نیکلاس ویندینگ رفن از آینده سینما، هوش مصنوعی و همکاری دوباره با رایان گاسلینگ میگوید
- نیکلاس ویندینگ رفن، کارگردان فیلمهای «درایو» و «برانسون»، در گفتوگویی مفصل از تازهترین فیلمش «جهنم خصوصی او»، نگاهش به آینده سینما، خطرات هوش مصنوعی، همکاری دوباره با رایان گاسلینگ و پروژه جدید «مانیـاک کاپ» سخن گفت.
چارسو پرس: هشت سال پس از «شیطان نئون»، نیکلاس ویندینگ رفن با فیلم علمیتخیلی «جهنم خصوصی او» به سینما بازگشته است؛ اثری که با فضای سوررئال، رنگهای نئونی و روایت متفاوتش، بار دیگر مرزهای سینمای شخصی این فیلمساز دانمارکی را جابهجا میکند.
رفن در گفتوگو با ورایتی درباره شکلگیری این فیلم، همکاری با سوفی تاچر، بازگشت به سینما، هوش مصنوعی، آینده همکاری با رایان گاسلینگ و پروژههای بعدی خود صحبت کرده است.
«جهنم خصوصی او» حاصل تمام فیلمهایی است که ساختهام
رفن درباره ایده اولیه فیلم میگوید:
«به نوعی میتوان گفت تمام فیلمهایی که تاکنون ساختهام مرا به این اثر رساندهاند. این فیلم ترکیبی از همه چیزهایی است که تاکنون انجام دادهام و همه چیزهایی است که دوست دارم روی پرده ببینم. در عین حال، میخواستم خودم را از قید و بندهای رایج و دنیای الگوریتمها آزاد کنم.»
او توضیح میدهد که فیلم از دو ایده مستقل آغاز شد؛ سربازی به نام «پرایوت کی» که به جهنم میرود و دختری جوان که وارد شهری میشود که اساساً وجود خارجی ندارد.
به گفته رفن، شخصیت «لدرمن» حلقه اتصال این دو روایت شد و ساختار نهایی فیلم را شکل داد.
جهانی شبیه آبنباتهای رنگی
این کارگردان درباره طراحی بصری فیلم میگوید:
«به فیلمبردارم گفتم همه چیز باید پر از رنگ باشد؛ مثل آبنباتهای رنگارنگ. فضایی که آدم دلش بخواهد آن را بخورد؛ مثل خامهای که با رنگهای مختلف تزریق شده باشد. میخواستم فیلم حال و هوای یک اپرا را داشته باشد.»
چرا سوفی تاچر انتخاب شد؟
رفن میگوید نزدیک به یک سال در جستوجوی بازیگر نقش اصلی بوده تا اینکه سوفی تاچر در آخرین مراحل انتخاب بازیگران وارد پروژه شد.
او میگوید:
«همان لحظه که او را دیدم، فهمیدم انتخاب درست است. حتی پیش از تست بازیگری تصمیمم را گرفته بودم. چیزی در چشمانش وجود داشت که مرا مجذوب کرد؛ حالتی شبیه ستارههای کلاسیک سینما. از همان لحظه همه قطعات فیلم کنار هم قرار گرفت.»
چرا دوباره به سینما برگشت؟
پس از چند سال فعالیت در تلویزیون، «جهنم خصوصی او» نخستین فیلم بلند رفن بعد از «شیطان نئون» است.
او درباره دلیل این بازگشت میگوید:
«سینما ارزانترین شکل سرگرمی جمعی است که انسانها میتوانند در کنار هم تجربه کنند. امروز دنیای دیجیتال بیش از حد بر زندگی ما مسلط شده و فکر میکنم این وضعیت برای ذهن و روح انسان همیشه سالم نیست.»
او حتی معتقد است:
«به نظر من باید قانونی وجود داشته باشد که هر شهر و هر روستا دستکم یک سالن سینما داشته باشد. سیاستمداران ما را از هم دور کردهاند، اما سینما هنوز میتواند دوباره مردم را کنار هم بنشاند.»
چرا هنوز به سالن سینما میرود؟
رفن میگوید هنوز همراه فرزندش مرتب به سینما میرود و این کار را نوعی حمایت از هنر میداند.
او توضیح میدهد:
«پرداخت پول برای دیدن یک فیلم خوب در سالن سینما، شبیه خرید کتاب از کتابفروشی یا صفحه موسیقی از فروشگاههای قدیمی است. احساس میکنی در حال حمایت از چیزی ارزشمند هستی.»
فیلمسازی برای او نوعی درمان است
وقتی از رفن پرسیده شد چرا همچنان فیلم میسازد، پاسخ داد:
«احساساتم را پنهان نمیکنم. اگر راهی برای بیرون ریختن آنها پیدا نکنم، آدم غیرقابل تحملی خواهم شد. شاید بتوان گفت با فیلم ساختن، دنیا را جای بهتری میکنم.»
