نقد فیلم «The Debut»؛ جولین مور در کمدی عجیب و درخشان جسی آیزنبرگ
- «The Debut» ساخته جسی آیزنبرگ، کمدی متفاوتی درباره تئاتر آماتور و زندگی زنی خانهدار است که در آستانه ورود به میانسالی، از نو خودش را کشف میکند؛ فیلمی با بازی خیرهکننده جولین مور که کمدی، روانشناسی و رازهای هستی را در فضایی عجیب و گاه سوررئال به هم پیوند میدهد.
چارسو پرس: این روزها بهندرت میتوان فیلمی پیدا کرد که کمدی و انسانیت را در کنار هم قرار دهد؛ و حتی نادرتر است فیلمی پیدا کنیم که کمدی را با نوعی رازآلودگی پیوند بزند.
منظور از رازآلودگی در اینجا حل یک پرونده جنایی نیست؛ بلکه راز وجود و معنای زندگی است.
«دبیوت» جسی آیزنبرگ، کمدیای درباره تئاتر یک شهر کوچک است که در پس ظاهر سادهاش ایدههای بزرگی را دنبال میکند؛ فیلمی بامزه، گیجکننده و ذهنپیچ که گاهی مخاطب را کاملاً غافلگیر میکند.
میتوان آن را نسخهای از «در انتظار گافمن» دانست که اگر برادران کوئن در بیپرواترین و دیوانهوارترین حالت خود آن را ساخته بودند، احتمالاً چیزی شبیه «دبیوت» از آب درمیآمد.
البته «دبیوت» فیلمی برای همه نیست، اما اگر با طول موج آن همراه شوید ــ همانطور که من از همان ابتدا شدم ــ فیلم شما را به گرداب عجیب خودش میکشد؛ چیزی شبیه «منطقه گرگومیشِ برادوی قلابی» که در آن همهچیز در عین غیرعادی بودن، همچنان سبک، بازیگوشانه و غافلگیرکننده باقی میماند.
جسی آیزنبرگ و عشق عجیب به تئاتر محلی
آیزنبرگ، همانطور که دو سال پیش با فیلم درخشان «یک درد واقعی» نشان داد، فیلمسازی واقعگرا و زمینی است؛ کسی که علاقه زیادی به واقعیت دارد.
اما این بار او روی طنابی باریک حرکت میکند؛ طنابی از طنز کاملاً واقعگرایانه که فقط اندکی وارد قلمرو سوررئال میشود.
با این حال، «دبیوت» همچنان ریشههایش را در واقعیت حفظ میکند.
در قلب فیلم، یک نامه عاشقانه عجیب و کجومعوج به شکوه تئاتر آماتور و محلی قرار دارد.
چیزی که فیلم را کنار هم نگه میدارد، انعطاف و ظرافت صدای آیزنبرگ بهعنوان نویسنده و کارگردان است؛ شوخیهایی که نیش میزنند و داستانی که لحظهای دست از سرک کشیدن به گوشههای مختلف زندگی برنمیدارد.
اما عامل اصلی، بازی حیرتانگیز جولین مور است؛ بازیگری که در نقش زنی خجالتی و مچالهشده ظاهر میشود که بهشدت به شکوفا شدن نیاز دارد.
و چه شکوفاییای!
مونای خانهدار؛ زنی که دیگر کسی به او نیاز ندارد
مونا فریدمن با بازی جولین مور، خانهداری در نیوجرسی است که به نوعی زامبیِ سبک «استپفورد» تبدیل شده است؛ چون به نظر میرسد دیگر هیچکس به او نیازی ندارد.
سال ۱۹۹۰ است، هرچند اگر گاهی تلفن ثابت را نبینیم، بهسختی میتوان متوجه این موضوع شد.
دوقلوهای مونا، متی با بازی جونا دایموند و مایا با بازی بکا ساسکائر، تقریباً بزرگسال شدهاند. آنها هنوز در خانه زندگی میکنند، اما از مدتها پیش از نظر عاطفی و ذهنی از آن خانه فاصله گرفتهاند.
همسرش هاوارد با بازی پاتریک فابیان، مردی خوشچهره، خشک و خودرأی است که با مونا مثل یک وسیله تزئینی رفتار میکند.
از طرف دیگر، مونا زنی چنان ترسو، منفعل و راضیکننده دیگران است که هیچیک از این شرایط در معرض تغییر قرار ندارد.
جولین مور با چشمانی قرمز و پوستی شفاف، حالوهوای یک عروسک آسیبدیده را به شخصیت میدهد.
یک تست بازیگری فاجعهبار
در صحنه افتتاحیه، در تئاتر بروک، مونا برای ایفای نقشی کوچک در اجرای سالانه نمایش موزیکال «همسایههای فضول» تست میدهد.
اجرای او آنقدر ضعیف است که تصور اینکه چگونه ممکن است این نقش را به دست بیاورد، غیرممکن به نظر میرسد.
و البته او انتخاب نمیشود.
