نقد فیلم Dao | حماسه خانوادگی خیرهکننده آلن گومیس میان اروپا و آفریقا
- فیلم «Dao» ساخته آلن گومیس، یک حماسه خانوادگی پرجنبوجوش و شاعرانه است که میان اروپا و آفریقا، واقعیت و خیال، و فردیت و هویت جمعی در نوسان است؛ اثری سهساعته که با دو مراسم خانوادگی، تصویری پیچیده از مهاجرت، هویت و تعلق ارائه میدهد.
چارسو پرس: آلن گومیس در ششمین فیلم بلند خود «Dao» بار دیگر به سراغ مفاهیم مهاجرت، هویت دیاسپورا و شکاف فرهنگی میان اروپا و آفریقا رفته است. این فیلم که در بخش رقابتی جشنواره برلین به نمایش درآمده، با ساختاری سیال و غیرخطی، تلاش میکند از دل دو رویداد بزرگ خانوادگی، یک عزا و یک عروسی، روایتی جهانی از مفهوم «خانه» و «تعلق» بسازد.
آغاز فیلم و تعریف مفهومی «Dao»
فیلم «Dao» با متنی روی تصویر آغاز میشود که عنوان آن را بهعنوان «حرکتی دائمی و دَوَرانی که در همه چیز جریان دارد و جهان را متحد میکند» تعریف میکند؛ تعریفی که یکی از راههای بیان این مفهوم فلسفی سیال است و با جهان سینمایی آلن گومیس هماهنگ است. این تنها لحظهای است که فیلم به توضیح مستقیم مفهوم خود میپردازد، زیرا در ادامه تمام معنا از طریق تصویر، حرکت و تجربه بصری منتقل میشود.
دو مراسم، دو جهان موازی
فیلم زندگی دو زن فرانسوی-گینهای بیسائویی را دنبال میکند که میان دو مراسم خانوادگی بزرگ در رفتوآمد هستند؛ یکی در آفریقا و دیگری در اروپا. در بخش اول، گلوریا (کتی کورئا) به روستای پدری خود در گینه بیسائو بازمیگردد تا در مراسم یادبود پدرش شرکت کند و دخترش نور (دژوه کوآدیو) را با ریشههایش آشنا کند.
در بخش دوم، عروسی باشکوه نور در یک عمارت روستایی در فرانسه برگزار میشود؛ مراسمی پرزرقوبرق که میزبان مهمانانی از اروپا و آفریقا است و تنشهای فرهنگی و سوءتفاهمهای پنهان را آشکار میکند.
ساختار روایی سیال و جهانیشدن هویت
فیلم در یک ساختار سهساعته، میان این دو رویداد جابهجا میشود و تصویری پرجنبوجوش از جهانیشدن، مهاجرت و هویت دیاسپورا ارائه میدهد. «Dao» ادامهای بر دغدغههای همیشگی گومیس است که پیشتر در فیلم «Félicité» نیز به آنها پرداخته بود.
فرآیند خلق و مرز میان واقعیت و داستان
گومیس فیلم را با صحنههایی از تست بازیگری آغاز میکند؛ جایی که بازیگران درباره شخصیتهای آینده خود صحبت میکنند. این انتخاب فرمی، مرز میان مستند و داستانی را از همان ابتدا مخدوش میکند و نوعی واقعگرایی اولیه به فیلم میدهد.
در این بخش، کارگردان به بازیگران میگوید: «شما قرار است یک خانواده واقعی-جعلی باشید» و برخی از آنها درباره انتظارات خود از نقشها صحبت میکنند. این ساختار، فیلم را وارد فضایی میان واقعیت و بازسازی میکند.
گلوریا؛ شخصیت در مرز میان دو جهان
گلوریا، با بازی کتی کورئا، شخصیتی است که میان دو جهان گرفتار شده است؛ هم در اروپا و هم در آفریقا احساس بیگانگی دارد. نگاه او به روستای پدریاش آمیختهای از نوستالژی و فاصله فرهنگی است.
او با احتیاط در روابط خانوادگی و اجتماعی حضور دارد و در عین استقلال، همواره نوعی فاصله عاطفی را حفظ میکند. حضور دوستپسر سفیدپوست او، فرانسیس، نیز لایهای دیگر از پیچیدگیهای هویتی را به روایت اضافه میکند.
تنشهای پنهان در مراسم عروسی
در عروسی، تنشهای فرهنگی و اجتماعی بهصورت تدریجی آشکار میشوند؛ از حضور مهمانان متنوع گرفته تا تفاوتهای طبقاتی و فرهنگی. ورود ناگهانی یکی از اعضای خانواده با شریک باردار سفیدپوستش نیز به این تنشها شدت میبخشد.
فیلم «Dao» میان اروپا و آفریقا، میان واقعیت و خیال، و میان فرد و جمع در نوسان است و از دل یک عزا و یک عروسی، تصویری سیال و چندلایه از هویت مهاجران و مفهوم تعلق در جهان امروز خلق میکند.
فرم بصری و ریتم موسیقایی فیلم
فیلم با موسیقی جاز عبداللـه ابراهیم فضایی سیال و ریتمیک ایجاد میکند. دوربین گاه وارد شلوغی مراسم میشود و گاه از فاصلهای آرام نظارهگر است. این رفتوآمد بصری، حالتی از بیقراری و پویایی به فیلم میدهد.
تدوین چندلایه و استفاده از شش تدوینگر باعث شده فیلم حالتی تکهتکه اما زنده داشته باشد؛ گویی مجموعهای از خاطرات و لحظهها در حال بازسازی هستند.
نور و بحران هویت چندلایه
نور، دختر گلوریا، شخصیتی چندلایهتر دارد که تحت تأثیر گذشته خانوادگی و هویت ترکیبی خود شکل گرفته است. رابطه او با والدینش، بهویژه پدر فرانسوی-مراکشیاش، بازتابی از شکافهای نسلی و فرهنگی است.
تقابل فرهنگها در دو مراسم
عروسی مدرن با لباسهای مینیمال، طراحی غربی و موسیقی معاصر، در تضاد کامل با مراسم سنتی آفریقایی قرار میگیرد؛ جایی که رقصهای آیینی، مناسک مذهبی و ارتباط با نیاکان بخش مهمی از تجربه جمعی را تشکیل میدهد.
جمعبندی نهایی
فیلم «Dao» اثری عظیم، چندلایه و پرجنبوجوش است که تلاش میکند مفهوم خانواده، مهاجرت و هویت را در مقیاسی جهانی بررسی کند. آلن گومیس در این فیلم نه به دنبال روایت خطی، بلکه به دنبال خلق تجربهای احساسی و سیال است.
در نهایت، «Dao» تصویری از خانه ارائه میدهد که نه یک مکان ثابت، بلکه مجموعهای از خاطرات، شکافها و پیوندهای پراکنده است؛ خانهای که در آن انسانها همزمان به هم تعلق دارند و از هم جدا هستند.
امتیاز نویسنده
کارگردانی
فیلمنامه
بازیگری
جنبههای فنی (فیلمبرداری، تدوین، موسیقی و...)
ارزش تماشا
امتیاز نویسنده به این فیلم
2.7
