نقد فیلم «Digger»؛ تام کروز در هجوی پرطمطراق از بحران اقلیمی
- «Digger» به کارگردانی آلخاندرو گونسالس اینیاریتو با بازی تام کروز، هجوی آخرالزمانی درباره صنعت نفت و بحران تغییرات اقلیمی است؛ فیلمی جاه‌طلبانه و از نظر بصری چشمگیر که به‌جای ظرافت و طنز، بیش از حد به اغراق و موعظه متکی می‌شود.
چارسو پرس: «Digger» با بازی تام کروز در نقش یک غول نفتی تگزاسی، فیلمی است که نیروهایی حتی قدرتمندتر از شخصیت اصلی خود را آزاد می‌کند. اما فیلم فقط نمی‌خواهد یک پیام ساده را منتقل کند؛ تصور می‌کند قرار است حقیقتی بزرگ را به مخاطب عرضه کند.
کروز زیر لایه‌های سنگین گریم، با صورت پر و موهای سفید، کم‌پشت و آشفته، نقش Digger را بازی می‌کند؛ یک غول سالخورده سوخت‌های فسیلی در جنوب آمریکا که فقط بر شرکت خودش حکومت نمی‌کند. او بر صنعت نفت فرمان می‌راند و به همین دلیل تصور می‌کند بر آمریکا و شاید حتی جهان نیز مسلط است.
کروز تقریباً هر جمله را با لحنی خطابه‌وار ادا می‌کند و با خشونتی نمایشی و نوعی لذت شیطنت‌آمیز از شخصیت‌های قدیمی آمریکایی، Digger را به یک کاریکاتور زنده تبدیل می‌کند؛ تصویری اغراق‌آمیز از غرور آمریکایی که انگار ترکیبی از لیندون بی. جانسون و فاگهورن لگهورن است.
این بازی تا حد زیادی یادآور نقشی است که کروز در قالب مدیر اجرایی مبتذل و پرخاشگر استودیو، لز گراسمن، در «تندر استوایی» ارائه کرده بود.
کروز در مقطعی قصد داشت فیلمی مستقل درباره لز گراسمن بسازد و از این نظر، می‌توان گفت «Digger» تا حدی همان فیلم است؛ فرصتی برای او تا حدود دو ساعت کاملاً از قیدوبند رها شود و بازی اغراق‌آمیزی ارائه دهد که بیشتر شبیه یک شخصیت‌پردازی در «Saturday Night Live» است، البته با جدیتی که از روش متد اکتینگ می‌آید.
اگر بازی کروز را صرفاً بر اساس همین قواعد بسنجیم، اجرای او دقیق و ماهرانه است. دیدن اینکه او خودش را کاملاً رها کرده، سرگرم‌کننده است؛ یا دست‌کم از نظر تئوری باید چنین باشد.
اما شخصیت لز گراسمن در «تندر استوایی» چیزی جز یک بازی سرگرم‌کننده در دنیای سینما نبود. اینیاریتو در «Digger» مسائل بسیار جدی‌تری را دنبال می‌کند.
آخرالزمانی که از دل صنعت نفت می‌آید
داستان در آینده‌ای نه‌چندان دور اتفاق می‌افتد. Digger در عمارتی از خواب بیدار می‌شود که بیشتر از آنکه یک خانه باشد، قلعه‌ای طلایی و محافظت‌شده شبیه زانادوی چارلز فاستر کین است.
او همراه گربه سفید و پشمالویش می‌خوابد؛ گربه‌ای که در حال مرگ است و عجیب‌تر اینکه با یک گربه مکانیکی بدل به تصویر کشیده شده است.
تقریباً بلافاصله، Digger پیامی نگران‌کننده از یکی از زیردستانش در گرینلند دریافت می‌کند. عملیات اکتشاف نفت با مشکلی جدی روبه‌رو شده است.
ترکی باریک در یخ ایجاد شده، اما این شکاف هر دقیقه بزرگ‌تر می‌شود.
Digger اهمیتی به آن نمی‌دهد. فلسفه‌ای که دهه‌ها بر اساس آن شرکتش را اداره کرده، همان سیاست قدیمی حفاری بیشتر بدون توجه به عواقب آن است.