نقش به سرنا چری با بازی برنادت پیترز میرسد؛ زنی که رؤیای ستاره شدن در برادوی را دارد و ظاهراً هر نقشی را که بخواهد به دست میآورد. حتی پوستری از او در لابی تئاتر دیده میشود که در نقش اصلی «اویتا» بازی کرده است.
اما یک شب دیرهنگام، مونا تلفنی از کارگردان موزیکال، جری با بازی پل جیاماتی، دریافت میکند.
سرنا از بازی کنار کشیده و جری کس دیگری را برای اجرای نقش ندارد.
بنابراین مونا وارد نمایش میشود.
البته یک نکته هم به نفع او تمام شده: مونا تمام برگههای حاوی شماره تلفنهایی را که برای تست بازیگری روی یک اعلامیه محلی چسبانده شده بود، کنده است!
«همسایههای فضول»؛ موزیکالی درجهسه
مونا صبح روز بعد وارد تمرین میشود؛ در حالی که گروه بازیگران چند هفته است تمرینهایشان را آغاز کردهاند.
آنچه بلافاصله میبینیم این است که «همسایههای فضول»، یک موزیکال سرخوشانه درباره ساکنان یک ساختمان آپارتمانی سطح پایین، اثری کلیشهای اما به شکلی عجیب محکم و قابلاتکا از جنس سرگرمیهای درجهسه است.
گویی «رِنت» را کورکی سنت کلر دوباره ساخته باشد.
ترانههایی که آیزنبرگ خودش نوشته، چیزی شبیه نسخهای فرمولی از آثار جاناتان لارسون هستند.
مونا نقش خانم دنیل، سرپرست ساختمان، را بازی میکند؛ زنی سرسخت که کمربند ابزار به کمر دارد و جمله معروفش این است:
«اجارهنشینی موعد داره!»
البته دقیقاً نقش چالشبرانگیزی نیست.
مونا؛ بدترین بازیگر تئاتر محلی
دیگر اعضای گروه با مونا گرم و صمیمی برخورد میکنند، اما مونا که هیچ تجربهای در تئاتر ندارد ــ جز اینکه تا ۱۳سالگی در گروه کر کلیسا آواز میخوانده ــ به معنای واقعی کلمه افتضاح است.
او جمله «اجارهنشینی موعد داره!» را طوری میگوید که انگار دارد در کتابخانهای زمزمه میکند.
مونا در زندگی یک پاانداز و دستمالدستی دیگران است و در بازیگری نیز شکستخورده؛ حتی برای سطح تئاتر آماتور.
جری چگونه یک هیولا خلق میکند؟
جری که متوجه میشود با یک فاجعه بالقوه روبهرو است، تصمیم میگیرد تنها راه باقیمانده، برگزاری یک جلسه خصوصی سختگیرانه برای آموزش بازیگری به مونا باشد.
در صحنهای فوقالعاده، جری از مونا میخواهد چکی را که برای اجاره در دست اوست طلب کند.
اما به همین بسنده نمیکند.
او مدام از مونا میپرسد چرا این پول را میخواهد و بهتدریج لایههای دفاعی او را کنار میزند.
این صحنه شبیه تمرین بازیگری سَنفورد مایزنر است که به یک جلسه شکنجه تبدیل شده باشد.
سرانجام مونا منفجر میشود و مونولوگی را از اعماق وجودش بیرون میکشد؛ درباره اینکه چرا آن پول اجاره را میخواهد و اینکه اگر آن را نگیرد، در نهایت سر از کوچهای درمیآورد که باید در آن موشهای آلوده به طاعون بخورد.
او در آن لحظه از میان بیهدفی و بیهویتی خودش عبور میکند و به یک بازیگر تبدیل میشود.
چیزی که جری نمیفهمد این است که او یک هیولا خلق کرده است.
فیلمی درباره خودشناسی از مسیر بازیگری
«دبیوت» همزمان یک ادای احترام صمیمانه به شور و شوق چشمدرشت تئاتر آماتور است؛ یک تریلر کاملاً بدیع که موسیقی متنش حالوهوایی شبیه فیلیپ گلس دارد؛ تمثیلی درباره عزتنفس؛ هجوی بازیگوشانه نسبت به سازوکارهای عزتنفس؛ و یک رواندرام تکنفره که در آن مونا با پشت سر گذاشتن واقعیت قبلی زندگیاش، کشف میکند واقعاً چه کسی است.
وقتی متد اکتینگ وارد زندگی واقعی میشود
در یکی از خندهدارترین صحنههای فیلم، جری بهعنوان بخشی از تمرینهای «متد» مونا، او را به یک ساختمان آپارتمانی تصادفی میبرد.
مونا خودش را جای سرپرست ساختمان جا میزند و با ادعای اینکه برای تعمیر توالت آمده، راهش را به داخل خانه یکی از ساکنان باز میکند.
نکته اینجاست که روش بازیگری واقعاً جواب میدهد.
مونا خودش را رها میکند و به بازیگری بااعتمادبهنفس تبدیل میشود.
اما اگر فیلم فقط همین بود، «دبیوت» چیزی بیشتر از یک افسانه جمعوجور و حالخوبکن نمیشد.
