نقد فیلم مستند «کانتونا»؛ اسطورهای که عذرخواهی نمیکند
- مستند «کانتونا» به زندگی و میراث اریک کانتونا، ستاره جنجالی فوتبال فرانسه و منچستریونایتد، میپردازد؛ چهرهای که نبوغ فوتبالی، شخصیت تندخو و جملات ماندگارش او را به یکی از متفاوتترین اسطورههای فوتبال تبدیل کرده است. دیوید ترهورن و بن نیکلاس تصویری براق و تماشایی از او ارائه میدهند، اما برای کسانی که با شهرت و حاشیههای کانتونا آشنا هستند، اطلاعات تازه چندانی در فیلم وجود ندارد.
چارسو پرس: نقلقولی از شعر «گلهای شر» اثر شارل بودلر در آغاز «کانتونا» شاید برای مستندی درباره تقریباً هر ورزشکار دیگری اغراقآمیز به نظر برسد، اما درباره اریک کانتونا کاملاً بهجا است. این فیلم، ساخته دیوید ترهورن و بن نیکلاس، پرترهای صیقلخورده و شیفتهوار از یکی از مشهورترین فوتبالیستهای فرانسوی است؛ مردی که میراثش به یک اندازه بر توانایی خارقالعاده در زمین، شخصیت ناپایدار و جملههای عجیب و ماندگارش استوار شده است.
البته همه حرفهای کانتونا به این اندازه شاعرانه نیست. مستند خیلی زود به مصاحبه مشهور او در شبکه ورزشی «اکیپ» فرانسه میرسد؛ گفتوگویی که پس از حمله معروفش به یک تماشاگر و محرومیت هشتماههاش از فوتبال انجام شد. کانتونا در آن مصاحبه، بدون کوچکترین نشانهای از پشیمانی، درباره خبرنگارانی که او را تحت فشار گذاشته بودند با لحنی بسیار تند صحبت کرد.
همین دوگانگی، جوهره شخصیت کانتوناست: ترکیبی از حکیم و یاغی، روشنفکر و لات، ستارهای برخاسته از طبقه کارگر مارسی که از وجهه خشن و شاعرانه خود لذت میبرد.
«کانتونا» نیز قصد ندارد این افسانه را زیر سؤال ببرد.
مستندی برای طرفداران کانتونا
فیلم در روایت فراز و فرودهای زندگی حرفهای کانتونا، بیشتر به سطح ماجراها وفادار میماند و با احترام، اما از فاصلهای نسبتاً زیاد، به زندگی درونی او نزدیک میشود.
در نتیجه، کسانی که از پیش با شهرت کانتونا در دهه ۱۹۹۰ و میراث او آشنایی دارند، احتمالاً اطلاعات تازه چندانی پیدا نخواهند کرد. جذابیت اصلی فیلم جای دیگری است: خود کانتونا.
مصاحبههای تازه با او در کنار گفتوگو با شماری از همکاران و تحسینکنندگان سرشناسش، از جمله دیوید بکام، همتیمی سابق او در منچستریونایتد، و سر الکس فرگوسن، مهمترین برگ برنده فیلم هستند.
کانتونا هنوز همان حضور مغناطیسی گذشته را دارد و حتی وقتی داستان زندگیاش را بارها شنیدهایم، نحوه روایت کردن آن میتواند تماشاگر را همراه نگه دارد.
فیلم پس از نمایش در بخش نمایشهای ویژه جشنواره کن، احتمالاً مسیر سادهای برای پخش بینالمللی خواهد داشت. این مستند بیش از آنکه به تماشای پرده بزرگ نیاز داشته باشد، برای یک بستر پخش اینترنتی با مخاطب جهانی ساخته شده است.
ترهورن و نیکلاس پیش از این نیز مستندهایی درباره چهرههای بزرگ فوتبال ساخته بودند؛ از جمله «پله» در سال ۲۰۲۱ و «ماجرای فیگو: انتقالی که فوتبال را تغییر داد» در سال ۲۰۲۲. «کانتونا» از نظر فرم یا گستره جاهطلبانهتر از آن آثار نیست، اما جایگاه ویژه شخصیت اصلی در فرهنگ فوتبال فرانسه، به فیلم اهمیت بیشتری بخشیده است.
سالهای طلایی در منچستریونایتد
فیلم با سرعت زیادی به سراغ نقاط عطف زندگی حرفهای کانتونا میرود؛ فوتبالیستی ۲۶ ساله که هنگام رسیدن به منچستریونایتد، در فرانسه چهرهای کاملاً شناختهشده بود.
