فیلم «اودیسه» کریستوفر نولان چه تفاوتهایی با کتاب هومر دارد؟ از تغییر پایان داستان تا حذف خدایان یونان
- فیلم «اودیسه» به کارگردانی کریستوفر نولان اگرچه بر اساس شاهکار جاودانه هومر ساخته شده، اما در روایت، شخصیتپردازی و حتی پایانبندی، تفاوتهای قابلتوجهی با متن اصلی دارد. از تغییر نقش پنلوپه و تلمخوس گرفته تا حذف برخی شخصیتها، خدایان و ماجراهای مشهور، نولان با آزادی عمل، نسخهای تازه از این حماسه اسطورهای خلق کرده است.
چارسو پرس: اقتباس کریستوفر نولان از منظومه حماسی «اودیسه» هومر، از همان نخستین نمایش تصاویر فیلم، بحثهای فراوانی را در میان مخاطبان و علاقهمندان ادبیات کلاسیک برانگیخت. برخی منتقدان، فیلم را به دلیل فاصله گرفتن از متن اصلی مورد انتقاد قرار دادند، اما واقعیت این است که خود اودیسه نیز طی قرنها روایت شفاهی، بارها دستخوش تغییر و بازآفرینی شده است.
نولان نیز برای تبدیل اثری حدود ۶۰۰ صفحهای به فیلمی سهساعته، ناگزیر به حذف، تغییر و بازآفرینی بخشهایی از داستان بوده است؛ تغییراتی که گاهی صرفاً برای ریتم سینمایی انجام شده و گاهی نیز نگاه شخصی این فیلمساز را به شخصیتها و جهان اسطورهای هومر نشان میدهد.
تفاوتهای فیلم «اودیسه» با کتاب هومر
هشدار: ادامه مطلب بخشهایی از داستان فیلم را فاش میکند.
پنلوپه و تلمخوس؛ تغییر کامل رابطه مادر و پسر
یکی از مهمترین تفاوتهای فیلم با کتاب، به شخصیتهای پنلوپه و تلمخوس مربوط میشود.
در منظومه هومر، تلمخوس بارها با لحنی تحقیرآمیز با مادرش صحبت میکند و حتی از او میخواهد به اتاقش بازگردد و بافندگی کند، زیرا به باور او، سخن گفتن و تصمیمگیری وظیفه مردان است. این رفتار بازتاب نگاه مردسالارانه دوران یونان باستان محسوب میشود.
اما کریستوفر نولان این رابطه را کاملاً دگرگون کرده است. در فیلم، این پنلوپه است که بارها تلمخوس را به دلیل خامی و بیتجربگی سرزنش میکند و حتی در جایی اعلام میکند اگر اختیار با او بود، خواستگارانش را زنده در آتش میسوزاند. بنابراین، پنلوپه در فیلم زنی بسیار مقتدرتر و مستقلتر از نسخه هومر است.
سینون و آنتینوئوس؛ بازآفرینی یک شخصیت
شخصیت سینون اصلاً در «اودیسه» یا «ایلیاد» هومر حضور ندارد و نخستینبار در منظومه انهاید اثر ویرژیل معرفی شده است.
در فیلم نولان، سینون با بازی الیوت پیج به چوپانی اهل ایتاکا تبدیل شده که به جای آنتینوئوس به جنگ تروا اعزام میشود و با فریب اودیسئوس جان خود را برای ورود اسب چوبی به شهر تروا فدا میکند.
بعدها اودیسئوس در جهان مردگان با روح او روبهرو میشود و سینون از او میخواهد یادگاریاش را به آنتینوئوس برساند تا برای همیشه بزدلی او را یادآوری کند. این تغییر، شخصیت آنتینوئوس را منفورتر از روایت اصلی نشان میدهد.
هلن تروا و کلیتمنسترا
در فیلم، هلن تروا و کلیتمنسترا خواهران دوقلو معرفی میشوند؛ در حالی که در متن اصلی آنها تنها خواهر ناتنی هستند.
نولان همچنین چهره هلن را با زخمی بزرگ نشان میدهد؛ زخمی که نمادی از ننگ جنگی است که به خاطر او آغاز شد.
لستریگونیانها؛ غولهایی کاملاً متفاوت
در کتاب، لستریگونیانها قبیلهای از غولهای آدمخوار هستند که با پرتاب تختهسنگهای عظیم، یازده کشتی از دوازده کشتی اودیسئوس را نابود میکنند.
اما نولان آنها را به جنگجویانی عظیمالجثه و زرهپوش تبدیل کرده که با استفاده از درختان جنگل قفسهایی غولآسا میسازند و سربازان اودیسئوس را به دام میاندازند. در فیلم نیز تنها دو کشتی از سه کشتی او نابود میشود.
بیشتر بخوانید
راهنمای کامل بازیگران فیلم «اودیسه» کریستوفر نولان | معرفی همه شخصیتها، خدایان و قهرمانان
حذف فائیاکیان و لوتوسخواران
برای کوتاهتر شدن داستان، نولان دو بخش مهم کتاب را به طور کامل حذف کرده است.
