نقد فیلم «جایی برای بهبود»: پرتره‌ای بی‌پرده از بخش روان‌پزشکی نوجوانان

چارسو پرس: عنوان انگلیسی «جایی برای بهبود» (A Place to Heal) برای فیلم تازه سِدریک کان، نویسنده و کارگردان فرانسوی، بیش از اندازه احساساتی است. این فیلم در سطح بین‌المللی با عنوان ساده‌تر و در عین حال ظاهراً رمزآلودتر «15/18» شناخته می‌شود؛ عنوانی که صرفاً به گروه سنی نوجوانانی اشاره دارد که در بخش روان‌پزشکی محل وقوع بیشتر اتفاقات فیلم بستری هستند.

این بخش، بدون تردید جایی برای درمان است، اما برای بسیاری از این نوجوانان مضطرب و آسیب‌دیده، رسیدن به بهبودی چندان آسان نیست. فیلم نیز تلاش چندانی برای نرم کردن یا آرمانی نشان دادن وضعیت آنها ندارد.

کان پس از دو فیلم «پرونده گلدمن» و هجویه سرخوشانه «Making Of» در سال ۲۰۲۳، در تازه‌ترین اثرش دوباره به همان فضای انسانی و بی‌تکلف فیلم «دعا» (The Prayer) محصول ۲۰۱۷ بازمی‌گردد؛ فیلمسازی را ساده و بدون خودنمایی نگه می‌دارد و در عوض برای خلق لحظات درخشان به خودجوشی و انرژی گروه بازیگران جوان و عمدتاً کم‌تجربه‌اش تکیه می‌کند.

زندگی در بخش روان‌پزشکی؛ میان آشوب و آسیب‌پذیری

نتیجه، یادآور فیلم «کلاس» ساخته لوران کانته است که رویکردی مشابه به سینمای مستندگونه و روایت جوانان داشت؛ یا آثار جدی‌تر برادران داردن، دست‌کم تا زمانی که فیلم در پرده پایانی برای مدتی کوتاه و البته تأثیرگذار، به سمت داستان‌پردازی رمانتیک‌تر می‌رود.

این تغییر مسیر غیرمنتظره ممکن است نظر تماشاگران را دو قطبی کند، اما در فیلمی که با وجود تأثیرگذاری بسیار، کاملاً ناآشنا نیست، نوعی غریزه سرکش و خوشایند محسوب می‌شود.

حضور فیلم در بخش مسابقه جشنواره فیلم ونیز ــ نخستین حضور کان در یکی از جشنواره‌های بزرگ اروپایی از سال ۲۰۱۸ ــ به دیده‌شدن این اثر کم‌ادعا اما سرشار از تأثیر عاطفی کمک خواهد کرد. فیلم احتمالاً در خارج از فرانسه می‌تواند اکران سینمایی تخصصی خود را پیدا کند، هرچند برای پلتفرم‌های استریمینگ سینمای هنری نیز گزینه مناسبی به نظر می‌رسد.

لوسیا؛ بازگشت دوباره به بیمارستان

فیلم با نوعی اضطراب پر سر و صدا و آشوبگر آغاز می‌شود که بخش عمده آن حاصل بازی مالو خبیزی است؛ یکی از معدود بازیگران حرفه‌ای گروه جوان فیلم که پیش‌تر همین انرژی گستاخانه و رام‌نشدنی را در فیلم «الماس وحشی» ساخته آغات ریدینگر، که در رقابت اصلی جشنواره کن ۲۰۲۴ حضور داشت، به نمایش گذاشته بود.

او نقش لوسیا، نوجوان ۱۷ ساله‌ای را بازی می‌کند که بیمار دائمی این بخش بسته در یک بیمارستان دولتی در شهری نامشخص در فرانسه است. لوسیا در آغاز فیلم برای یک دوره بستری دیگر به بیمارستان بازگردانده می‌شود، اما نه بدون مقاومت.

وقتی تلفن همراه و فندک‌هایش را از او می‌گیرند، با خشم واکنش نشان می‌دهد. او این روند را می‌شناسد، اما همچنان حاضر نیست به‌سادگی تسلیم آن شود.

لوسیا پس از آخرین مورد از مجموعه تلاش‌هایش برای خودکشی به بیمارستان بازگشته است؛ تلاش‌هایی که خودش می‌گوید همه آنها «به خاطر پسرها» بوده‌اند.

کارکنان بخش با نوعی آشنایی خسته و چندان خوشامدگویانه از او استقبال می‌کنند. در این شغل، دیدار دوباره با بیماران هرگز اتفاق خوشایندی نیست.

