نقد فیلم «?Who Killed Alex Odeh» | مستند جنایی ساده اما تلخ درباره یک ترور حل‌نشده

چارسو پرس: سینمای مستند جنایی در سال‌های اخیر به دنبال پیچیده‌سازی روایت‌ها و خلق معماهای پرتعلیق بوده است، اما «Who Killed Alex Odeh?» مسیری کاملاً متفاوت را انتخاب می‌کند. این فیلم به جای ساختن یک معمای تازه، به پرونده‌ای می‌پردازد که پاسخ‌های آن سال‌هاست در دسترس بوده‌اند، اما هرگز به نتیجه قضایی نرسیده‌اند. نتیجه، مستندی است درباره نه راز، بلکه درباره بی‌عدالتی و فراموشی.

مستندی درباره یک پرونده بدون معما

فیلم «Who Killed Alex Odeh?» ساخته جیسون اوسدر و ویلیام لافی یومانز، یک مستند جنایی با ساختاری ساده اما سنگین است که به ترور الکس عوده، فعال فلسطینی در سال ۱۹۸۵ در کالیفرنیا می‌پردازد. فیلم از همان ابتدا نشان می‌دهد که با یک پرونده کلاسیک «معمایی» روبه‌رو نیستیم، بلکه با روایتی از دانسته‌هایی مواجهیم که سال‌هاست آشکار شده‌اند.

پرونده‌ای که پاسخ‌هایش پنهان نیست

در مرکز داستان، قتل الکس عوده قرار دارد؛ پرونده‌ای که اف‌بی‌آی سال‌ها پیش برخی از مظنونان آن را شناسایی کرده است. با این حال، بخشی از افراد مرتبط با این پرونده هرگز محاکمه نشده‌اند و برخی دیگر زندگی عادی خود را ادامه داده‌اند.

فیلم نشان می‌دهد که مسئله اصلی، نبود اطلاعات نیست، بلکه نبود اراده برای پیگیری آن‌هاست.

مستند میان تحقیق و بن‌بست

ساختار فیلم ترکیبی از تصاویر آرشیوی و مصاحبه‌های امروزی است. همسر و دختر الکس عوده در گفتگوهایی ساده اما تأثیرگذار حضور دارند و از فقدان او صحبت می‌کنند. با این حال، این روایت‌ها بیشتر از آنکه به کشف حقیقت منجر شوند، بر حس فقدان و ناتوانی تأکید دارند.

فیلم همچنین به نقش خبرنگاران تحقیقی و تلاش‌های آن‌ها برای پیگیری سرنخ‌های قدیمی می‌پردازد؛ تلاش‌هایی که گاهی به نتایجی غیرمنتظره اما نه لزوماً جدید ختم می‌شود.

---

«Who Killed Alex Odeh?» مستندی است درباره پرونده‌ای که راز ندارد؛ بلکه درباره جهانی است که در آن پاسخ‌ها وجود دارند اما عدالت نه.

از روایت فردی تا زمینه سیاسی

با پیشرفت فیلم، تمرکز به سمت بررسی گروه‌هایی مانند «لیگ دفاع یهود» تغییر می‌کند؛ گروهی که در گزارش‌های رسمی به عنوان یک سازمان افراطی شناخته شده است.

اما فیلم در پرداختن به شخصیت الکس عوده به عنوان یک انسان، کمتر عمیق می‌شود و بیشتر بر مرگ او تمرکز دارد تا زندگی‌اش. همین موضوع باعث می‌شود جای خالی یک تصویر کامل از او در روایت احساس شود.

بحران در روایت مستند

یکی از نکات قابل توجه فیلم این است که به جای خلق یک روایت پرتعلیق، عملاً با «ضدمعما» روبه‌رو هستیم. اطلاعات در دسترس هستند، اما نتیجه‌گیری قضایی وجود ندارد. همین مسئله باعث می‌شود فیلم میان مستند تحقیقی و روایت سیاسی در نوسان باشد.

در برخی بخش‌ها، فیلم به جای تحلیل عمیق‌تر، صرفاً به نمایش اطلاعات موجود اکتفا می‌کند.

سوال‌های بی‌پاسخ و لایه‌های پنهان

فیلم در نهایت به پرسش‌های بزرگ‌تری اشاره می‌کند؛ از جمله نقش سیاست‌های آمریکا و اسرائیل در سرنوشت چنین پرونده‌هایی. اما این لایه‌ها بیشتر در حد اشاره باقی می‌مانند و به تحلیل عمیق تبدیل نمی‌شوند.

در نتیجه، مخاطب با مجموعه‌ای از اطلاعات مواجه می‌شود که به جای پاسخ دادن، خود به سوالات جدیدی منجر می‌شوند.

جمع‌بندی نهایی

فیلم «Who Killed Alex Odeh?» یک مستند جنایی متفاوت است؛ اثری که به جای ساختن یک معمای پیچیده، بر نبود عدالت و فقدان پاسخ تمرکز دارد.

این فیلم نشان می‌دهد که در برخی پرونده‌ها، مشکل اصلی «ندانستن» نیست، بلکه «نخواستن برای دانستن» است. در نهایت، مستند با نوعی سکوت تلخ به پایان می‌رسد؛ سکوتی که خود به اندازه هر پاسخ احتمالی، معنا دارد.