نقد فیلم «افق او»؛ وقتی هوش مصنوعی تصویر پدر از دسترفته را بازمیسازد
- دومین فیلم داستانی مادلین روتزلر، مستندساز، داستان زنی داغدار را روایت میکند که با کمک یک برنامه هوش مصنوعی، نسخهای دیجیتال از پدر درگذشتهاش را دوباره وارد زندگی خود میکند؛ فیلمی علمیتخیلی که ایدهاش امروز بیش از هر زمان دیگری به واقعیت نزدیک به نظر میرسد.
چارسو پرس: حدود یک دهه پیش، ایده مرکزی «افق او» (O Horizon) میتوانست سوژهای مناسب برای سریال «آینه سیاه» باشد: یک برنامه کامپیوتری با دریافت مجموعهای از عکسها، ویدئوها، پیامها و وسایل شخصی یک مرد درگذشته، شبیهسازی تعاملی از او میسازد؛ نسخهای که اگرچه زنده نیست، اما از طریق یک اپلیکیشن تلفن همراه، هر زمان که بخواهید میتوان با او صحبت کرد.
امروز این ایده نهتنها قدیمی به نظر نمیرسد، بلکه به شکلی ناراحتکننده به زمان حال نزدیک شده است؛ زیرا بحث درباره پیامدهای اخلاقی و وجودی چتباتهای هوش مصنوعی دیگر صرفاً موضوعی فرضی نیست و به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده است.
با این حال، مادلین روتزلر، نویسنده و کارگردان فیلم ــ که پیشتر با نام مادلین سکلر شناخته میشد و فیلمهای قبلی خود را با همین نام ساخته بود ــ چندان وارد جزئیات این بحث نمیشود. او ترجیح میدهد بر تجربه یک زن داغدار تمرکز کند که با کمک فناوری تلاش میکند مسیر بهبود و کنار آمدن با فقدان را طی کند.
ایدهای جذاب که به اندازه ظرفیتش پیش نمیرود
همین رویکرد باعث شده «افق او» فیلمی گرمتر از چیزی باشد که میتوانست از چنین ایدهای بیرون بیاید؛ مسئلهای که بخش قابل توجهی از آن به حضور صمیمی و بیتکلف ماریا باکالوا، نامزد اسکار، در نقش زن جوان داستان مربوط میشود.
اما در عین حال، فیلم از نظر فکری چندان عمیق یا کاوشگر نیست. «افق او» بیشتر به احساسات بزرگ متکی است تا ایدههای بزرگ و در نهایت درباره مفهوم همراهی مصنوعی و حافظهای که به شکل دیجیتال بازسازی شده، موضع مشخصی نمیگیرد.
فیلمنامه روتزلر میگوید چنین فناوریهایی میتوانند در برخی شرایط برای بعضی افراد مفید باشند، اما همزمان تأکید میکند که باید درباره آنها پرسشهایی جدی مطرح شود.
این رویکرد محتاطانه و تا حدی امیدوارانه، در کنار لحظات نیمهکمدی فیلم، باعث میشود «افق او» از پرداختن جدیتر به پیامدهای ایده مرکزی خود فاصله بگیرد.
زنی که پدرش را دوباره در گوشی پیدا میکند
ابی با بازی ماریا باکالوا، یک عصبشناس ساکن نیویورک است که حوزه تحقیقاتش با مسائل مرتبط با هوش مصنوعی ارتباط دارد.
او به همراه رئیس خود، ساندرا با بازی آلیسیا راینر، مغز یک میمون را از نظر عصبی بررسی و نقشهبرداری میکند. هدف آنها بازسازی احساسات بدون نیاز به تجربه مستقیم و اولیهای است که آن احساسات را ایجاد کرده؛ امکانی که میتواند برای انسانهای بیمار، نوعی میانبر روانی برای رسیدن به آرامش فراهم کند.
این ایده حتی میتواند از ایده اصلی فیلم تکاندهندهتر باشد، اما «افق او» آن را در جایگاه داستانی فرعی نگه میدارد؛ بهویژه از آن جهت که ذهن ابی از زمانی که پدرش، وارن با بازی دیوید استرثیرن، یک سال قبل از دنیا رفته، دیگر چندان درگیر کار نیست.
ابی بهطور اتفاقی با تبلیغ شرکتی به نام «فروشگاه جستوجوی یک دوست» مواجه میشود و بدون برنامه قبلی به دفتر ساده و کمتجمل آن میرود.
این شرکت را برنامهنویسی ژولیده به نام سم با بازی کمدین آدام پالی اداره میکند. سم به ابی وعده میدهد که با لمس یک دکمه میتواند نسخهای دیجیتال و کاملاً گفتوگومحور از پدرش را در اختیار او قرار دهد.
ابی سرانجام این پیشنهاد را میپذیرد و وارد واقعیتی تلخ اما کاملاً باورپذیر میشود؛ واقعیتی که در آن تلفن همراهش مرتب او را برای گفتوگو با مردی که مرده است دعوت میکند یا حتی پیشنهاد میدهد به فهرست پخش موسیقی او در اسپاتیفای بپیوندد.