با این حال، لوسیا یک دوست دارد که از بازگشتش خوشحال می‌شود: اِلوییز با بازی زوئه مونپار؛ دختری نحیف و شکننده که مدت‌هاست در این بخش بستری است و شاید در میل به مردن، حتی از لوسیا نیز جدی‌تر باشد.

اِلوییز می‌پرسد:

«چرا به خواسته‌هایم احترام نمی‌گذارند؟»

اما پرستار سختگیر و در عین حال مهربان، کارول با بازی فوق‌العاده سوفی گیلمن، دوباره افکار خودکشی او را جدی نمی‌گیرد؛ زیرا آموزش دیده است که به چنین احساساتی میدان ندهد.

کادر درمان؛ قربانیان خاموش رنج بیماران

البته بی‌رحمی و بی‌تفاوتی رویکرد غالب در این بخش نیست.

کارکنان زیر نظر روان‌پزشک ارشد و باتجربه، اتین، که خود کان نقشش را با حالتی آمیخته به اقتدار و خستگی بازی می‌کند، با همان دقت و جزئیاتی که درباره بیماران به کار رفته، شخصیت‌پردازی شده‌اند.

فیلم نشان می‌دهد رنج و اضطراب این نوجوانان چگونه به‌تدریج خود کارکنان را نیز فرسوده می‌کند.

ژول، کارآموز تازه‌وارد با بازی آنتوان دو فوکو، اغلب نقش نماینده تماشاگر را در این محیط فشرده و پرتنش، که گاهی به‌شدت ترسناک می‌شود، ایفا می‌کند.

او پس از اینکه در نخستین ارزیابی یکی از بیماران مورد حمله فیزیکی قرار می‌گیرد، دیگر مطمئن نیست بتواند از پس این کار بربیاید؛ و واقعاً هم نمی‌توان او را بابت این تردید سرزنش کرد.

فیلمنامه‌ای متکی بر تجربه واقعی

فیلمنامه را کان با همکاری کاهینا لو کرک نوشته است؛ کسی که پیش‌تر در فیلم «دعا» به‌عنوان طراح لباس فعالیت کرده بود و در همان پروژه با کان آشنا شد.

فیلمنامه‌ای که ساختار نسبتاً آزادی دارد، پس از مشاهده گسترده و مستقیم بخش‌های مشابه روان‌پزشکی نوشته شده است؛ با این حال، تمام شخصیت‌ها و اتفاقات آن داستانی هستند و به شکل مستقیم از افراد واقعی اقتباس نشده‌اند.

در نیمه نخست، به‌ویژه، «جایی برای بهبود» مجموعه‌ای از موقعیت‌های نسبتاً آزاد و بدون ترتیب روایی سخت‌گیرانه را به یکدیگر پیوند می‌دهد تا زندگی پرتنش همه افراد در این بخش را به تصویر بکشد.

فیلم میان صحنه‌های گروهی پر سر و صدا و پرحرف ــ مانند مشاجره‌ای هنگام صرف غذا درباره موسیقی پس‌زمینه که در نهایت به پرتاب خشن غذا به سوی یکدیگر تبدیل می‌شود ــ و گفت‌وگوهای صمیمی‌تر میان بیماران و کادر درمان در رفت‌وآمد است.

گفت‌وگویی درباره خشونت خانگی

در یکی از تکان‌دهنده‌ترین گفت‌وگوها، روان‌پزشک جوان پائولا با بازی جنیفر دکر، که رویکردش نسبت به اتین رسمی‌تر و خشک‌تر نیست، با ملایمت اما قاطعانه در برابر اصرار یاسمین، قربانی خجالتی خشونت خانگی با بازی اهلم صحراوی، ایستادگی می‌کند.

یاسمین اصرار دارد خانواده‌اش قصد محافظت از او را داشته‌اند، نه آسیب زدن به او.

پائولا تلاش می‌کند این برداشت را به چالش بکشد؛ مواجهه‌ای که یکی از حساس‌ترین لحظات فیلم را شکل می‌دهد.

ورود انزو و تغییر مسیر داستان

با ورود بیمار جدید و بی‌ثباتی به نام انزو، با بازی درخشان کنجی پیران، فیلم به تدریج شکل روایی منسجم‌تری پیدا می‌کند.

انزو خیلی زود با هر دو دختر، لوسیا و اِلوییز، رابطه‌ای عاطفی برقرار می‌کند و همین موضوع تعادل شکننده میان آنها را بر هم می‌زند.

از اینجا به بعد فیلم به سمت پایانی پرشتاب حرکت می‌کند؛ پایانی که به شکلی غیرمنتظره از ساختار گروهی فیلم فاصله می‌گیرد و بر تغییر عاطفی و تعیین‌کننده یکی از شخصیت‌ها تمرکز می‌کند؛ تغییری که دست‌کم او را تا آستانه بهبودی پیش می‌برد.