او روند ساخت فیلم را به چهار مرحله تقسیم میکند:
- شکلگیری ایده
- نگارش فیلمنامه
- فیلمبرداری
- مراحل پستولید
به گفته او، در هر مرحله امکان تغییر کامل اثر وجود دارد و تنها زمانی که نسخه نهایی تحویل داده میشود، فیلمساز واقعاً آن را رها میکند.
همکاری با آهنگساز افسانهای ایتالیایی
یکی از نکات متفاوت «جهنم خصوصی او» موسیقی آن است که توسط پینو دوناجو ساخته شده؛ آهنگسازی که سابقه همکاری با برایان دی پالما را نیز در کارنامه دارد.
رفن میگوید:
«این نخستین فیلمی بود که از ابتدا موسیقی آن را در ذهن نداشتم. احساس کردم باید اپرایی بسازم که همیشه آرزویش را داشتم.»
او با شوخی به دوناجو گفته بود:
«سن تو بالاست و شاید بهزودی از دنیا بروی؛ پس لطفاً موسیقیای شبیه یک مرثیه برایم بنویس.»
رفن این خاطره را یکی از شیرینترین لحظات همکاریشان توصیف میکند.
منتقدان را نمیخوانم
این کارگردان میگوید هرگز نقدهایی را که درباره آثارش نوشته میشود دنبال نمیکند.
او معتقد است:
«وقتی فیلم تمام شد، دیگر متعلق به من نیست. متعلق به مخاطبان است و من فقط نظارهگر هستم.»
سرگرمی عجیب رفن؛ ساختن گل با لگو
وقتی از او درباره باغبانی پرسیده شد، با خنده پاسخ داد:
«اصلاً بلد نیستم باغبانی کنم، برای همین با لگو گل میسازم.»
او همچنین گفت این روزها مشغول ساخت موشک معروف تنتن با قطعات لگو است.
هوش مصنوعی باید زیر نظر دولت باشد
یکی از مهمترین بخشهای گفتوگو به دیدگاه رفن درباره هوش مصنوعی اختصاص داشت.
او معتقد است بحث هوش مصنوعی بیش از حد به دوگانه «خوب یا بد» محدود شده است.
رفن میگوید:
«من نگران پیامدهای اجتماعی آن هستم. اگر فرصتهای شغلی برای انسانها کمتر شود، جامعه سالمی نخواهیم داشت.»
او در عین حال کاربردهای مثبت هوش مصنوعی را نیز انکار نمیکند.
به گفته او، این فناوری میتواند در حوزه پزشکی، دسترسی به اطلاعات و برخی زمینههای علمی بسیار مفید باشد، اما در حوزه خلاقیت و زندگی اجتماعی نیازمند نظارت جدی است.
رفن تأکید میکند:
«هوش مصنوعی باید قانونگذاری شود. دولتها باید بر آن نظارت داشته باشند؛ درست همانطور که مسئول آب، برق یا اینترنت هستند.»
سومین همکاری با رایان گاسلینگ قطعی است
با گذشت پانزده سال از اکران «درایو»، بسیاری از طرفداران همچنان منتظر همکاری دوباره رفن و رایان گاسلینگ هستند.
رفن درباره این موضوع میگوید:
«تقریباً هر بار که با هم صحبت میکنیم، بحث به اینجا میرسد که چه زمانی دوباره فیلم مشترک میسازیم. میدانیم سومین فیلم مشترکمان را خواهیم ساخت؛ فقط باید داستان مناسبش را پیدا کنیم.»
پروژه بعدی؛ بازآفرینی «مانیـاک کاپ»
رفن در پایان درباره پروژه بعدی خود نیز صحبت کرد.
او در پاسخ به این پرسش که مخاطبان از نسخه جدید «مانیـاک کاپ» چه انتظاری داشته باشند، گفت:
«مثل کریسمس است؛ باید صبر کنید تا زمانش برسد.»
او همچنین تأیید کرد فیلمبرداری این پروژه سال آینده در لسآنجلس آغاز خواهد شد و معتقد است اکنون بهترین زمان برای ساخت دوباره این اثر کلاسیک فرا رسیده است.
آیا به فیلمهای جدید هم علاقهمند هستید؟
رفن میگوید تلاش میکند تقریباً همه فیلمهای جدید را ببیند، اما بیش از خود فیلمها، تجربه حضور در سالن سینما برایش اهمیت دارد.
او میگوید:
«امروز دنیای سینما نسبت به زمانی که جوان بودم کاملاً تغییر کرده است. نوع فیلمهایی که ساخته میشوند متفاوت است، اما هنوز آثار خوبی وجود دارند. برای من مهمتر از خود فیلم، این است که به یک سالن سینمای خوب بروم و پولی را که با زحمت به دست آوردهام خرج تماشای فیلم کنم، چون احساس میکنم دارم از چیزی ارزشمند حمایت میکنم.»
او این تجربه را با خرید از کتابفروشیها، فروشگاههای صفحه موسیقی یا ویدئوکلوبهای قدیمی مقایسه میکند و معتقد است چنین مکانهایی به حفظ فرهنگ کمک میکنند.
