اصغر فرهادی: چه کسی از شما خواست بیایید و ما را نجات دهید؟
- اصغر فرهادی در جشنواره فیلم ریو با انتقاد از نگاه هالیوود به ایران، فیلم «آرگو» را نمونه‌ای از کلیشه منجی آمریکایی دانست و گفت مردم هر کشور می‌توانند خودشان را نجات دهند.
چارسو پرس: اصغر فرهادی در جشنواره فیلم ریو با انتقاد از نگاه برتری‌جویانه هالیوود به کشورهای دیگر، فیلم‌هایی مانند «آرگو» را نمونه‌ای از روایت منجی سفیدپوست آمریکایی دانست و گفت: «چرا همیشه یک مرد سفیدپوست آمریکایی باید دیگران را نجات دهد؟ چه کسی از شما خواست بیایید و ما را نجات دهید؟»
این کارگردان ایرانی که برای نمایش فیلم تازه‌اش «قصه‌های موازی» در جشنواره فیلم ریو حضور دارد، در گفت‌وگویی مفصل درباره سلطه سینمای آمریکا، تصویر ارائه‌شده از ایران در هالیوود، نقش رسانه‌ها در شکل‌دادن به افکار عمومی و تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر زندگی انسان‌ها صحبت کرد.
انتقاد اصغر فرهادی از فیلم «آرگو» و نگاه منجی‌گرایانه هالیوود
فرهادی در پاسخ به پرسشی درباره موفقیت فیلم «آرگو» در اسکار، تنها یک سال پس از دریافت جایزه بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان توسط «جدایی نادر از سیمین»، گفت هنگام اکران فیلم بن افلک آن را تماشا کرده و احساس کرده است با اثری کاملاً هالیوودی روبه‌روست.
«آرگو» که با الهام آزاد از یک ماجرای واقعی ساخته شده، داستان تلاش برای خارج کردن شش آمریکایی از تهران در جریان بحران گروگان‌گیری سفارت آمریکا را روایت می‌کند. بن افلک در این فیلم نقش متخصص عملیات خارج‌کردن افراد از منطقه خطر را بازی می‌کند که با هویت تهیه‌کننده یک فیلم هالیوودی وارد ماجرا می‌شود.
مجری گفت‌وگو به تصویری اشاره کرد که فیلم از ایران ارائه می‌دهد؛ تصویری که به تعبیر او، ایران را شبیه جهنم نشان می‌دهد.
فرهادی در واکنش به این نوع نگاه گفت:
«مشکل این فیلم‌ها در هالیوود و بعضی افراد در آمریکا این است که جهان را از بالا به پایین نگاه می‌کنند. یک روز باید از آن‌ها بپرسید چرا فکر می‌کنید شما بالا هستید و ما پایین؟ نمی‌فهمم این احساس برتری از کجا می‌آید.»
او همچنین ادعای آمریکایی‌ها درباره برخورداری از دموکراسی را زیر سؤال برد و گفت: «شما دموکراسی ندارید. این یک دروغ است.»
«آرگو» و کلیشه نجات دیگران به دست یک آمریکایی
فرهادی در ادامه با اشاره به تجربه حضورش در آمریکا برای کار روی یک پروژه سینمایی گفت چند سال پیش، در جریان تحقیقات خود به سان‌فرانسیسکو سفر کرده و با مردانی که در زندان بودند گفت‌وگو کرده است.
او توضیح داد در میان زندانیان با افراد سیاه‌پوست و کسانی از کشورهای دیگر روبه‌رو شده و آنجا را بخشی از آمریکای واقعی دانسته است؛ بخشی که به گفته او، مردم جهان معمولاً آن را نمی‌بینند.
این کارگردان تأکید کرد حتی زمانی که آمریکایی‌ها با نیت خیر به دیگران نگاه می‌کنند، گاهی تصورشان این است که کشورهای دیگر باید روزی شبیه آن‌ها شوند؛ تصوری که فرهادی آن را نمی‌پذیرد.
او درباره فیلم‌هایی مانند «آرگو» گفت:
«این فیلم‌ها عمیق نیستند. آن‌ها را برای پول می‌سازند؛ این یک تجارت است. در چنین فیلم‌هایی همیشه یک مرد سفیدپوست از آمریکا وجود دارد که دیگران را نجات می‌دهد. سؤال من این است: چرا؟ چرا یک آمریکایی باید به کوبا یا ایران برود و مردم را نجات دهد؟ مردم می‌دانند که خودشان می‌توانند خودشان را نجات دهند. چه کسی از شما خواست بیایید و ما را نجات دهید؟»
اصغر فرهادی: وقتی درباره خانواده حرف می‌زنیم، درباره سیاست هم صحبت می‌کنیم
از فرهادی درباره چگونگی ورود سیاست به فیلم‌هایش پرسیده شد. او معتقد است هرگاه درباره جامعه صحبت می‌کنیم، در واقع به سیاست نیز پرداخته‌ایم؛ حتی اگر موضوع ظاهری فیلم، زندگی خانوادگی، روابط و دشواری‌های روزمره باشد.
این فیلمساز گفت تلاش می‌کند در آثارش مستقیماً به سیاست نپردازد، زیرا چنین رویکردی را تا اندازه‌ای دور از سینمای مورد اعتقاد خود می‌داند.
به گفته فرهادی، سینما باید فضایی در اختیار تماشاگر قرار دهد تا خودش چیزهایی درباره خویشتن کشف کند.