در منظومه هومر، اودیسئوس مدتی را در سرزمین فائیاکیان سپری میکند؛ جایی که شاهدخت نائوسیکا او را نزد شاه آلکینوس میبرد و مردم آن سرزمین با کشتیهای خود او را به ایتاکا بازمیگردانند.
همچنین بخش مشهور لوتوسخواران نیز حذف شده است؛ جایی که سربازان اودیسئوس با خوردن گل لوتوس، همه چیز از جمله اشتیاق بازگشت به خانه را فراموش میکنند.
در فیلم، این کالیپسو است که با خوراندن لوتوس به اودیسئوس، حافظه او را از بین میبرد.
سیکلوپ؛ حذف معروفترین حیله اودیسئوس
در کتاب، اودیسئوس هنگام اسارت نزد سیکلوپ، خود را «هیچکس» معرفی میکند.
پس از مست کردن سیکلوپ و کور کردن او، غول فریاد میزند: «هیچکس مرا زخمی کرده است» و به همین دلیل سایر سیکلوپها برای کمک نمیآیند.
در ادامه نیز اودیسئوس و یارانش با بستن خود به شکم گوسفندان از غار فرار میکنند.
تمام این بخش مشهور در فیلم حذف شده و فرار آنها با استتار در میان بوتهها انجام میشود.
روابط عاشقانه؛ اودیسئوسی وفادارتر
در روایت هومر، اودیسئوس هفت سال با کالیپسو زندگی میکند و با او رابطه عاشقانه دارد.
او همچنین برای آزاد کردن یارانش با سیرسه همبستر میشود.
اما نولان این ویژگی شخصیت را کاملاً حذف کرده است. اودیسئوس فیلم، مردی کاملاً وفادار به پنلوپه است و حتی هنگام رویارویی با سیرسه، او را با گروگان گرفتن خواهرش وادار به عقبنشینی میکند.
لهجه شخصیتها
تمام شخصیتهای فیلم با لهجه آمریکایی صحبت میکنند.
این موضوع بهویژه درباره شخصیتهای آگاممنون و منلائوس بیش از دیگران به چشم میآید و باعث شده برخی منتقدان فضای اسطورهای فیلم را کمتر باورپذیر بدانند.
حذف بیشتر خدایان یونان
در فیلم تنها چند ایزد حضور دارند؛ از جمله:
- آتنا
- هادس
- کالیپسو
- سیرسه
اما شخصیتهای مهمی مانند:
- زئوس
- پوسایدون
- هرمس
- اینو
- هراکلس
به طور کامل از فیلم حذف شدهاند.
در کتاب، هرمس نقش بسیار مهمی در نجات اودیسئوس از جزیره کالیپسو و مقابله با جادوی سیرسه دارد.
تغییر هویت پنهانی اودیسئوس
در کتاب، آتنا اودیسئوس را به پیرمردی ژندهپوش تبدیل میکند تا بتواند ناشناس وارد ایتاکا شود.
اما نولان این تغییر ظاهری را کنار گذاشته و تنها با پوشاندن صورت زخمی اودیسئوس زیر شنل، هویت او را مخفی میکند.
کمین برای تلمخوس
در منظومه هومر، خواستگاران پنلوپه در دریا برای قتل تلمخوس کمین میکنند.
اما در فیلم، این حمله داخل معبد آپولون رخ میدهد.
در این درگیری، شخصیت منتور کشته میشود و اودیسئوس جان پسرش را نجات میدهد.
حذف کامل لائرتس
یکی از بزرگترین حذفهای فیلم، شخصیت لائرتس، پدر اودیسئوس است.
در کتاب، دیدار دوباره پدر و پسر یکی از احساسیترین صحنههای داستان محسوب میشود و لائرتس حتی در نبرد پایانی نیز کنار پسرش میجنگد.
اما این شخصیت در فیلم به طور کامل حذف شده است.
نبرد با خواستگاران
در نسخه نولان، اودیسئوس تقریباً به تنهایی با خواستگاران مبارزه میکند و بسیاری از آنها پس از مشاهده شجاعتش تسلیم میشوند.
در کتاب، اما نبرد بسیار خونینتر است.
تلمخوس، دو خدمتکار وفادار و آتنا نیز در کشتار خواستگاران نقش دارند و تقریباً هیچیک از آنها زنده نمیماند.
حتی ملانتیوس نیز به شکلی بسیار خشن شکنجه و کشته میشود؛ صحنهای که نولان کاملاً حذف کرده است.
بیشتر بخوانید
نقد فیلم «ادیسه»؛ کریستوفر نولان حماسه هومر را باشکوه اما سرد روایت میکند
پایان متفاوت فیلم
پایان فیلم نیز با کتاب تفاوت اساسی دارد.