تدوین اندرو هویت به این مرور شتابزده انرژی زیادی میدهد. تصاویر آرشیوی، گفتوگوهای امروزی، صحنههای مسابقات، نوارهای خانگی، جملههای مشهور و بخشهایی از دوران بازیگری کانتونا با یکدیگر ترکیب میشوند.
موسیقی نیز مدام تغییر حالوهوا میدهد؛ از صداهای الکترونیک و اضطرابآور تا سمفونیهای باشکوه موتسارت.
فیلم زمانی که به دوره اصلی زندگی حرفهای کانتونا، یعنی پنج فصل حضورش در منچستریونایتد، میرسد، به قالب متعارفتری روی میآورد.
در این سالها، کانتونا خیلی زود به ستاره محبوب باشگاه تبدیل شد و در مجموع ۶۴ گل لیگ برای منچستریونایتد به ثمر رساند. اما همانقدر که موفقیتهایش او را به قهرمان باشگاه تبدیل کرد، حادثه حمله به یک تماشاگر نیز نامش را وارد تاریخ جنجالهای فوتبال کرد.
حادثهای که کانتونا هنوز از آن عقبنشینی نمیکند
حمله معروف کانتونا به تماشاگر معترض، که با ضربهای شبیه حرکت کونگفو انجام شد، برای او محرومیتی هشتماهه به همراه داشت.
اما شاید عجیبترین نکته مستند این باشد که کانتونا امروز نیز تقریباً هیچ پشیمانی از آن اتفاق نشان نمیدهد.
او حتی با همان لحن سرسخت همیشگیاش میگوید اگر به گذشته برگردد، شاید باید شدیدتر واکنش نشان میداد.
البته فیلم به یک نکته مهم نیز اشاره میکند: تماشاگر مورد نظر پیش از آن به کانتونا توهینهای بیگانهستیزانه کرده بود. اینکه واکنش کانتونا با توهین انجامشده تناسب داشته یا نه، قضاوتی است که فیلم تا حد زیادی به تماشاگر واگذار میکند؛ هرچند آشکارا به ستاره فرانسوی نزدیکتر است.
از میان دیگر مصاحبهشوندگان، سر الکس فرگوسن حرفهای بیشتری برای گفتن دارد. وفاداری همچنان پدرانه او به کانتونا یکی از جنبههای دوستداشتنی مستند است.
با این حال، مثل همیشه، کانتونا اجازه نمیدهد کسی برای مدت زیادی مرکز توجه را از او بگیرد.
کانتونا؛ فراتر از فوتبال
مستند در بخش کوتاهی به زندگی کانتونا پس از دوران فوتبال نیز میپردازد؛ دورهای که او به بازیگری و حضور بهعنوان یک چهره فرهنگی در فرانسه روی آورد.
از فوتبال تا سینما
بخشهایی از بازی او در فیلم «در جستوجوی اریک» ساخته کن لوچ، از جذابترین لحظات این قسمت هستند؛ فیلمی که در آن کانتونا نسخهای اغراقشده و خودآگاه از خودش را بازی میکند.
همچنین دیدن کانتونا در لباس تاریخی در کنار کیت بلانشت در فیلم «الیزابت» تصویری عجیب و سرگرمکننده از برخورد جهان فوتبال و سینماست.
با این حال، فیلم میتوانست زمان بیشتری را صرف این مرحله از زندگی او کند.
تغییر کانتونا از ستاره فوتبال به بازیگر و چهره فرهنگی، خودش داستانی جذاب است؛ اما مستند صرفاً به چند اشاره کوتاه بسنده میکند.
زندگی خصوصی؛ مرزی که فیلم از آن عبور نمیکند
یکی از کمبودهای «کانتونا» این است که درباره زندگی خصوصی شخصیت اصلی تقریباً هیچ چیز نمیگوید.
پدر و مادر کانتونا در میان مصاحبهشوندگان حضور دارند و با نوعی غرور ضمنی درباره جنبههای سرکش شخصیت پسرشان صحبت میکنند، اما ازدواج و فرزندان و دیگر ابعاد زندگی خانوادگی او عملاً خارج از محدوده فیلم باقی میمانند.
البته این انتخاب میتواند کاملاً آگاهانه و قابل احترام باشد. قرار نیست هر مستندی برای شناخت یک چهره مشهور به زندگی خصوصی او دستاندازی کند.
