نقد فیلم «جریان‌ها» (The Currents) | پرتره‌ای رازآلود از زنی که در میان امواج ذهنش گم می‌شود

معصومه فرخی2 روز پیشآخرین بروزرسانی: تیر ۲۲, ۱۴۰۵

۰ ۱۶۴ زمان تقریبی مطالعه ۴ دقیقه

«The Currents» داستان زنی را روایت می‌کند که ظاهراً همه چیز در زندگی دارد؛ خانواده، موفقیت حرفه‌ای و جایگاه اجتماعی. اما تنها یک تصمیم ناگهانی کافی است تا جهان منظم او از هم بپاشد. فیلم بدون ارائه پاسخ‌های آماده، مخاطب را وارد ذهن شخصیت اصلی می‌کند و اجازه می‌دهد مانند او میان واقعیت، خاطره و ترس سرگردان بماند.

چارسو پرس: سینمای هنری آرژانتین در سال‌های اخیر بارها با روایت‌هایی مینیمال و شخصیت‌محور توانسته نگاه منتقدان جشنواره‌های معتبر را جلب کند. فیلم «The Currents» نیز در همین مسیر حرکت می‌کند؛ اثری که بیش از آنکه به روایت یک داستان مشخص علاقه‌مند باشد، مخاطب را به درون ذهن آشفته شخصیت اصلی خود می‌برد. این فیلم به کارگردانی میلاگروس مومنتالر، با زبانی استعاری و تصاویری چشم‌نواز، سفری آرام اما ناآرام به اضطراب، هویت، خاطره و فروپاشی روانی یک زن موفق را روایت می‌کند.

داستان؛ سقوطی که همه چیز را تغییر می‌دهد

فیلم با تصویری خیره‌کننده آغاز می‌شود. دوربین از فاصله‌ای بسیار دور، زنی را نشان می‌دهد که از روی پلی در شهر ژنو خود را به رود رون می‌اندازد. اگر رنگ فیروزه‌ای درخشان پالتوی او نبود، شاید حتی متوجه این خودکشی ناگهانی هم نمی‌شدیم.

این زن لینا است؛ طراح لباس موفقی از آرژانتین که برای دریافت جایزه‌ای به ژنو آمده؛ افتخاری که کوچک‌ترین اهمیتی برایش ندارد. او پیش از مراسم، تندیس جایزه را در سطل زباله می‌اندازد، بی‌هدف در خیابان‌ها پرسه می‌زند و سپس ناگهان تصمیم می‌گیرد خود را به آب بسپارد.

فیلم هرگز توضیح نمی‌دهد این تصمیم از پیش برنامه‌ریزی شده بوده یا تنها یک لحظه فروپاشی ذهنی است؛ و همین ابهام، از همان ابتدا فضای اثر را شکل می‌دهد.

روایت غیرخطی؛ تماشاگر هم مانند شخصیت اصلی سرگردان می‌شود

میلاگروس مومنتالر هیچ عجله‌ای برای توضیح دادن ندارد.

او اجازه می‌دهد مخاطب دقیقاً به اندازه لینا گیج باشد. نه انگیزه‌های شخصیت را توضیح می‌دهد، نه گذشته‌اش را آشکار می‌کند و نه حتی تلاش می‌کند روایتی کلاسیک ارائه دهد.

در نتیجه، «جریان‌ها» به فیلمی تبدیل می‌شود که بیشتر احساسات را روایت می‌کند تا اتفاقات را.

کارگردان جهان را از دریچه نگاه زنی نشان می‌دهد که دیگر ارتباطش با محیط اطراف از بین رفته و احساس می‌کند همه چیز از جای همیشگی خود خارج شده است.

پرتره‌ای زنانه میان «مارنی» و «Safe»

«The Currents» را می‌توان ادامه‌ای بر سنت فیلم‌هایی دانست که فروپاشی روانی زنان را با نگاهی شاعرانه و پیچیده بررسی می‌کنند.

فیلم از نظر فضای روان‌شناختی یادآور Marnie ساخته آلفرد هیچکاک و از نظر بحران هویت و اضطراب، نزدیک به Safe اثر تاد هینز است.

البته مومنتالر تقلید نمی‌کند؛ بلکه زبان تصویری و ریتم خاص خود را دارد. فیلم گاهی عمداً مخاطب را در وضعیت بلاتکلیف نگه می‌دارد و حاضر نیست میان خیال، خاطره و واقعیت مرزی مشخص ترسیم کند.

ترس از آب؛ استعاره‌ای از بحران درونی

پس از بازگشت لینا به بوئنوس‌آیرس، فیلم یکی از مهم‌ترین پیامدهای حادثه ژنو را آشکار می‌کند.