فیلمسازی برای من راهی برای تخلیه احساسات است
وقتی از رفن پرسیده شد چه چیزی او را به ادامه فیلمسازی وادار میکند، پاسخ داد:
«اگر راهی برای بیرون ریختن احساساتم پیدا نکنم، احتمالاً تحملناپذیر میشوم. شاید بتوان گفت با فیلم ساختن، دنیا را جای بهتری میکنم.»
او همچنین توضیح داد که فرآیند ساخت یک فیلم را به چهار مرحله تقسیم میکند:
- شکلگیری ایده
- نگارش فیلمنامه
- فیلمبرداری
- پستولید
به گفته او، هر یک از این مراحل میتواند مسیر پروژه را کاملاً تغییر دهد و حتی در مرحله پستولید نیز سه بخش تصویر، موسیقی و صدا بهصورت مستقل شکل میگیرند.
«تا زمانی که نسخه نهایی فیلم را تحویل ندهم، آن را رها نمیکنم.»
همکاری با پینو دوناجو تجربهای فراموشنشدنی بود
موسیقی «جهنم خصوصی او» را پینو دوناجو، آهنگساز سرشناس ایتالیایی، ساخته است؛ هنرمندی که سالها با برایان دی پالما همکاری داشته است.
رفن میگوید برخلاف فیلمهای قبلی، این بار از ابتدا هیچ تصویری از موسیقی فیلم در ذهن نداشت.
«احساس کردم خدا به من میگوید وقت آن رسیده اپرایی را که همیشه آرزویش را داشتم بسازم.»
او پس از جستوجو متوجه شد بسیاری از آهنگسازان نسل طلایی سینمای ایتالیا دیگر در قید حیات نیستند و تنها پینو دوناجو باقی مانده است.
رفن با شوخی به او گفته بود:
«سن تو بالاست و شاید بهزودی از دنیا بروی؛ پس برایم یک مرثیه بنویس.»
این شوخی باعث شد همکاری صمیمانهای میان آنها شکل بگیرد.
او درباره نقش موسیقی در فیلم نیز گفت:
«تمام فیلم را ساخته بودم اما هنوز خون در رگهایش جریان نداشت. موسیقی پینو همان خونی بود که به فیلم جان بخشید.»
پس از اکران، فیلم دیگر متعلق به من نیست
رفن میگوید هیچ علاقهای به دنبال کردن نقدها و واکنشهای منتقدان ندارد.
او توضیح میدهد:
«بعد از اکران، فیلم دیگر متعلق به من نیست؛ متعلق به مخاطبان است. من فقط نظارهگر هستم.»
سرگرمی این روزهای رفن؛ ساختن لگو
این فیلمساز در پاسخ به پرسشی درباره باغبانی، با شوخی گفت:
«من اصلاً باغبانی بلد نیستم، بنابراین گلها را با لگو میسازم.»
او همچنین گفت این روزها مشغول ساخت موشک معروف تنتن با قطعات لگو است و این کار را راهی برای خلاق بودن بدون فشار کاری میداند.
هوش مصنوعی باید قانونگذاری شود
رفن بخش مهمی از گفتوگو را به هوش مصنوعی اختصاص داد.
او معتقد است بحث درباره این فناوری نباید صرفاً به دو دیدگاه «خوب» یا «بد» محدود شود.
به گفته او:
«از نظر اجتماعی نگرانم، چون اگر فرصتهای شغلی انسانها کمتر شود، جامعه سالمی نخواهیم داشت.»
او البته تأکید میکند که هوش مصنوعی میتواند در حوزههایی مانند پزشکی، علوم و دسترسی به اطلاعات تحولآفرین باشد.
با این حال اضافه میکند:
«بهعنوان یک ابزار خلاقانه برایم جذاب است، اما در عین حال معتقدم پیامدهای خطرناکی هم دارد.»
رفن در پایان این بخش تأکید کرد:
«هوش مصنوعی باید قانونگذاری شود، باید تحت کنترل باشد و این وظیفه دولتهاست؛ همانطور که دولت مسئول آب، برق یا اینترنت است.»
همکاری سوم با رایان گاسلینگ در راه است
با گذشت پانزده سال از اکران «درایو»، بسیاری از طرفداران منتظر همکاری دوباره رفن و رایان گاسلینگ هستند.
این کارگردان در پاسخ به این پرسش گفت:
«تقریباً هر بار که با هم صحبت میکنیم، حرفمان به اینجا میرسد که چه زمانی دوباره فیلم مشترکی خواهیم ساخت. هر دو میدانیم فیلم سوم وجود دارد؛ فقط باید داستان مناسبش را پیدا کنیم.»
بازسازی «مانیـاک کاپ» پروژه بعدی رفن
رفن در پایان درباره پروژه آینده خود نیز صحبت کرد و گفت بازآفرینی فیلم «مانیـاک کاپ» سال آینده در لسآنجلس فیلمبرداری خواهد شد.
او درباره این پروژه تنها گفت:
«مثل کریسمس است؛ باید صبر کنید تا زمانش برسد و هدیهها از راه برسند.»
رفن همچنین توضیح داد سالها پیش حقوق ساخت این اثر را خریداری کرده بود، اما معتقد است اکنون بهترین زمان برای بازآفرینی آن فرا رسیده است.
