نقد فیلم «به هر قیمتی»: فضیلت خشونت در تریلر تاریخی
- «به هر قیمتی» دومین فیلم بلند اِلگانس برَتن، تریلری تاریخی درباره نژادپرستی و خشونت در میسیسیپی دهه ۱۹۶۰ است؛ فیلمی که مارک والبرگ در آن در نقش یک مأمور مافیا، در کنار مأمور سیاهپوست افبیآی با بازی یحیی عبدالمتین دوم، برای حل یک پرونده قتل وارد عمل میشود.
چارسو پرس: در فیلم «کتاب سبز» ساخته پیتر فارلی، شخصیت راننده با بازی ویگو مورتنسن، در یکی از صحنههای معروف فیلم، مرغ سوخاری را به پیانیست کنسرت با بازی ماهرشالا علی معرفی میکند. مرد سفیدپوست که خود را صاحبنظر میداند، برای شخصیت سیاهپوست داستان که در جایگاه شاگرد قرار گرفته، نوعی اعتبار فرهنگی به نمایش میگذارد. این دو غریبه لحظهای با یکدیگر احساس نزدیکی میکنند و زخمهای آمریکا، دستکم برای مدتی، التیام مییابد.
این فیلم در سال ۲۰۱۸ هم اثری تاریخمصرفگذشته به نظر میرسید. هشت سال بعد، «به هر قیمتی»، دومین فیلم بلند اِلگانس برَتن، چیزی فراتر از یک اثر قدیمی و ازمدافتاده به نظر میرسد؛ گویی از دورهای دیگر به زمان حال پرتاب شده است. فیلم جدید، هم در تصویری که از التیام شکافهای نژادی ارائه میدهد به همان اندازه مسئلهدار است و هم در سطح صحنهبهصحنه حتی کمتر قابل تماشا. اینجا نیز یک مرد سفیدپوست در مقام آموزگار، همکار سیاهپوست و جدیتر خود را آموزش میدهد؛ با این تفاوت که درس این بار درباره هنر آشپزی نیست، بلکه درباره هنر خشونت بیرحمانه است.
ناپدیدشدن فعالان حقوق مدنی در تابستان آزادی
داستان در میسیسیپی دهه ۱۹۶۰ میگذرد و فیلم با مونتاژی از تصاویر آرشیوی آغاز میشود که ناپدیدشدن سه فعال حقوق مدنی در جریان «تابستان آزادی» را به تصویر میکشد. دو نفر از این سه مرد یهودی و یک نفر سیاهپوست بودند و هر سه برای ثبتنام رأیدهندگان سیاهپوست محلی فعالیت میکردند.
این تصاویر و گزارشهای خبری تاریخی با ادامه داشتن عملیات جستوجو به پایان میرسند؛ در حالی که مقامهای مسئول قول میدهند این افراد را پیدا کنند و عاملان ناپدیدشدنشان را به دست عدالت بسپارند.
ورود مارک والبرگ با یک صحنه خشن
ناگهان کات میخورد به مارک والبرگ که عضلاتش بیرون زده و موهایش به شکلی مضحک فرق باز شده است؛ او در زیرزمینی کثیف، مردی را تا آستانه مرگ کتک میزند.
«جسدها کجا هستند؟»
این سؤال را میپرسد و چوب بیسبال را بر زانوهای خونین قربانی میکوبد؛ زانوهایی که پیشتر هم زیر ضربات او کاملاً له شدهاند.
اینگونه زنجیرهای از خشونتهای بیرحمانه و بیوقفه آغاز میشود؛ خشونتی که فیلم نیز با جدیتی بیرحمانه و بیوقفه با آن برخورد میکند.
فیلم که بر اساس داستانی واقعی ساخته شده، شخصیت والبرگ، گرگ اسکارپا، مأمور اجرای دستورات مافیا را دنبال میکند؛ کسی که با مأمور افبیآی وین استرایدر با بازی یحیی عبدالمتین دوم همراه میشود. این دو مأمور شدهاند قتل ورنون دهمر، رئیس شعبه محلی انجمن ملی پیشرفت رنگینپوستان (NAACP)، را بررسی کنند؛ قتلی که اعضای کو کلاکس کلان مرتکب شدهاند. اما این دو نفر درباره اینکه چگونه باید این کار را انجام دهند، دیدگاههایی کاملاً متفاوت دارند.
«به هر قیمتی»؛ وقتی قانون در برابر خشونت قرار میگیرد
اینجاست که عنوان فیلم معنا پیدا میکند. وین که هر روز در محل کارش با آثار بیرحمانه برتریطلبی سفیدپوستان مواجه است، به کار کردن در چارچوب سیستم اعتقاد دارد. او مأمور افبیآی شده تا از قانون دفاع کند و ترجیح میدهد همه چیز را مطابق مقررات و رویههای رسمی پیش ببرد.
گرگ اما هیچگونه تعهدی به چنین اصولی ندارد.
او که بهطور مخفیانه و با دستور مافوقهای وین وارد ماجرا شده، یک اصل سادهتر دارد: اطلاعات باید به هر قیمتی که لازم باشد به دست بیاید؛ از جمله، و بهخصوص، با کتک زدن اطلاعات از منابع احتمالی.