در فیلم، پس از شکست خواستگاران، پنلوپه بلافاصله اودیسئوس زخمی را در آغوش میگیرد، تلمخوس به پادشاهی میرسد و اودیسئوس همراه همسرش راهی تبعید میشود.
اما در روایت هومر، پنلوپه ابتدا برای اطمینان از هویت همسرش، او را با ماجرای تخت زیتون میآزماید؛ تختی که تنها اودیسئوس میداند قابل جابهجایی نیست.
پس از این دیدار، خانواده خواستگاران کشتهشده برای انتقام حمله میکنند و در نهایت این آتنا است که با دخالت خود به جنگ پایان میدهد.
جمعبندی
کریستوفر نولان در اقتباس سینمایی «اودیسه» بیش از آنکه بخواهد بازسازی وفادارانه منظومه هومر را ارائه دهد، تلاش کرده برداشتی شخصی و سینمایی از این اسطوره کهن خلق کند. حذف برخی شخصیتها، تغییر انگیزهها، بازنویسی روابط میان قهرمانان و حتی تغییر پایان داستان، همگی در راستای ساخت فیلمی سهساعته با روایتی مدرن انجام شدهاند. به همین دلیل، «اودیسه» نولان را باید تفسیری تازه از یکی از مهمترین آثار ادبی تاریخ دانست، نه بازآفرینی دقیق متن کلاسیک هومر.
سوالات متداول
فیلم «اودیسه» کریستوفر نولان تا چه اندازه به کتاب هومر وفادار است؟
فیلم «اودیسه» در خط اصلی داستان به منظومه هومر وفادار است، اما برای روایت سینمایی، تغییرات متعددی در شخصیتها، رویدادها و پایان داستان ایجاد کرده است. بسیاری از شخصیتها حذف یا بازآفرینی شدهاند و برخی اتفاقات نیز با برداشت شخصی کریستوفر نولان روایت میشوند.
مهمترین تفاوت فیلم «اودیسه» با کتاب هومر چیست؟
مهمترین تفاوت، تغییر شخصیتپردازی پنلوپه و تلمخوس، حذف برخی خدایان یونان، حذف شخصیت لائرتس، تغییر سرنوشت خواستگاران پنلوپه و پایان متفاوت داستان است. همچنین برخی ماجراهای مشهور مانند جزیره لوتوسخواران یا حیله «هیچکس» در برابر سیکلوپ تغییر کرده یا حذف شدهاند.
آیا همه خدایان یونان در فیلم «اودیسه» حضور دارند؟
خیر. در فیلم تنها چند شخصیت مانند آتنا، هادس، کالیپسو و سیرسه حضور دارند. خدایان مهمی مانند زئوس، پوسایدون، هرمس، اینو و هراکلس در اقتباس نولان حذف شدهاند.
چرا کریستوفر نولان داستان «اودیسه» را تغییر داده است؟
منظومه «اودیسه» بیش از ۶۰۰ صفحه دارد و روایت کامل آن در یک فیلم سهساعته امکانپذیر نیست. به همین دلیل نولان برای حفظ ریتم داستان، شخصیتها و برخی وقایع را حذف یا بازنویسی کرده و در عین حال برداشت شخصی خود را از این حماسه کلاسیک ارائه داده است.
آیا شخصیت سینون در کتاب «اودیسه» وجود دارد؟
خیر. سینون در منظومه «اودیسه» و «ایلیاد» هومر حضور ندارد و نخستین بار در «انهاید» اثر ویرژیل معرفی شده است. کریستوفر نولان این شخصیت را با نقشی کاملاً متفاوت وارد فیلم کرده است.
پایان فیلم «اودیسه» با کتاب چه تفاوتی دارد؟
در فیلم، پس از شکست خواستگاران، پنلوپه بلافاصله اودیسئوس را میپذیرد و آنها راهی تبعید میشوند. اما در کتاب، پنلوپه ابتدا با آزمون تخت زیتون هویت همسرش را محک میزند و سپس نبرد دیگری میان خانواده خواستگاران و اودیسئوس رخ میدهد که با دخالت آتنا پایان مییابد.
آیا فیلم «اودیسه» برای کسانی که کتاب هومر را نخواندهاند قابل فهم است؟
بله. فیلم به گونهای ساخته شده که مخاطبان بدون آشنایی قبلی با منظومه هومر نیز بتوانند داستان را دنبال کنند. با این حال، آشنایی با نسخه اصلی باعث میشود تفاوتها و تغییرات نولان بهتر درک شود.
آیا این اولین اقتباس سینمایی از «اودیسه» است؟
خیر. پیش از این نیز فیلمها و سریالهای متعددی بر اساس «اودیسه» ساخته شدهاند، اما نسخه کریستوفر نولان یکی از پرهزینهترین و بلندپروازانهترین اقتباسهای تاریخ این اثر محسوب میشود و نخستین فیلمی است که بهطور کامل با دوربینهای نگاتیوی IMAX فیلمبرداری شده است.