نسخه دیجیتال پدر چقدر واقعی است؟
ابی ابتدا در برابر این فناوری مقاومت میکند، اما وقتی سرانجام تسلیم میشود، نسخه بازسازیشده پدرش او را تحت تأثیر قرار میدهد.
این وارن دیجیتال فقط نصیحتهای پدرانه و مهربانیهای آشنا را تکرار نمیکند؛ بلکه در ادامه حتی با ابی وارد بحث میشود، درست همانطور که پدر واقعیاش در گذشته با او چنین میکرد.
دیوید استرثیرن با همان حس آشنای نجابت و سادگی درهمریختهای که در بازیهایش دارد، این شخصیت را اجرا میکند. نکته قابل توجه این است که تفاوت چندانی میان حضور او در فلشبکها، زمانی که وارن انسانی زنده است، و حضورش به شکل صدایی غیرطبیعی از تلفن ابی وجود ندارد.
به همین دلیل، پرسش درباره اینکه این «وارن» دقیقاً چیست یا چه کسی است، چندان به مرکز فیلم نمیآید.
فیلم ترسناک اخیر «وسواس» ــ هرچند مستقیماً درباره هوش مصنوعی نبود ــ به شکل جسورانهتری به پیامدهای غریب شبیهسازی انسان برای پاسخ دادن به نیازهای عاطفی یک فرد پرداخته بود.
اما «افق او» با خوشبینی بیشتری خدمات سم را ابزاری برای کمک به قهرمان داستان در عبور از یک دوره تاریک زندگی معرفی میکند؛ گویی در انتهای این تونل نوری وجود دارد.
مشکل اینجاست که فیلم درباره پیامدهای احتمالی وابستگی و اعتیاد به هوش مصنوعی چندان سختگیر نیست.
شخصیتهایی که بیش از حد کلی باقی میمانند
ابهام ایده اصلی فیلم با کلیبودن شخصیتها و زندگی آنها نیز هماهنگ است.
فیلم تا حد زیادی به جذابیت طبیعی و اندکی آسیبپذیر باکالوا متکی است تا به شخصیت ابی جان بدهد، اما خود ابی همچنان شخصیتی مبهم باقی میماند.
او علایق یا روابط مشخص و متمایز چندانی ندارد و حتی آپارتمانش نیز شبیه یک فضای نمایشی و بیروح است که هیچ اطلاعاتی درباره صاحبش در اختیار ما نمیگذارد.
حتی سوگواری او نیز بیشتر به شکل نوعی کنارهگیری اجتماعی نامشخص و خلأ عاطفی به تصویر کشیده میشود.
شاید چیزی در همین خلأ وجود داشته باشد.
شاید ابی به دنبال بازسازی تجربه انسانی است تا خلأ زندگی خودش را پر کند.
اما مانند بسیاری از جذابترین نکات «افق او»، این ایده نیز فقط در حد نقطه آغاز باقی میماند و فیلم برای رسیدن به نتیجهگیری درباره آن، راه چندانی طی نمیکند.
اطلاعات فیلم O Horizon
عنوان: افق او (O Horizon)
کارگردان: مادلین روتزلر (Madeleine Rotzler)
نام پیشین کارگردان: مادلین سکلر (Madeleine Sackler)
فیلمنامه: مادلین روتزلر
بازیگران: ماریا باکالوا، دیوید استرثیرن، رناته رینسوه، آدام پالی، آلیسیا راینر
ژانر: علمیتخیلی، درام
محور داستان: هوش مصنوعی، سوگ، همراهی مصنوعی و بازسازی دیجیتال حافظه
سوالات متداول درباره فیلم «افق او»
فیلم «افق او» درباره چیست؟
فیلم درباره ابی، یک عصبشناس جوان است که پس از مرگ پدرش با یک شرکت فناوری آشنا میشود که میتواند با استفاده از عکسها، ویدئوها، پیامها و اطلاعات شخصی یک فرد، نسخهای دیجیتال و تعاملی از او ایجاد کند.
بازیگران فیلم «افق او» چه کسانی هستند؟
ماریا باکالوا در نقش ابی و دیوید استرثیرن در نقش پدر او، وارن، بازی میکنند. رناته رینسوه، آدام پالی و آلیسیا راینر دیگر بازیگران فیلم هستند.
کارگردان فیلم «افق او» کیست؟
مادلین روتزلر کارگردانی و نویسندگی فیلم را بر عهده دارد. او پیشتر با نام مادلین سکلر فعالیت میکرد.
موضوع اصلی فیلم «افق او» چیست؟
فیلم به رابطه انسان با هوش مصنوعی، سوگ، حافظه و امکان ایجاد همراهی مصنوعی از طریق بازسازی دیجیتال یک فرد درگذشته میپردازد.
آیا «افق او» درباره هوش مصنوعی است؟
بله. ایده اصلی فیلم بر فناوریای استوار است که با استفاده از اطلاعات شخصی یک فرد درگذشته، نسخهای دیجیتال و تعاملی از او ایجاد میکند.
آیا فیلم «افق او» در جشنواره مهمی حضور داشته است؟
در متن نقدی که مبنای این مطلب قرار گرفته، اطلاعاتی درباره حضور فیلم در جشنوارههای مهم ارائه نشده است.