اما این بار عواقب ماجرا حاضر نیستند نادیده گرفته شوند.
سال‌ها تخریب اقلیمی و حفاری بی‌محابا در دورافتاده‌ترین نقاط زمین، موجی از متان را آزاد کرده است؛ گازی که از نظر تخریب زیست‌محیطی، باعث می‌شود دی‌اکسید کربن در برابرش تقریباً بی‌خطر به نظر برسد.
یک صفحه یخی عظیم به وسعت حدود ۴۰۰ مایل از یخچال جدا می‌شود و به سمت اروپا حرکت می‌کند.
این توده یخی قرار است با قاره برخورد کند و به سونامی، یک فاجعه عظیم و مرگ گسترده منجر شود.
حالا قرار است بخندیم؟
بیشتر بخوانید
فیلم جدید تام کروز با بودجه ۱۸۰ میلیون دلاری در آستانه یک شکست تجاری؟
«دکتر استرنجلاو»ی تغییرات اقلیمی
«Digger» با ساختار شمارش معکوس تا آخرالزمان، می‌خواهد نسخه‌ای از «دکتر استرنجلاو» درباره تغییرات اقلیمی باشد.
اما جاه‌طلبی فیلم به همین‌جا ختم نمی‌شود. اثر می‌خواهد «شبکه» تغییرات اقلیمی نیز باشد و حتی پا را از «بالا را نگاه نکن» ساخته آدام مک‌کی فراتر بگذارد؛ فیلمی که با زبانی هجوآمیز، بی‌توجهی جامعه و سیاستمداران به بحران اقلیمی را هدف قرار داده بود.
موضوع تغییرات اقلیمی برای من جدی است، اما در مقطعی، فیلمی مثل «Digger» تقریباً به احساس گناه دادن به تماشاگر تبدیل می‌شود.
فیلم مخاطب را در موقعیتی قرار می‌دهد که راه فراری از پیام آن باقی نمی‌ماند: وضعیت آن‌قدر وخیم و جهان آن‌قدر به مرز فاجعه نزدیک است که اگر بعد از تماشای فیلم همچنان پیام آخرالزمانی آن را نپذیرید، خودتان بخشی از مشکل هستید.
اما مشکل واقعی همین‌جاست:
«Digger» خنده‌دار نیست.
فیلم جسور، بی‌پروا، عجیب و از نظر ساختاری آزاد است و در بعضی لحظات واقعاً از قواعد معمول خارج می‌شود.
با این حال، به دلیل بازی‌های اغراق‌آمیز و بی‌وقفه‌اش، حال‌وهوای یک کمدی را دارد؛ شبیه یک فیلم بد از برادران کوئن که بیش از اندازه خودش را جدی گرفته است.
«دکتر استرنجلاو» با تکیه بر نبوغ پیتر سلرز، واقعاً خنده‌دار بود. «Digger» ساختار آخرالزمانی آن فیلم را قرض می‌گیرد، اما ظرافتش را کنار می‌گذارد و به‌جایش نمایشی عظیم و پرهزینه از سرزنش کردن مخاطب ارائه می‌دهد.
جهانی بصری که بیش از اندازه خودش را جدی می‌گیرد
اینیاریتو فیلمنامه را همراه با الکساندر دینلاریس، نیکلاس جیاکوبونه و سابینا برمن نوشته و فیلم را به شکلی باروک و وسواس‌گونه از نظر بصری ساخته است.
دکورها پر از جزئیات هستند و فیلم از یک طیف رنگی تک‌رنگ و نمایشی استفاده می‌کند که تنها اندکی با سیاه‌وسفید فاصله دارد.
«Digger» در تمام سطوح به مخاطب یادآوری می‌کند که قرار است چیزی متفاوت از فیلم‌های معمولی ببیند.
اما مشخص نیست این رویکرد واقعاً بتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند؛ چون فیلم بیش از اندازه شیفته اهمیت خودش است.
اثر آن‌قدر روی اهمیت پیامش سنگینی می‌کند که تقریباً زیر بار خودش خم می‌شود.
