جنجال بر سر گوشوارههای ۳ هزار ساله ایرانی «زندایا» در تبلیغات «اودیسه» نولان
- استفاده زندایا از گوشوارههایی ساختهشده از مدالهای طلای باستانی ایران در جریان تبلیغات فیلم «اودیسه» کریستوفر نولان، موجی از واکنشها و انتقادها را در شبکههای اجتماعی برانگیخته و بار دیگر بحث مالکیت و حفاظت از آثار تاریخی ایران را به صدر اخبار آورده است.
چارسو پرس: استفاده زندایا، بازیگر آمریکایی، از گوشوارههایی ساختهشده از آثار باستانی ایران در مراسم تبلیغاتی فیلم «اودیسه» ساخته کریستوفر نولان با واکنشهای گسترده کاربران فضای مجازی و فعالان حوزه میراث فرهنگی همراه شده است.
زندایا در مراسم فوتوکال این فیلم با گوشوارههایی ظاهر شد که از مدالهای طلای ایرانی ساخته شدهاند. بر اساس بررسیهای اولیه، قدمت این آثار به حدود سه هزار سال پیش و هزاره نخست پیش از میلاد بازمیگردد.
مجله People اعلام کرده است این مدالها بخشی از گنجینه زیویه در استان کردستان هستند؛ مجموعهای از آثار هنری متعلق به دوره ماد که به قرن هفتم پیش از میلاد نسبت داده میشود. این گنجینه در اواخر دهه ۱۹۴۰ میلادی در شمالغرب ایران کشف شد.
این گوشوارهها توسط گلن اسپیرو، جواهرساز لندنی، با استفاده از طلای زرد ۱۸ عیار و الماس طراحی شدهاند. گفته میشود این اثر بخشی از مجموعه Materials of the Old World او بوده که آثار تاریخی از تمدنهای مختلف را به زیورآلات لوکس تبدیل میکند.
اسپیرو پیشتر در گفتوگو با مجله Galeria گفته بود: «میتوانید چیزی را به گردن بیاویزید که هزاران سال قدمت دارد، اما همچنان امروزی و جذاب باشد.»
برند جواهرات لوکس Barron London که این اثر را از اسپیرو خریداری کرده، در گفتوگو با شبکه CNN اعلام کرده است دیسکهای طلای باستانی بدون ایجاد هرگونه سوراخ یا تغییر در ساختار اصلی، تنها با یک پایه چنگالدار روی گوشواره نصب شدهاند تا هیچ آسیبی به اثر تاریخی وارد نشود.
این برند همچنین در بیانیهای با اشاره به شرایط سیاسی اخیر پیرامون ایران تأکید کرده است که هدف از نمایش این آثار، یادآوری میراث فرهنگی، هنری و تاریخی ایران بوده است.
بیشتر بخوانید
راهنمای کامل بازیگران فیلم «اودیسه» کریستوفر نولان | معرفی همه شخصیتها، خدایان و قهرمانان
واکنشهای متفاوت به استفاده از آثار تاریخی ایران
انتشار تصاویر زندایا با این گوشوارهها، واکنشهای متفاوتی را در فضای مجازی به دنبال داشت. برخی کاربران معتقدند نمایش چنین آثاری باعث معرفی و حفظ ارزش تاریخی آنها میشود، اما گروهی دیگر استفاده شخصی از اشیای باستانی را اقدامی نادرست دانسته و خواستار بازگرداندن این آثار به ایران یا نگهداری آنها در موزهها شدهاند.
یکی از کاربران در شبکههای اجتماعی نوشت: «این گوشوارههای سه هزار ساله ایرانی باید به ایران بازگردانده شوند یا دستکم در یک موزه نگهداری شوند. چنین آثار ارزشمندی بخشی از میراث فرهنگی بشر هستند و نباید به عنوان زیورآلات شخصی مورد استفاده قرار گیرند.»
نقش زندایا در «اودیسه»
زندایا در فیلم «اودیسه» ساخته کریستوفر نولان نقش آتنا، الهه خرد و جنگ در اسطورههای یونان را بازی میکند. این فیلم با حضور بازیگرانی چون مت دیمون، تام هالند، آن هاتاوی و لوپیتا نیونگو روی پرده سینماها رفته است.
گنجینه زیویه؛ میراثی ارزشمند از دوران مادها
گنجینه زیویه متعلق به محوطه تاریخی زیویه در استان کردستان است که از آن به عنوان یکی از مهمترین مراکز حکومتی مادها و سکاها یاد میشود.
براساس روایتهای تاریخی، نخستین آثار این محوطه در سال ۱۳۲۶ خورشیدی (۱۹۴۷ میلادی) بهطور اتفاقی توسط یک چوپان محلی کشف شد و پس از آن کاوشهای باستانشناسی در منطقه آغاز شد.
این محوطه در دهههای گذشته بارها هدف حفاریهای غیرمجاز و قاچاقچیان آثار تاریخی قرار گرفته و آسیبهای فراوانی دیده است. با این حال، تاکنون درباره چگونگی خروج مدالهای مورد استفاده در گوشوارههای زندایا از ایران یا اصالت مسیر انتقال آنها، توضیح رسمی منتشر نشده است.