با این حال، نتیجه این است که تصویری که «کانتونا» از شخصیت اصلی ارائه میدهد، همچنان تا حد زیادی همان افسانه عمومی و شناختهشده است.
در عوض، فیلم تصاویری تماشایی از کانتونا در نقش یک هنرمند معاصر ارائه میکند؛ مردی که در طبیعت خشک منطقه پرووانس، با شور و حرارت نقاشیهای انتزاعی خلق میکند.
این تصاویر بهخوبی به افسانه «کانتونا، بزرگتر از فوتبال» خدمت میکنند.
جمعبندی نقد فیلم «کانتونا»
«کانتونا» مستندی خوشساخت، سرگرمکننده و بهشدت شیفته شخصیت اصلیاش است، اما همین شیفتگی گاهی به نقطه ضعف آن تبدیل میشود.
فیلم چندان علاقهای ندارد اسطوره کانتونا را کالبدشکافی کند یا تناقضهای شخصیت او را زیر ذرهبین ببرد. بیشتر ترجیح میدهد او را همانطور که خودش دوست دارد دیده شود، به تصویر بکشد: یک ستاره سرکش، شاعر، هنرمند، یاغی و البته فوتبالیست نابغه.
برای کسانی که زندگی حرفهای کانتونا را از نزدیک دنبال کردهاند، چیز زیادی برای کشف وجود ندارد. اما حضور خود او بهاندازهای پرقدرت و کاریزماتیک هست که فیلم را دیدنی نگه دارد.
در نهایت، «کانتونا» شاید نتواند چیز تازهای درباره اسطوره فرانسوی فوتبال به ما بگوید، اما بهخوبی یادآوری میکند چرا این مرد، حتی سالها پس از خداحافظی از فوتبال، همچنان شخصیتی تماشایی و فراموشنشدنی است.
اطلاعات فیلم «کانتونا»
- نام فیلم: کانتونا
- نام اصلی: Cantona
- کارگردان: دیوید ترهورن و بن نیکلاس
- کشور سازنده: بریتانیا
- ژانر: مستند، ورزشی
- موضوع: زندگی، فوتبال و میراث اریک کانتونا
- شخصیت اصلی: اریک کانتونا
- چهرههای حاضر در فیلم: اریک کانتونا، دیوید بکام، سر الکس فرگوسن
- جشنواره: جشنواره فیلم کن
- بخش جشنواره: نمایشهای ویژه
- موضوعات اصلی: فوتبال، شهرت، ورزش حرفهای، بازیگری و زندگی اریک کانتونا
سوالات متداول درباره فیلم «کانتونا»
مستند «کانتونا» درباره چیست؟
این مستند زندگی حرفهای و میراث اریک کانتونا، ستاره مشهور فوتبال فرانسه و منچستریونایتد، را مرور میکند و در کنار موفقیتهای ورزشی، به جنجالهای دوران فوتبال و فعالیتهای هنری او نیز میپردازد.
کارگردان فیلم «کانتونا» کیست؟
دیوید ترهورن و بن نیکلاس این مستند را کارگردانی کردهاند.
آیا خود اریک کانتونا در مستند حضور دارد؟
بله. گفتوگوهای تازه با کانتونا یکی از مهمترین بخشهای فیلم است و حضور کاریزماتیک او از نقاط قوت اصلی مستند محسوب میشود.
آیا دیوید بکام در «کانتونا» حضور دارد؟
بله. دیوید بکام، همتیمی سابق کانتونا در منچستریونایتد، یکی از چهرههایی است که درباره او در فیلم صحبت میکند.
آیا فیلم درباره حادثه معروف کانتونا نیز صحبت میکند؟
بله. حمله معروف کانتونا به یک تماشاگر و محرومیت هشتماهه او از فوتبال از مهمترین بخشهای مستند است.
آیا «کانتونا» فقط درباره فوتبال است؟
خیر. فیلم بخش کوتاهی را نیز به دوران بازیگری کانتونا، حضورش در سینما و فعالیتهای هنری او اختصاص میدهد.
آیا «کانتونا» ارزش تماشا دارد؟
برای طرفداران اریک کانتونا و فوتبال، قطعاً میتواند تماشایی باشد. اما اگر با زندگی و حاشیههای او آشنایی زیادی دارید، نباید انتظار کشف اطلاعات یا زوایای کاملاً تازهای را داشته باشید.
امتیاز تحریریه
کارگردانی
فیلمنامه
جنبههای فنی (فیلمبرداری، تدوین، موسیقی و...)
ارزش تماشا
امتیاز تحریریه به این فیلم