او اکنون دچار ترسی شدید از آب شده است.

لینا دیگر نمی‌تواند حمام کند. تلاش می‌کند بیماری‌اش را از دیگران پنهان کند، اما بدنش واکنش نشان می‌دهد؛ پوستش دچار حساسیت می‌شود و موهایش به‌تدریج طراوت خود را از دست می‌دهد.

این هراس از آب، موضوع اصلی فیلم نیست؛ بلکه تنها یکی از نشانه‌های فروپاشی روانی شخصیت است؛ بحرانی که آرام‌آرام تمام زندگی او را در بر می‌گیرد.

طراحی صدا و تصویر؛ ورود به ذهن شخصیت

یکی از بزرگ‌ترین نقاط قوت فیلم، طراحی صوتی و تصویری آن است.

صداهای محیط گاهی بیش از حد واقعی و گاهی کاملاً ذهنی به گوش می‌رسند. موسیقی کلاسیک نیز به شکلی نرم وارد این فضا می‌شود و مرز میان واقعیت و ذهن را از بین می‌برد.

فیلم‌برداری Gabriel Sandru نیز همین مسیر را دنبال می‌کند. قاب‌ها بافتی نرم و رنگ‌هایی شبیه نقاشی رنگ‌روغن دارند و فضایی خلق می‌کنند که هم زیباست و هم ناآرام.

در یکی از جذاب‌ترین صحنه‌های فیلم، لینا از بالای ساختمان محل زندگی‌اش، زنان دیگر را از دور تماشا می‌کند؛ گویی برای لحظاتی می‌تواند زندگی آنان را تجربه کند و آرامشی را که خودش از دست داده، در وجود آن‌ها جست‌وجو کند.

بازی درخشان ایزابل ایمه گونسالس سولا

Isabel Aimé González Sola نقش لینا را با اجرایی بسیار کنترل‌شده بازی می‌کند.

او برخلاف بسیاری از نقش‌های مشابه، فروپاشی شخصیت را با حرکات اغراق‌آمیز یا هیجان‌های شدید نشان نمی‌دهد. آرامش چهره‌اش تنها لایه‌ای نازک بر اضطرابی عمیق است که در تمام فیلم احساس می‌شود.

هرچه زمان می‌گذرد، مخاطب بیشتر درک می‌کند که مسئله فیلم کشف یک راز بزرگ نیست؛ بلکه مشاهده زنی است که زیر فشار هم‌زمان مسئولیت‌های خانوادگی، شغلی و اجتماعی، آرام‌آرام توان ادامه دادن را از دست می‌دهد.

یکی از تأثیرگذارترین صحنه‌های فیلم زمانی است که دختر پنج‌ساله‌اش سر میز شام با معصومیت می‌گوید مادران دوستانش برای آن‌ها غذا می‌پزند، اما مادر او هرگز این کار را نمی‌کند؛ جمله‌ای کودکانه که مانند ضربه‌ای عاطفی بر شخصیت اصلی فرود می‌آید.

فیلم در پایان بیش از حد توضیح می‌دهد

فیلم تا بخش زیادی از زمان خود با ابهام پیش می‌رود و همین ویژگی، مهم‌ترین نقطه قوت آن است.

با این حال، در پرده پایانی، زمانی که لینا به گذشته خانوادگی خود بازمی‌گردد، فیلم بخشی از رازهای شخصیت را بیش از اندازه توضیح می‌دهد.

این توضیحات اگرچه به شناخت بهتر گذشته کمک می‌کنند، اما بخشی از رمز و راز شاعرانه‌ای را که تا آن لحظه شکل گرفته بود، از بین می‌برند.

«The Currents» زمانی بیشترین تأثیر را دارد که اجازه می‌دهد مخاطب نیز مانند شخصیت اصلی، میان جریان‌های مبهم ذهن سرگردان بماند.

«The Currents» بیش از آنکه داستانی درباره یک بحران روانی باشد، تجربه‌ای حسی از گم شدن در جریان ذهن است. فیلم با تصاویر شاعرانه، روایت مینیمال و اجرایی دقیق، مخاطب را وادار می‌کند به جای یافتن پاسخ، در کنار شخصیت اصلی با پرسش‌هایش زندگی کند؛ تجربه‌ای که شاید برای همه جذاب نباشد، اما برای دوستداران سینمای هنری اثری قابل تأمل و ماندگار خواهد بود.

سوالات متداول

فیلم «The Currents» درباره چیست؟

این فیلم داستان یک طراح لباس موفق آرژانتینی را روایت می‌کند که پس از یک اقدام ناگهانی به خودکشی، دچار بحران روانی و ترس شدید از آب می‌شود و زندگی شخصی و حرفه‌ای‌اش به تدریج از هم می‌پاشد.