آیزنبرگ آنقدر بااستعداد و جاهطلب است که چنین فیلمی نسازد.
او میخواهد ذهن ما را به بازی بگیرد و ما را به پایین یک سوراخ خرگوش بکشاند.
هتل کثیف و ورود فیلم به کابوس
این اتفاق زمانی آغاز میشود که مونا از دست همسرش خسته میشود، خانه را ترک میکند و به هتلی ارزان و دربوداغان میرود؛ جایی که شیرهای آب چکه میکنند، چراغهای برق کثیف و لرزان صدا میدهند و صداهای عجیبی از پشت دیوارها به گوش میرسد.
از اینجا فیلم آرامآرام به یک منظره جهنمی و رؤیاگونه تبدیل میشود.
اما جولین مور همچنان ما را در کنار مونا نگه میدارد.
مونا مشتاق است راه تازهای برای بودن پیدا کند؛ حتی اگر این مسیر به پوشیدن لباس سرایدار و پس از ایجاد اتصال کوتاه در برق هتل که باعث میشود ابروهایش نیز بسوزد ــ به ظاهری تازه منجر شود.
چهره جدید او چیزی میان کمیل پاگلیا و جوآن جت است که انگار دیوید لینچ استایلش کرده باشد.
شوخی اصلی و بسیار جذاب فیلم این است که مونا حالا کاملاً وارد بازیگری متد شده و اصرار دارد هر چیزی که شخصیتش در موزیکال میگوید، باید کاملاً مبتنی بر واقعیت باشد.
جولین مور؛ زنی که واقعاً بازیگر میشود
این ایده اگر اخلاق بازیگری جدید و بیباکانه مونا تا این اندازه لعنتی خندهدار نبود، جواب نمیداد.
و اگر پل جیاماتی که تا حدی نقش نماینده تماشاگر را بر عهده دارد، جریِ دلزده اما عاشق تئاتر را با امید، خشم و اندوهی عمیق بازی نمیکرد، فیلم ممکن بود کاملاً از واقعیت جدا شود و به فضای اثیری پرتاب شود.
بازیگران «همسایههای فضول» ــ که آیزنبرگ نیز یکی از آنهاست، با نوعی ناآگاهی بسیار ظریف و درخشان بازی میکنند.
اما در نهایت این جسارت جولین مور است که فیلم را به پایان رضایتبخش خود میرساند.
مونا گاهی در خود فرو رفته است، گاهی لبخند میزند، گاهی ترسوست و گاهی واقعاً بازی میکند.
و سرانجام، از طریق تئاتر، یک نقش تازه و خارقالعاده پیدا میکند:خودش.
اطلاعات فیلم The Debut
عنوان فارسی: دبیوت
عنوان اصلی: The Debut
کارگردان: جسی آیزنبرگ
فیلمنامه: جسی آیزنبرگ
بازیگران: جولین مور، پل جیاماتی، پاتریک فابیان، برنادت پیترز، جونا دایموند، بکا ساسکائر، جسی آیزنبرگ و دیگران
محصول: آمریکا
سال تولید: ۲۰۲۶
ژانر: کمدی، درام، تئاتری
موضوع: تئاتر آماتور، خودشناسی، بازیگری و زندگی یک زن خانهدار
موسیقی: جسی آیزنبرگ
مکان اصلی داستان: نیوجرسی، آمریکا
دوره زمانی داستان: سال ۱۹۹۰
سوالات متداول
فیلم «دبیوت» درباره چیست؟
داستان فیلم درباره مونا فریدمن، یک زن خانهدار در نیوجرسی است که پس از سالها زندگی در شرایطی که احساس میکند دیگر کسی به او نیازی ندارد، بهطور اتفاقی وارد یک نمایش تئاتر آماتور میشود و از طریق بازیگری هویت تازهای برای خودش پیدا میکند.
جولین مور در «دبیوت» چه نقشی دارد؟
جولین مور نقش مونا فریدمن را بازی میکند؛ زنی خجالتی، منفعل و خانهدار که بهتدریج با ورود به دنیای تئاتر و استفاده از روش بازیگری متد، شخصیت و اعتمادبهنفس تازهای پیدا میکند.
آیا «دبیوت» یک فیلم درباره تئاتر است؟
بله، تئاتر آماتور و زندگی گروهی بازیگران یک تئاتر محلی بخش مهمی از فیلم است، اما فیلم در نهایت از تئاتر بهعنوان ابزاری برای صحبت درباره هویت، عزتنفس و خودشناسی استفاده میکند.
جسی آیزنبرگ پیش از «دبیوت» چه فیلمی ساخته بود؟
آیزنبرگ پیش از این فیلم «یک درد واقعی» (A Real Pain) را کارگردانی کرده بود که با استقبال زیادی روبهرو شد و یکی از مهمترین آثار کارنامه او بهعنوان فیلمساز محسوب میشود.
امتیاز تحریریه
کارگردانی
فیلمنامه
بازیگری
جنبههای فنی (فیلمبرداری، تدوین، موسیقی و...)
ارزش تماشا
امتیاز تحریریه به این فیلم