خروج از فضای بسته بخش روان‌پزشکی

این تغییر، چرخشی قابل توجه نسبت به ریتم جمعی، پرتحرک و پرگفت‌وگوی بخش عمده فیلم است.

قاب‌بندی‌های فشرده و پرسشگرانه و حرکت‌های حساس و واکنش‌پذیر دوربین پاتریک گیرینگلی، فیلمبردار اثر، که اغلب برای دستیابی به حداکثر صداقت مستندگونه در هر صحنه از چند دوربین استفاده می‌کند، دست‌کم برای مدتی جای خود را به نماهای باز و نفس‌گیری می‌دهد که فضای بیشتری در اختیار شخصیت‌ها قرار می‌دهند.

تا زمانی که از بخش روان‌پزشکی خارج نشده‌ایم، شاید متوجه نشویم این فضا تا چه اندازه خفه‌کننده است.

فیلم حساس اما تیزبین کان، این بخش را همزمان به پناهگاهی ضروری و برزخی بی‌هوا تبدیل می‌کند؛ مکانی که نوجوانان را از دنیای بیرون در امان نگه می‌دارد، اما نمی‌تواند آنها را از شیاطین درونی‌شان محافظت کند.

اطلاعات فیلم A Place to Hea

نام فیلم: جایی برای بهبود
عنوان اصلی: 15/18 (A Place to Heal)
کارگردان: سِدریک کان (Cédric Kahn)
فیلمنامه: سِدریک کان، کاهینا لو کرک
بازیگران: زوئه مونپار، مالو خبیزی، کنجی پیران، پاتینس مونشنباخ، سوفی گیلمن، سِدریک کان، آنتوان دو فوکو، جنیفر دکر
فیلمبردار: پاتریک گیرینگلی
تدوین: ژرالدین مانژونو
کشور: فرانسه
سال تولید: ۲۰۲۶
مدت: ۱۰۵ دقیقه
زبان: فرانسوی
ژانر: درام، اجتماعی
موضوع: روان‌پزشکی نوجوانان، سلامت روان، آسیب‌های روانی، خشونت خانگی و زندگی در مراکز درمانی

حضور جشنواره‌ای: جشنواره فیلم ونیز ۲۰۲۶، بخش مسابقه ونیز ۸۳ (Venezia ۸۳ Competition). فیلم در ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ در ونیز به نمایش درآمد.

درباره فیلم

«۱۵/۱۸» زندگی نوجوانانی ۱۵ تا ۱۸ ساله را در بخش روان‌پزشکی یک بیمارستان دولتی در فرانسه دنبال می‌کند؛ نوجوانانی که هر یک با آسیب‌ها، بحران‌ها و تجربه‌های متفاوتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و در کنار آنها کادر درمان نیز با فشار عاطفی و حرفه‌ای این محیط مواجه است.

سوالات متداول

فیلم «جایی برای بهبود» درباره چیست؟

این فیلم زندگی گروهی از نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ ساله را در بخش روان‌پزشکی یک بیمارستان دولتی فرانسه روایت می‌کند و به رابطه میان بیماران، کادر درمان و بحران‌های روانی آنها می‌پردازد.

عنوان اصلی فیلم چیست؟

عنوان اصلی فیلم «15/18» است و «A Place to Heal» عنوان انگلیسی آن برای بازار بین‌المللی است. عنوان ۱۵/۱۸ به محدوده سنی نوجوانان بستری در این بخش اشاره دارد.

کارگردان «جایی برای بهبود» کیست؟

سِدریک کان، فیلمساز، فیلمنامه‌نویس و بازیگر فرانسوی، کارگردانی فیلم را بر عهده دارد و خودش نیز در نقش روان‌پزشک ارشد فیلم ظاهر شده است.

آیا «جایی برای بهبود» در جشنواره ونیز حضور دارد؟

بله. این فیلم در بخش مسابقه ونیز ۸۳ جشنواره فیلم ونیز ۲۰۲۶ حضور دارد و برای رقابت در این بخش انتخاب شده است.

مدت زمان فیلم چقدر است؟

مدت زمان «۱۵/۱۸» ۱۰۵ دقیقه است.

آیا فیلم بر اساس داستان واقعی ساخته شده است؟

فیلمنامه از مشاهده و تجربه مستقیم کارگردان در بخش‌های روان‌پزشکی مشابه شکل گرفته، اما شخصیت‌ها و اتفاقات فیلم داستانی هستند و فیلم یک روایت مستند از بیماران واقعی نیست.