نقد فیلم مستند «جان لنون: آخرین مصاحبه» | واپسین گفت‌وگوی مردی که تازه می‌خواست دوباره زندگی را آغاز کند

الهام پورمند1 ساعت پیشآخرین بروزرسانی: مرداد ۵, ۱۴۰۵

۰ ۱۵۱ زمان تقریبی مطالعه ۴ دقیقه

استیون سودربرگ با استفاده از آخرین مصاحبه جان لنون، تصویری صمیمی، گاه الهام‌بخش و گاه بحث‌برانگیز از اسطوره موسیقی راک ارائه می‌دهد. مستندی که اگرچه از نظر احساسی تأثیرگذار است، اما گاهی بیش از حد می‌کوشد یک گفت‌وگوی تبلیغاتی را به رویدادی تاریخی تبدیل کند.

چارسو پرس: مستندهای موسیقی معمولاً یا به مرور یک زندگی می‌پردازند یا تلاش می‌کنند پشت‌پرده خلق یک اثر را روایت کنند؛ اما «John Lennon: The Last Interview» تجربه‌ای متفاوت است. این فیلم نه بر زندگی پر فراز و نشیب جان لنون تمرکز می‌کند و نه قصد دارد بار دیگر تاریخ گروه بیتلز را بازگو کند. تمام فیلم بر پایه آخرین گفت‌وگوی رسانه‌ای لنون ساخته شده؛ مصاحبه‌ای که تنها چند ساعت پیش از ترورش در هشتم دسامبر ۱۹۸۰ انجام شد.

استیون سودربرگ با تکیه بر همین گفت‌وگوی تاریخی، مستندی ساخته که بیش از آنکه درباره مرگ باشد، درباره امید، عشق، آینده و مردی است که تصور می‌کرد فصل تازه‌ای از زندگی هنری‌اش تازه آغاز شده است.

مستندی که ارزشش را از زمان وقوع مصاحبه می‌گیرد

دو لحظه در این مستند بیش از هر چیز شخصیت واقعی جان لنون را آشکار می‌کنند؛ یکی تصویری از انسانی امیدوار و مهربان و دیگری چهره مردی که گاهی بیش از اندازه در نقش پیامبر نسل خود فرو می‌رود.

فیلم بر پایه آخرین گفت‌وگوی رسانه‌ای جان لنون و یوکو اونو ساخته شده؛ مصاحبه‌ای که صبح روز هشتم دسامبر ۱۹۸۰، تنها چند ساعت پیش از قتل او، در آپارتمان مشهور داکوتا ضبط شد. همین هم‌زمانی، از همان ابتدا هاله‌ای از اندوه بر تمام فیلم می‌اندازد؛ زیرا مخاطب می‌داند مردی که این‌گونه با اشتیاق درباره آینده حرف می‌زند، تنها چند ساعت دیگر زنده نخواهد بود.

«Starting Over»؛ ترانه‌ای که لنون آن را فراتر از یک عشق شخصی می‌دید

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های مستند زمانی است که جان لنون درباره ترانه “(Just Like) Starting Over” صحبت می‌کند.

در نگاه نخست، این قطعه تنها درباره آشتی دوباره او و یوکو اونو پس از سال‌هایی پرتنش به نظر می‌رسد؛ اما لنون معنای گسترده‌تری برای آن قائل است. از نگاه او، این ترانه دعوتی برای آشتی دوباره زنان و مردان است؛ جامعه‌ای که به باور او پس از سال‌ها کشمکش، دوباره باید راه گفت‌وگو و همدلی را پیدا کند.

این همان ویژگی همیشگی جان لنون است؛ هنرمندی که حتی شخصی‌ترین تجربه‌هایش را به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل می‌کرد.

نقد فیلم مستند «جان لنون: آخرین مصاحبه» | واپسین گفت‌وگوی مردی که تازه می‌خواست دوباره زندگی را آغاز کند

تصویر مردی که از موسیقی فاصله گرفت تا پدر باشد

بخش مهم دیگری از گفت‌وگو به پنج سال دوری جان لنون از موسیقی اختصاص دارد.

او توضیح می‌دهد که پس از تولد پسرش «شان»، تصمیم گرفت فعالیت حرفه‌ای را کنار بگذارد و نقش یک «پدر خانه‌دار» را بر عهده بگیرد؛ مفهومی که در میانه دهه هفتاد میلادی هنوز چندان رایج نبود.

لنون با شور و اشتیاق از صبح‌هایی می‌گوید که برای پسرش صبحانه آماده می‌کرد، مراقب تغذیه او بود و نمی‌گذاشت تلویزیون تجاری تماشا کند.

اما درست در همین روایت، تناقضی جالب نیز شکل می‌گیرد؛ چرا که پس از انجام این کارها، پرستار کودک بخش عمده روز را با شان می‌گذراند. همین موضوع باعث می‌شود تصویر آرمانی لنون از «پدر تمام‌وقت» کمی رنگ ببازد.

