دیوید تورپین
- نویسنده: دیوید تورپین
- بازیگران: اِنا هاردویک، روپرت اورت، جک ولف، کریستینا هندریکس
- کشور سازنده: ایرلند، بر اساس هویت فیلمساز و اطلاعات موجود در نقد؛ جزئیات رسمی تولید در متن منبع ذکر نشده است.
- زبان: در متن نقد مشخص نشده است.
- ژانر: درام، درام تاریخی، سینمای کوییر
- دوره زمانی داستان: اواخر دهه ۱۹۸۰
- مکان وقوع داستان: لندن، انگلستان
- موضوع اصلی: بحران ایدز و زندگی جامعه کوییر
- نخستین نمایش: جشنواره بین‌المللی فیلم تورنتو
- جایزه: جایزه منتقدان فیپرشی در جشنواره تورنتو
پرسش‌های متداول درباره فیلم «نیاکان» | Ancestors
فیلم «نیاکان» درباره چیست؟
«نیاکان» داستان بو، مردی ایرلندی و همجنس‌گرا را در لندنِ سال ۱۹۸۸ روایت می‌کند. او پس از ناپدیدشدن تینـی، جوانی که به ایدز مبتلا شده، در بارها و مکان‌های ملاقات جامعه کوییر به دنبال او می‌گردد. این جست‌وجو به سفری عاطفی درباره فقدان، ترس و مسئولیت در برابر دیگران تبدیل می‌شود.
کارگردان فیلم «نیاکان» کیست؟
دیوید تورپین، نویسنده و کارگردان ایرلندی، نخستین فیلم بلند خود را با «نیاکان» ساخته است.
بازیگر اصلی فیلم «نیاکان» کیست؟
اِنا هاردویک نقش بو را بازی می‌کند. اجرای او به‌دلیل نمایش ظریف آسیب‌پذیری شخصیت در زیر ظاهری آرام و مردانه، یکی از مهم‌ترین نقاط قوت فیلم به شمار می‌رود.
داستان «نیاکان» در چه دوره‌ای اتفاق می‌افتد؟
داستان فیلم در سال ۱۹۸۸ و در لندن روایت می‌شود؛ دوره‌ای که بحران ایدز تأثیر عمیقی بر زندگی جامعه کوییر گذاشته بود.
آیا «نیاکان» فیلمی درباره بحران ایدز است؟
بله. بحران ایدز زمینه تاریخی و عاطفی اصلی فیلم است. بااین‌حال، اثر فقط به بیماری نمی‌پردازد و موضوعاتی مانند دوستی، مراقبت، هویت، تنهایی و انتقال خاطره میان نسل‌ها را نیز بررسی می‌کند.
فیلم «نیاکان» چه جایزه‌ای دریافت کرده است؟
بر اساس نقد منتشرشده، فیلم در جشنواره فیلم تورنتو جایزه منتقدان فیپرشی را دریافت کرده است.
آیا فیلم «نیاکان» ارزش تماشا دارد؟
اگر به درام‌های شخصیت‌محور، سینمای کوییر و فیلم‌هایی با رویکرد شاعرانه به تاریخ و فقدان علاقه دارید، «نیاکان» می‌تواند انتخابی ارزشمند باشد. بازی اِنا هاردویک و پرداخت انسانی فیلم از مهم‌ترین دلایل تماشای آن هستند؛ هرچند برخی بخش‌های خیال‌پردازانه ممکن است برای همه مخاطبان به یک اندازه اثرگذار نباشند.
امتیاز تحریریه
کارگردانی
فیلمنامه
بازیگری
جنبه‌های فنی (فیلمبرداری، تدوین، موسیقی و...)
ارزش تماشا
امتیاز تحریریه به این فیلم