او در همین زمینه از مستند «همشهری» ساخته عباس کیارستمی، محصول ۱۹۸۳، به‌عنوان سیاسی‌ترین فیلم ایران یاد کرد. این مستند زندگی رانندگان و گفت‌وگوهای آن‌ها با پلیس در خیابان‌های تهران را دنبال می‌کند.
فرهادی توضیح داد که کیارستمی صرفاً درباره رانندگان خودرو فیلم ساخته، اما در شیوه صحبت مردم با پلیس و لایه‌های پنهان این ارتباط، ابعاد سیاسی متعددی وجود دارد.
اصغر فرهادی: عشق و نفرت در همه جای جهان یکسان است
فرهادی در بخش دیگری از گفت‌وگو به محدودیت رسانه‌ها و سینما در ارائه تصویری کامل از زندگی عادی مردم اشاره کرد. او معتقد است انسان‌ها در سراسر جهان، در احساسات بنیادی مانند عشق و نفرت، شباهت‌های زیادی به یکدیگر دارند.
او گفت عشق میان مادر و فرزند در برزیل و تهران در اصل یکسان است؛ هرچند شیوه ابراز آن ممکن است متفاوت باشد.
این کارگردان افزود وقتی فیلمی برزیلی تماشا می‌کند، خیلی زود فراموش می‌کند که داستان در کشوری دیگر اتفاق می‌افتد و احساس می‌کند فیلم درباره انسان‌ها و در واقع درباره «ما» است.
فرهادی سفر و دیدار مستقیم مردم کشورهای مختلف را بهترین راه شناخت یکدیگر دانست و گفت رسانه‌ها نمی‌توانند تمام تصویر یک جامعه را منتقل کنند.
تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر «قهرمان» و «قصه‌های موازی»
فرهادی گفت دو فیلم آخرش، «قهرمان» و «قصه‌های موازی»، به چگونگی نگاه ما به دیگران و تصویری که دیگران از ما دارند می‌پردازند. به گفته او، تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر زندگی انسان‌ها نیز در شکل‌گیری این آثار نقش داشته است.
او درباره مواجهه با اطلاعات رسانه‌ای هشدار داد و گفت باید هنگام دیدن مطالب منتشرشده در رسانه‌ها محتاط بود.
فرهادی با اشاره به بازنمایی ایران در رسانه‌های جریان اصلی توضیح داد که بخش زیادی از اطلاعاتی که درباره این کشور تکرار می‌شود، بر شناختی بسیار سطحی از زندگی واقعی مردم استوار است.
به اعتقاد او، تداوم یک روایت واحد می‌تواند جامعه را آماده پذیرش این گزاره کند که گروهی از مردم «دشمن» هستند.
او در این باره گفت: «این کاری است که رسانه‌ها انجام می‌دهند، چون قدرتمندترین رسانه‌ها در اختیار افراد قدرتمند هستند. مشکل همین است.»
فیلم بعدی اصغر فرهادی به زبان فارسی ساخته می‌شود
فرهادی درباره پروژه بعدی خود اطلاعات چندانی ارائه نکرد، اما بار دیگر تأکید کرد که فیلم در زبان مادری‌اش، فارسی، ساخته خواهد شد.
در پاسخ به پرسشی درباره احتمال پرداختن این فیلم به جنگ جاری در ایران و درگیری‌های فلسطین، گفت موضوع فیلم به‌طور مستقیم این مسائل نخواهد بود؛ هرچند فضای سیاسی روز ممکن است به‌صورت غیرمستقیم بر داستان تأثیر بگذارد.
چرا اصغر فرهادی محل فیلمبرداری «قصه‌های موازی» را تغییر داد؟
کارگردان «فروشنده» در بخش دیگری از گفت‌وگو فاش کرد که قرار بود «قصه‌های موازی» در آمریکا ساخته شود.
او گفت سه سال در آمریکا اقامت داشته و مشغول نوشتن، تحقیق و انتخاب بازیگران بوده است. فرهادی حتی برای این فیلم با بازیگران آمریکایی سرشناسی جلسات انتخاب بازیگر برگزار کرده بود، اما هر روز پس از بازگشت به خانه احساس می‌کرد نمی‌تواند با پروژه ارتباط برقرار کند.
او این وضعیت را مشکلی بزرگ توصیف کرد و گفت یک شب تصمیم گرفت مسیر فیلم را تغییر دهد.
انتقال داستان به فرانسه و جابه‌جایی محل تولید به خارج از آمریکا تصمیم آسانی نبود، اما فرهادی معتقد است «دی‌ان‌ای این فیلم بیشتر اروپایی است تا آمریکایی».
ایزابل هوپر و ویرژینی افیرا در فیلم تازه فرهادی
فیلم «قصه‌های موازی» با حضور بازیگرانی چون ایزابل هوپر، ویرژینی افیرا و ونسان کسل ساخته شده است.
فرهادی گفت پس از ورود به فرانسه، فیلمنامه را برای چند بازیگر منتخب فرستاده و خوش‌شانس بوده که همه آن‌ها بلافاصله با حضور در فیلم موافقت کرده‌اند.
او با این حال تأکید کرد هنگام فیلمبرداری به شهرت بازیگران فکر نمی‌کند و همه آن‌ها را اعضای یک گروه، خانواده و بازیگران خودش می‌داند.
فرهادی گفت شیوه کارش با بازیگران سرشناس و بازیگران کمتر شناخته‌شده تفاوتی ندارد و آن‌ها نیز این رویکرد را دوست دارند.
جشنواره فیلم ریو از اول تا ۱۱ اکتبر برگزار می‌شود.