مستند بدون قضاوت این تناقض را نشان می‌دهد و اجازه می‌دهد مخاطب خودش درباره آن تصمیم بگیرد.

لنونی که بیش از همیشه خوشحال است؛ و شاید بیش از همیشه آرمان‌گرا

جان لنونی که در این فیلم می‌بینیم، با تصویر عصیانگر و طعنه‌زن دهه شصت تفاوت دارد.

او آرام‌تر، امیدوارتر و سرشار از خوش‌بینی است؛ اما همین خوش‌بینی گاهی به نوعی پیامبری اخلاقی تبدیل می‌شود. لنون با اطمینان درباره آینده روابط انسانی، برابری زن و مرد و مسئولیت اجتماعی هنرمندان صحبت می‌کند؛ لحظاتی که شاید برای برخی مخاطبان بیش از اندازه آرمان‌گرایانه به نظر برسد.

همین تضاد، یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های مستند است؛ زیرا هم‌زمان دو چهره متفاوت از جان لنون را نشان می‌دهد: هنرمندی تیزبین و منتقد، و مردی که می‌خواست جهان را با عشق تغییر دهد.

استیون سودربرگ چگونه یک مصاحبه ساده را به فیلمی سینمایی تبدیل می‌کند؟

از آنجا که تمام فیلم بر پایه یک گفت‌وگوی صوتی شکل گرفته، موفقیت آن وابسته به زبان سینماست.

سودربرگ با استفاده از صدها عکس آرشیوی کمتر دیده‌شده، تصاویر خانوادگی، نماهایی از زندگی روزمره جان لنون و یوکو اونو و همچنین مونتاژی دقیق، فضای مستند را زنده نگه می‌دارد.

انتخاب موسیقی نیز یکی از نقاط قوت فیلم است. استفاده از آثار جان لنون و بیتلز، به‌ویژه قطعه Love در پایان فیلم، بار احساسی مستند را چند برابر می‌کند.

اگرچه چند تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی نیز در فیلم دیده می‌شود، اما حضور آن‌ها آن‌قدر محدود است که به ساختار کلی اثر لطمه‌ای وارد نمی‌کند.

محدودیتی که مستند را از تبدیل شدن به یک پرتره کامل بازمی‌دارد

با وجود تمام جذابیت‌ها، فیلم یک محدودیت اساسی دارد.

جان لنون پیش از انجام این گفت‌وگو شرط کرده بود که هیچ پرسشی درباره بیتلز یا گذشته مطرح نشود. به همین دلیل، گفت‌وگو بیشتر به معرفی آلبوم Double Fantasy و برنامه‌های آینده او اختصاص دارد.

همین موضوع باعث می‌شود مستند، در مقایسه با آثار جامع‌تری مانند One to One: John & Yoko، کمتر وارد لایه‌های پیچیده شخصیت جان لنون شود.

در واقع، مخاطب بیشتر با لنونی روبه‌روست که در حال معرفی آینده است، نه مرور گذشته.

جمع‌بندی

«جان لنون: آخرین مصاحبه» شاید کامل‌ترین مستند درباره این اسطوره موسیقی نباشد، اما یکی از انسانی‌ترین پرتره‌هایی است که تاکنون از او ساخته شده است.

فیلم نشان می‌دهد لنون در آخرین ساعات زندگی‌اش نه مردی افسرده یا خسته، بلکه هنرمندی پر از امید بود که برای آینده برنامه داشت، قصد بازگشت به صحنه را داشت و می‌خواست فصل تازه‌ای از زندگی حرفه‌ای‌اش را آغاز کند.

همین آگاهی تلخ که این آینده هرگز فرا نرسید، بزرگ‌ترین قدرت احساسی فیلم است.

گاهی ارزش یک مستند نه در اطلاعات تازه‌ای است که ارائه می‌دهد، بلکه در فرصتی است که برای دوباره شنیدن صدای یک انسان فراهم می‌کند. «جان لنون: آخرین مصاحبه» دقیقاً چنین اثری است؛ فیلمی که نشان می‌دهد لنون در واپسین ساعات زندگی‌اش همچنان به عشق، گفت‌وگو و آینده ایمان داشت. شاید همین امید، تلخ‌ترین و در عین حال ماندگارترین تصویری باشد که این مستند از یکی از بزرگ‌ترین اسطوره‌های موسیقی جهان به جا می‌گذارد.

اطلاعات فیلم

• نام فیلم: John Lennon: The Last Interview
• نام فارسی: جان لنون: آخرین مصاحبه
• سال تولید: ۲۰۲۶
• ژانر: مستند، موسیقی، زندگی‌نامه
• کارگردان: Steven Soderbergh
• بر اساس: آخرین گفت‌وگوی رادیویی جان لنون با KFRC در ۸ دسامبر ۱۹۸۰
• حضور: John Lennon، Yoko Ono
• زبان: انگلیسی
• کشور: آمریکا
• مدت زمان: حدود ۹۰ دقیقه