بودجه فیلم بیش از ۱۲۵ میلیون دلار بوده است. این رقم نه‌تنها احتمالاً توجیه اقتصادی ساده‌ای ندارد، بلکه می‌تواند نشانه‌ای از همان غروری باشد که فیلم به نقدش می‌پردازد؛ این فرض که مخاطبان با اشتیاق فراوان برای تماشای این موعظه سنگین و ابزورد به سینما خواهند رفت.
سایه «خون به پا خواهد شد»
فیلم با Digger را طوری رفتار می‌کند که انگار او نواده دنیل پلین‌وی از «خون به پا خواهد شد» است؛ فیلمی که آن اثر نیز گاهی به دلیل پیام مستقیم و موعظه‌گرانه‌اش بیش از حد خودش را جدی می‌گرفت، هرچند پیامش درباره سرمایه‌داری و پیامدهای آن برای نسل‌های مختلفی از علاقه‌مندان سینما جذابیت زیادی داشت.
«خون به پا خواهد شد» بدون تردید فیلمی گیرا بود.
«Digger» اما بیش از حد سنگین و تحمیلی است و در کنار همه اینها، یک چرخش برشت‌وار نیز دارد که هم حیرت‌انگیز است و هم باعث سردرگمی.
ابتدا با خودتان می‌گویید: «واقعاً دارند این کار را می‌کنند؟»
و بلافاصله سؤال بعدی سراغتان می‌آید:
«چرا؟»
ساختن فیلمی با این میزان از سرزنش و اغراق، با ساختن یک کمدی هجوآمیز و دیوانه‌وار متفاوت است.
جان گودمن، ساندرا هولر و ریاض احمد در جهان «Digger»
در کنار تام کروز، جان گودمن نیز در فیلم حضور دارد و نقش رئیس‌جمهور ایالات متحده را بازی می‌کند؛ شخصیتی عبوس که با بدخواهی تقریباً تک‌بعدی ظاهر می‌شود و حتی به بیماری عجیب و توهین‌آمیزی مبتلاست که فیلم آن را دستمایه شوخی قرار می‌دهد.
ساندرا هولر نقش خواهر ناتنی خشمگین Digger را بازی می‌کند؛ زنی که یک شرکت محیط‌زیستی را اداره می‌کند.
او در ساختار نمادین فیلم قرار است نماینده این ایده باشد که «فعال‌گری» نیز چیزی شبیه یک استخوان خیالی است که صنعت نفت برای سرگرم کردن و کنترل ما جلوی پایمان می‌اندازد.
ریاض احمد نیز در نقش گانش ظاهر می‌شود؛ مشاور علمی نزدیک Digger که برخلاف او در دنیای واقعی ریشه دارد و بنابراین وظیفه دارد خبرهای بد را منتقل کند.
او نیز به‌تدریج به انسانی آشفته و گرفتار الکل تبدیل می‌شود.
بهترین لحظه فیلم؛ وقتی Digger حقیقت را می‌گوید
یک سکانس در فیلم وجود دارد که واقعاً ضربان قلب را بالا می‌برد؛ بخشی که هم به دلیل بازی کروز و هم به دلیل حرفی که فیلم در آن لحظه می‌زند، اثرگذار است.
وقتی جهان به سمت فاجعه حرکت می‌کند، Digger در برابر یک مجمع جهانی می‌ایستد؛ چیزی شبیه نسخه آینده سازمان ملل.
او در سخنرانی‌اش توضیح می‌دهد که چرا جهان همچنان به نفت وابسته مانده است.
پاسخ او برخلاف انتظار ساده است: چون خود ما این وضعیت را می‌خواهیم.
همه ما به هزاران انتخاب و عادت در سبک زندگی وابسته‌ایم؛ انتخاب‌هایی که فراتر از خودروهای بنزینی هستند و در نهایت حاضر نیستیم واقعاً آنها را کنار بگذاریم.
این بخش در واقع سخنرانی مهم فیلم است؛ لحظه‌ای که «Digger» برای حدود ۱۰ دقیقه دست از مقصر دانستن همیشگی «آدم‌های بد» برمی‌دارد و تام کروز نیز این حرف را با شور و هیجانی آتشین ارائه می‌کند.
