اصغر فرهادی: چرا فکر میکنید مادر افغانستانی با مادر شما متفاوت است؟
- اصغر فرهادی در جشنواره فیلم سارایوو با انتقاد از سیاستمداران و رسانههایی که بر تفاوتها و نفرت میان مردم تأکید میکنند، گفت احساسات انسانی در سراسر جهان یکسان است و سینما میتواند این اشتراکات را به تصویر بکشد. این کارگردان ایرانی همچنین از فیلمسازانی انتقاد کرد که به جای لذت بردن از فرایند فیلمسازی، صرفاً به دنبال موفقیت هستند و در این میان از مایک لی به عنوان یکی از فیلمسازان بزرگ جهان تمجید کرد.
چارسو پرس: اصغر فرهادی، کارگردان ایرانی و برنده دو جایزه اسکار، در جشنواره فیلم سارایوو حضور دارد؛ جایی که علاوه بر دریافت جایزه افتخاری قلب سارایوو، برنامهای مرور بر کارنامه سینمایی او نیز برگزار میشود.
فرهادی در این جشنواره درباره موفقیت گسترده فیلمهایش در ایران و خارج از کشور و چگونگی دستیابی به چنین جایگاهی صحبت کرد؛ اما پاسخ او خیلی زود به موضوعی فراتر از موفقیت تجاری سینما و به نگاه انسانشناسانهای رسید که در آثارش دنبال میکند.
فیلم «جدایی نادر از سیمین» نخستین فیلم ایرانی بود که جایزه اسکار را به دست آورد و در سراسر جهان حدود ۲۵ میلیون دلار فروخت. «فروشنده» نیز در ایران حدود ۴.۳ میلیون دلار فروش داشت و فرهادی را به یکی از موفقترین فیلمسازان تجاری سینمای ایران تبدیل کرد.
اما فرهادی معتقد است بخشی از دلیل ارتباط آثارش با مخاطبان کشورهای مختلف، پرداختن به وجوه مشترک زندگی انسانهاست.
او با اشاره به فیلمهای یاسوجیرو اوزو و آکیرا کوروساوا گفت مخاطبان میتوانند با فیلمهای ساختهشده در ژاپن ارتباط عاطفی برقرار کنند، حتی اگر اطلاعات زیادی درباره فرهنگ ژاپن نداشته باشند.
فرهادی گفت فیلمهای اوزو و کوروساوا قابل درک هستند، زیرا بر پایه انسانیت ساخته شدهاند. به اعتقاد او، رسانهها در دنیای امروز بیش از اندازه بر تفاوت میان انسانها تأکید میکنند.
اصغر فرهادی: احساس مادران در سراسر جهان یکسان است
فرهادی در ادامه درباره احساسات مشترک میان انسانها صحبت کرد و گفت:
«آنها نمیگویند مادران در همهجا احساسات یکسانی نسبت به فرزندانشان دارند، بلکه فقط شیوه ابراز این احساس متفاوت است. مزه این عشق یکسان است. عشق، که پایه درام است، همهجا یکسان است.»
این کارگردان ایرانی معتقد است مردم سراسر جهان بیش از آنچه تصور میشود به یکدیگر نزدیک هستند، اما رسانهها و برخی سیاستمداران با برجسته کردن تفاوتها، میان آنها فاصله ایجاد میکنند.
فرهادی برای توضیح دیدگاه خود به نمونهای تلخ اشاره کرد: انفجار بمبی در افغانستان و کشته شدن ۱۰ کودک.
او گفت نخستین چیزی که ممکن است به ذهن برخی افراد برسد این است که «آن بچهها کمی متفاوت هستند» و این اتفاق بخشی از زندگی آنهاست.
سپس پرسید:
«چرا فکر میکنید عشق یک مادر در افغانستان به فرزندانش با عشق مادر ما متفاوت است؟»
فرهادی در ادامه گفت اگر افرادی که از یکدیگر متنفرند، در یک اتاق کنار هم بنشینند و یکدیگر را بشناسند، بسیاری از مشکلات حل خواهد شد.
از نگاه او، احساس متفاوت بودن عمدتاً از نشناختن یکدیگر ناشی میشود.
فرهادی: هرچه فیلم محلیتر باشد، جهانیتر است
فرهادی در ادامه بر اهمیت ساخت فیلمهایی درباره زندگی واقعی انسانها تأکید کرد.
او گفت:
«اگر یک فیلم محلی بر اساس انسانیت و زندگی واقعی مردم بسازید، همه آن را درک میکنند.»
فرهادی سپس بر یکی از دیدگاههای مهم خود درباره سینما تأکید کرد:
«اگر فیلمساز صادقی باشید، هرچه فیلم محلیتر باشد، جهانیتر است.»
این نگاه در بسیاری از آثار فرهادی نیز دیده میشود؛ فیلمهایی که داستانهایشان در بستر جامعه و فرهنگ ایران شکل میگیرند، اما تعارضهای اخلاقی و انسانی شخصیتهایشان برای مخاطبان کشورهای مختلف قابل درک است.