وقتی یک شعار متعلق به مالکوم ایکس به نام خشونت گره میخورد
عبارت «به هر وسیله لازم» که البته توسط فعال سیاهپوست مالکوم ایکس رواج پیدا کرد و به یکی از مفاهیم شناختهشده در مبارزات او تبدیل شد، در اینجا به گرگ منتقل میشود؛ و همین موضوع تنها یکی از نمونههای بازنویسی زمخت تاریخ در فیلم است.
«به هر قیمتی» در آغاز اعلام میکند که وقایعش بر اساس یک داستان واقعی است، اما ماجرا دقیقاً اینطور نیست. گرگ اسکارپا واقعاً یک گانگستر بود و احتمالاً افبیآی به شکل مخفیانه از او استفاده کرده است، اما هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد او با یک مأمور سیاهپوست همکاری میکرده و شخصیت وین استرایدر نیز کاملاً ساختگی است.
با این حال، این یک فیلم سینمایی است و نوع خاصی از جادوی سینمایی آن در بازاستفاده از کلیشههای آشنا برای ساختن یک تریلر اکشن پرکشش خلاصه میشود.
کلیشههای آشنای تریلرهای رفاقتی
در جریان تحقیقات، وقتی این دو مرد در شهر رانندگی میکنند و از افراد محلی بازجویی میکنند، کلیشههای فیلم بیشتر و بیشتر خودشان را نشان میدهند. از یک سو با کلیشه «منجی سفیدپوست» روبهرو هستیم و از سوی دیگر با الگوی آشنای دو همکار نامتجانس؛ زوجی که کمدی و درام از تفاوت نگاه و روحیاتشان سرچشمه میگیرد، تفاوتی که تنها به شیوه برخورد آنها با خشونت محدود نمیشود.
وین که در شیکاگو آموزش دیده و سپس به میسیسیپی بازگشته، مأموری کاملاً رسمی و بسته است که به ابزار دولت فدرال تبدیل شده. البته او جنبهای خشن نیز دارد؛ برای مثال، در مقطعی از سر ناامیدی به یک کمد بایگانی مشت میزند. با این حال، در وفاداری به متن قانون تقریباً بیش از اندازه جدی است.
او همچنین به همسرش، با بازی نیکول بهاری، بسیار وفادار است؛ بازیگری که با وجود نقش کوچک، از همان حضور محدود بیشترین استفاده را میکند. همسر وین بخش زیادی از زمان حضورش در فیلم را صرف تأیید آرام او میکند، گردنش را ماساژ میدهد یا با نگاهی صمیمانه و پرمعنا با او ارتباط برقرار میکند.
گرگ؛ مردی که خشونت را یک فضیلت میداند
گرگ که اهل بروکلین است، در نقطه مقابل وین قرار میگیرد و از همین تضاد بخشی از فضای کمدی فیلم شکل میگیرد.
برای او، خشونت نه فقط اجتنابناپذیر، بلکه یک فضیلت است.
او در حالی که خلال دندانی میجود و زیرپوش سفید به تن دارد، عادت دارد هر کسی را که آزارش میدهد بهشدت کتک بزند؛ فرقی نمیکند طرف مقابل یک فروشنده اسلحه باشد یا یک مأمور گشت بزرگراه.
گرگ با وجود اینکه همسر و فرزندانی در خانه دارد ــ آنها را در یکی از صحنهها هنگام خوردن پنه میبینیم ــ چندان اهل خانواده نیست. وقتی وین برای بردن او به یک متل میرود، گرگ را در تختخواب و در کنار زنی بلوند و سبکسر میبیند که با خنده واکنش نشان میدهد.
بهطور کلی، زنان در این فیلم شخصیتپردازی بسیار سطحی و کلیشهای دارند.
دو نگاه متضاد به خشونت
ایده اصلی «به هر قیمتی» این است که جهانبینی وین را در برابر جهانبینی گرگ قرار دهد؛ در واقع فیلم نسخهای بهشدت تقلیلیافته و توهینآمیز از بحث قدیمی درباره مقابله با زور است: آیا باید در برابر خشونت، مقاومت بدون خشونت کرد یا باید با همان زبان به آن پاسخ داد؟
اما فیلم در عین حال میخواهد نشان دهد جسارت زمینی و بیپروای گرگ چگونه به وین سرایت میکند و خشم بهحق او را بیرون میکشد.
گرگ به او میگوید:
«اسلحهات را داری، نشان مأموریتت را داری؛ حالا باید یک کم جرئت به خرج بدهی.»
جملهای که فیلم انتظار دارد تماشاگر برایش کف بزند.
گرگ در جمله دیگری که تا حدی توهینآمیز و البته از همان جنس شعارهای فیلم است، میگوید:
«من کفش کسی را برق نمیاندازم؛ من سر مردم را میشکنم.»