اما این ایده خیلی زود کنار گذاشته می‌شود و فیلم دوباره به فضای تاریک، آخرالزمانی و سرزنش‌گر خود بازمی‌گردد.
و درباره شکستن دیوار چهارم در فیلم، بدون اینکه جزئیات بیشتری را لو بدهم، فقط می‌توان گفت این تمهید، هرچند احتمالاً ناخواسته، باعث می‌شود فیلم بیش از هر چیز درباره خود تام کروز به نظر برسد؛ درباره اینکه او این نقش را انتخاب کرده و اینیاریتو تمام این بنای عظیم را ساخته تا کروز روی آن بایستد.
و این یک اشتباه کاملاً ناهماهنگ با لحن فیلم است.
زیرا در نهایت، این تمهید بیش از هر چیز تأکید می‌کند که تا زمانی که بحران تغییرات اقلیمی را از هوای داغ و پرسر‌وصدا و خودستایی کسانی که درباره خودشان جشن می‌گیرند جدا نکنیم، راه‌حل واقعی برای آن پیدا نخواهیم کرد.
اطلاعات فیلم Digger
- نام فیلم: دیگر | Digger
- کارگردان: آلخاندرو گونسالس اینیاریتو
- فیلمنامه: آلخاندرو گونسالس اینیاریتو، الکساندر دینلاریس، نیکلاس جیاکوبونه و سابینا برمن
- بازیگران: تام کروز، جان گودمن، ساندرا هولر، ریاض احمد
- نقش اصلی: تام کروز در نقش Digger راکول
- ژانر: کمدی سیاه، هجو، فاجعه‌ای
- موضوع: تغییرات اقلیمی، صنعت نفت و مسئولیت انسان در بحران زیست‌محیطی
- زمان داستان: آینده‌ای نه‌چندان دور
- بودجه: بیش از ۱۲۵ میلیون دلار
- محور داستان: غول صنعت نفتی که با پیامدهای فاجعه‌بار فعالیت‌های صنعت خود روبه‌رو می‌شود.
پرسش‌های متداول
فیلم «Digger» درباره چیست؟
«دیگر» درباره یک غول صنعت نفت در آینده‌ای نزدیک است که فعالیت‌های مخرب صنعت نفت با پیامدهای فاجعه‌بار اقلیمی روبه‌رو می‌شود و جهان را در آستانه یک بحران عظیم قرار می‌دهد.
تام کروز در «Digger» چه نقشی دارد؟
تام کروز نقش Digger راکول، یک غول سالخورده صنعت نفت در تگزاس، را بازی می‌کند؛ شخصیتی اغراق‌آمیز که نمادی از قدرت، غرور و وابستگی جهان به سوخت‌های فسیلی است.
کارگردان فیلم «Digger» کیست؟
آلخاندرو گونسالس اینیاریتو، کارگردان مکزیکی فیلم‌هایی مانند «بردمن» و «بازگشته»، کارگردانی «Digger» را بر عهده دارد.
آیا «Digger» یک فیلم کمدی است؟
فیلم در قالب یک هجوی سیاه و آخرالزمانی ساخته شده و قصد دارد درباره بحران اقلیمی طنزپردازی کند، اما بر اساس این نقد، اغراق و جدیت بیش از اندازه باعث شده بخش زیادی از طنز فیلم اثرگذاری لازم را نداشته باشد.
آیا «Digger» درباره تغییرات اقلیمی است؟
بله. تغییرات اقلیمی و پیامدهای استفاده گسترده از سوخت‌های فسیلی، محور اصلی داستان فیلم است.
آیا «Digger» ارزش تماشا دارد؟
برای علاقه‌مندان تام کروز، سینمای آلخاندرو گونسالس اینیاریتو و فیلم‌های هجوآمیز درباره بحران‌های زیست‌محیطی، ارزش یک بار تماشا را دارد؛ اما نباید انتظار یک کمدی سیاسی در سطح «دکتر استرنجلاو» داشت.
امتیاز تحریریه
کارگردانی
فیلمنامه
بازیگری
جنبه‌های فنی (فیلمبرداری، تدوین، موسیقی و...)
ارزش تماشا
امتیاز تحریریه به این فیلم