اصغر فرهادی: موفقیت میتواند خطرناک باشد
فرهادی در بخش دیگری از صحبتهای خود، فیلمسازان جوان حاضر در جشنواره را خطاب قرار داد و درباره خطر دنبال کردن موفقیت هشدار داد.
او با اشاره به تجربه شخصی خود پس از دریافت دو جایزه اسکار و رسیدن به شهرت جهانی گفت دلش برای روزهایی تنگ شده که میتوانست در جشنوارهای حضور داشته باشد، با مردم به صورت مستقیم صحبت کند، در خیابانها قدم بزند و تجربهای عادیتر و کمحاشیهتر از حضور در یک شهر داشته باشد.
فرهادی گفت:
«موفقیت به معنای شانس نیست. موفقیت بسیار خطرناک است. بین شما و مردم فاصله ایجاد میکند.»
او معتقد است وقتی موفقیت یک فیلمساز بیش از اندازه در رسانهها برجسته میشود، فشار بیشتری برای گرفتن تصمیمهای درست ایجاد میکند؛ در حالی که هیچکس نمیتواند همه چیز را از قبل محاسبه کند.
فرهادی افزود:
«فیلم را برای موفقیت نسازید.»
به گفته او، برخی فیلمسازان پیش از آغاز تولید فیلم تلاش میکنند مطمئن شوند نتیجه نهایی موفق خواهد بود، زیرا از موفقیت پس از ساخت فیلم لذت میبرند، نه از خود فرایند فیلمسازی.
او میان این دو گروه تفاوت مهمی قائل شد:
«بعضی فیلمسازان عاشق فیلمسازی هستند. بعضی فیلمسازان عاشق فیلمساز بودن هستند. این دو با هم فرق دارند.»
اهمیت زبان و فرهنگ در شخصیتهای فیلمهای فرهادی
فرهادی درباره ساخت فیلم در ایران نیز توضیح داد که هنگام طراحی شخصیتها به تفاوتهای ظریف زبانی و فرهنگی توجه زیادی دارد.
او به شیوه استفاده شخصیتهای مختلف از سوگندها اشاره کرد و گفت حتی چنین جزئیاتی میتواند تفاوت شخصیتها را نشان دهد.
فرهادی گفت:
«امروزه فیلمهای زیادی میبینم که در آنها همه شخصیتها شبیه هم هستند. همه مثل یکدیگر حرف میزنند. اما در سینما میتوانیم واژگان متفاوتی برای شخصیتها بسازیم.»
به اعتقاد او، زبان و نوع حرف زدن شخصیتها باید بخشی از هویت آنها باشد و فیلمساز نباید همه شخصیتها را با یک لحن و زبان مشابه به تصویر بکشد.
اصغر فرهادی از مایک لی تمجید کرد
فرهادی در ادامه از مایک لی، فیلمساز سرشناس بریتانیایی، تمجید کرد.
او مایک لی را یکی از بزرگترین فیلمسازان جهان دانست و از شیوه متفاوت او در ساخت فیلمها تمجید کرد.
فرهادی درباره روش کار مایک لی گفت این کارگردان گروهی از دوستان و همکارانش را دور هم جمع میکند، درباره ایدهها صحبت میکنند و در جریان تمرین و بداههپردازی، فیلمنامه شکل میگیرد.
فرهادی افزود نکته جالب برای او این است که با وجود چنین فرایند متفاوتی، فیلمنامههای مایک لی در نهایت ساختاری بسیار منسجم دارند.
او گفت:
«این فرایند بسیار منحصربهفرد و ویژه است و مایک میتواند آن را انجام دهد. احترام به او.»
مایک لی پیشتر گفته بود فیلم آیندهاش «مراقبت عاشقانه» احتمالاً آخرین فیلم او خواهد بود. وقتی از فرهادی درباره این تصمیم پرسیدند، پاسخ داد:
«امیدوارم تصمیمش را تغییر دهد.»
فرهادی میخواهد تا آخرین روز زندگی فیلم بسازد
فرهادی که ۵۴ سال دارد، در بخش دیگری از این گفتوگو درباره آینده حرفهای خود صحبت کرد و گفت قصد دارد تا آخرین نفس به فیلمسازی ادامه دهد.
او گفت:
«امیدوارم بتوانم به این کار ادامه بدهم و فیلمهای بیشتر و بیشتری بسازم.»
به نظر میرسد این خواسته فرهادی در حال تحقق است. او امسال فیلم «داستانهای موازی» را در جشنواره فیلم کن به نمایش گذاشت و نگارش فیلم بعدی خود را نیز آغاز کرده است.
فیلم جدید فرهادی قرار است به زبان فارسی ساخته شود؛ موضوعی که نشان میدهد این فیلمساز همچنان قصد دارد بخشی مهم از مسیر سینمایی خود را به زبان و فرهنگ زادگاهش اختصاص دهد.