زیبایی بصری؛ تنها نقطه نجات فیلم
اگر چیزی بتواند فیلم را تا حدی نجات دهد، فیلمسازی زیبای برَتن است؛ فیلمسازیای که حتی تهوعآورترین یا بدیهیترین صحنهها را به تصاویری زیبا تبدیل میکند.
برَتن با همکاری فیلمبردار آنت چنگ، استفاده چشمگیری از نور دارد. در یک نمای باز، نور خورشید صبحگاهی روی آسفالت خیس میتابد و در نمایی دیگر، زمانی که شخصیتهای شرور فیلم معرفی میشوند، چهرههای خصمانه آنها در سایههای افقی و شومی قرار میگیرد که کرکرههای پنجره روی صورتشان انداختهاند.
این تصاویر ظرافتی دارند که بهشدت در فیلم پیرامونشان غایب است و همین مسئله باعث میشود آرزو کنیم داستانی شایستهتر از این برای نگاه و چشمانداز برَتن وجود داشت.
کارگردانی که شایسته داستان بهتری بود
نخستین فیلم بلند برَتن، «بازرسی» (The Inspection)، پرترهای زیبا و شاعرانه از یک تفنگدار دریایی در دوران آموزش بود. خلاقیت آن فیلم نشان میدهد مشکلات «به هر قیمتی» ــ فیلمنامهای که ساسا پن بر اساس متنی نوشته که پیشتر در فهرست Black List قرار گرفته بود ــ احتمالاً پیش از ورود برَتن به پروژه در ساختار آن ریشه داشتهاند.
اساسیترین مشکل فیلم از همان صحنه آغازین آشکار است:
فیلمی که ادعا میکند میخواهد دو نگرش متضاد درباره خشونت را در برابر یکدیگر قرار دهد، از همان ابتدا موضع خودش را انتخاب کرده است.
اطلاعات فیلم By Any Means
نام فیلم: به هر قیمتی
عنوان اصلی: By Any Means
کارگردان: اِلگانس برَتن (Elegance Bratton)
بازیگران: مارک والبرگ، یحیی عبدالمتین دوم، جیانکارلو اسپوزیتو، نیکول بهاری
کشور: آمریکا
سال تولید: ۲۰۲۶
ژانر: تریلر تاریخی، جنایی، درام
زبان: انگلیسی
موضوع: حقوق مدنی، نژادپرستی، خشونت، کو کلاکس کلان و افبیآی
درباره داستان واقعی فیلم
فیلم از شخصیت واقعی گرگ اسکارپا، گانگستر آمریکایی، الهام گرفته است؛ با این حال، همانطور که در نقد اصلی اشاره شده، شخصیت وین استرایدر و همکاری او با اسکارپا مستند تاریخی ندارد و فیلم در بازسازی ماجرا آزادیهای قابلتوجهی به خرج داده است.
سوالات متداول
فیلم «به هر قیمتی» درباره چیست؟
این فیلم یک تریلر تاریخی جنایی است که در میسیسیپی دهه ۱۹۶۰ میگذرد و داستان همکاری گرگ اسکارپا، مأمور مافیا، و وین استرایدر، مأمور سیاهپوست افبیآی، برای تحقیق درباره قتل ورنون دهمر را روایت میکند.
مارک والبرگ در «به هر قیمتی» چه نقشی دارد؟
والبرگ نقش گرگ اسکارپا، یک مأمور اجرایی مافیا را بازی میکند که برای به دست آوردن اطلاعات، به خشونت متوسل میشود و رویکردی کاملاً متفاوت با مأمور افبیآی دارد.
آیا «به هر قیمتی» بر اساس داستان واقعی ساخته شده است؟
فیلم از رویدادها و شخصیتی واقعی الهام گرفته، اما همه اتفاقات آن مستند تاریخی نیستند. گرگ اسکارپا شخصیت واقعی بود، ولی وین استرایدر شخصیتی ساختگی است و شواهدی درباره همکاری چنین مأمور سیاهپوستی با اسکارپا وجود ندارد.
کارگردان فیلم «به هر قیمتی» کیست؟
اِلگانس برَتن کارگردانی این فیلم را بر عهده دارد. «به هر قیمتی» دومین فیلم بلند او پس از «بازرسی» است.
فیلم چه تصویری از خشونت ارائه میدهد؟
فیلم خشونت را از خلال تضاد میان رویکرد قانونمدار وین و روش خشن و بیرحمانه گرگ بررسی میکند، اما نقد اصلی معتقد است که فیلم برخلاف ادعای خود، از همان ابتدا عملاً موضعش را به نفع رویکرد خشونتآمیز انتخاب کرده است.
مهمترین نقطه قوت فیلم چیست؟
از نگاه این نقد، مهمترین نقطه قوت «به هر قیمتی» فیلمبرداری و کارگردانی بصری اِلگانس برَتن است؛ استفاده از نور و ترکیببندی قابها حتی در صحنههای خشن و کلیشهای، کیفیت بصری قابلتوجهی به فیلم میدهد.
امتیاز تحریریه
کارگردانی
فیلمنامه
بازیگری
جنبههای فنی (فیلمبرداری، تدوین، موسیقی و...)
ارزش تماشا
امتیاز تحریریه به این فیلم
