تغییرات ساختاری در جشنواره فیلم فجر؛ حذف هیئت انتخاب و چالش شفافیت

چارسو پرس: جشنواره فیلم فجر امسال با تغییرات جدی همراه است که هر روز یکی از آنها از گوشه‌ای شنیده می‌شود. از  حذف هیأت انتخاب تا نبود مدیر روابط عمومی جشنواره فیلم فجر. این اتفاقات برخی با بازخوردهای مثبت و برخی منفی همراه است.

حذف هیأت انتخاب را، برخی در مسیر شکل و جریان حرفه‌ای جریان جشنواره‌های سینمایی دنیا می‌دانند و برخی آن را اقدامی بدون بررسی کارشناسی عنوان می‌کنند.

در ابتدا نگاهی داشته باشیم به ماهیت و هدف چیزی به نام هیأت انتخاب و درواقع یک وضع‌شناسی از آن انجام بدهیم.

1- هرساله تقریباً 100 فیلم (گاهی بیشتر و گاهی کمتر) به دبیرخانه جشنواره می‌آید. برخلاف این تصور که تمام این 100 فیلم، آثار دارای واجد شرایط جشنواره -که در فراخوان اعلام می‌شود- هستند باید گفت، بسیاری از این آثار اصلاً واجد شرایط جشنواره نیستند و اساساً معیارهای جشنواره را دارا نیستند.

به عنوان مثال جشنواره فیلم‌های دارای پروانه ویدیویی را نمی‌پذیرد و تنها فیلم‌هایی که دارای پروانه بلند سینمایی هستند را قبول می‌کند. این در حالی است که هرسال تعداد بسیار زیادی از فیلم‌هایی که متقاضی حضور در جشنواره هستند دارای پروانه ویدویی‌اند و همان ابتدای کار یک حجم قابل توجهی از فیلم‌ها حذف می‌شوند. یا فیلم‌هایی که قبل از جشنواره در سینما نمایش داشتند نمی‌توانند به جشنواره ارسال شوند. اما باز صاحبان آثار به شوق حضور در جشنواره فیلم‌های خود را ارسال می‌کنند. برخی فیلم‌های دیگر نیز به خاطر عدم پروانه نمایش یا مشکلات ممیزی عملاً نتیجه‌ای عاید آنها از ثبت نام نخواهد شد.

بنابراین تقریباً چیزی نزدیک به نصف فیلم‌ها در ابتدای کار به کنار می‌روند و نصف دیگر برای انتخاب حضور دارند که از میان آنها باید 22 فیلم انتخاب شود.2- تمامی جشنواره‌های معتبر جهان چیزی به نام هیأت انتخاب حداقل آنگونه که در جشنواره ملی فیلم فجر داریم، ندارند. روند انتخاب فیلم‌ها در آن جشنواره‌ها توسط دبیر و شورای او یا مشاورانش است و این کمترین کاری است که یک دبیر باید بتواند انجام دهد. اما روند قدیمی هیات انتخاب باعث شده تا این تصور برای برخی ایجاد شود که این کار توسط دبیر امکان ندارد یا بسیار دشوار است!

حال باید دید که حذف هیأت انتخاب که عملاً نبودش اتفاق خاصی را در جشنواره رقم نمی‌زند، چه نتایجی را به بار می‌تواند بنشاند:

1- بسته شدن راه سفارش‌ها:‌ حذف هیأت انتخاب عملاً راه ارتباطات و سفارش‌ها را برای فیلمسازانی که دنبال حضور حتمی فیلم خود در جشنواره فیلم فجر بودند می‌بندد. تجربه نشان داده که پشت درهای بسته هیأت انتخاب تلفن‌های اعضای انتخاب مدام زنگ می‌خورد، سفارش‌ها و فشارها برای ورود فیلم‌ به جشنواره افزایش پیدا می‌کند.

2- صرفه جویی اقتصادی: همواره اعضای هیأت انتخاب از میان چهره‌های سینمایی شناخته شده هستند و باید برای اینجام این عملیات هزینه قابل توجهی شود. باتوجه به شرایط فعلی کشور از نظر اقتصادی حذف این بخش می‌تواند کمکی به بیت المال سینمای کشور باشد و آن هزینه نیز در جای دیگری صرف شود.

3- تسریع در امر انتخاب: بدون شک انتخاب آثار به صورت جمعی روندی سریع نیست و جشنواره فیلم فجر بیش از هرچیز به انجام امور در مدت زمان کوتاه نیاز دارد. حال با حذف آن این روند طبیعتاً تسریع شده و همین کمک شایانی به جشنواره فیلم فجر است.

4-مهمترین اتفاق، مسئولیت پذیری در امر انتخاب: تا قبل از حذف هیأت انتخاب عملاً هیچ کس حتی دبیر جشنواره مسئولیت انتخاب را برعهده نمی‌گرفت. اعضای هیأت به تماس خبرنگاران جواب نمی‌دادند و رسماً کسی پاسخگوی انتخاب‌‌ها و ملاک‌های آن نبود.

از این بدتر آنکه زمانی که از دبیر جشنواره درباره انتخاب‌ها سؤال می‌شد آن را برگردن اعضای هیأت انتخاب می‌انداخت و این جمله تکراری که «دبیر در حیطه کاری هیأت انتخاب ورود نمی‌کند» شنیده می‌شد. در نهایت موضوع انتخاب در هاله‌ای از ابهام برای اصحاب رسانه و مخاطبین جشنواره باقی می‌ماند.

اما حالا رسماً دبیر جشنواره مسئولیت انتخاب‌ها را باید بر گردن بگیرد و درباره آنها پاسخ گو باشد. اقدامی که در مسیر شفافیت و عدالت قدم مهمی محسوب می‌شود

بنابراین این اقدام می‌تواند مقدمه اتفاقات خوب دیگری در جشنواره هم باشد. خصوصاً اینکه تعداد آثار واجد شرایط چندان کثیر نیست و همچنین استاندارد رایج جشنواره‌های جهانی نبود هیأت انتخاب است.  به نظر می‌رسد که این اقدام باید دیر یا زود برای جشنواره فیلم فجر رخ می‌داده است.

البته ناگفته نماند که در کنار دبیر جشنواره امسال جمعی از مشاورین و معتمدین نیز حضور دارند تا روند انتخاب فیلم‌ها بهتر انجام شود. این نکته را نیز باید در نظر داشت که آنچه که در تعریف واژه «دبیر» در حیطه رسانه‌ای معنا می‌شود یعنی قدرت انتخاب و تأیید و اگر همین یک امر اولیه را دبیر انجام ندهد، چه کسی باید عهده‌دار آن شود؟

امسال نیز خبرهایی از حذف مدیر روابط عمومی جشنواره فیلم فجر شنیده می‌شود و در واقع تنها واحد اطلاع‌رسانی و خبری جشنواره فعالیت خواهد داشت. البته این واحد یک نفر را به عنوان رابط با دبیر در نظر دارد. 

صحبت از دیگر تغییراتی در جشنواره فیلم فجر شنیده می‌شود که تا زمان اعلام رسمی نمی‌توان به آنها اشاره کرد. اما آنچه که مهم است توضیحی است که در ادامه می‌آید:

در این شکی نیست که در هر تغییر و تحولی احتمال خطا و ایراد وجود دارد و به تعبیر رایج جراحی بدون خون‌ریزی نخواهد بود. اما می‌توان این فرایند را با کارشناسی بهتر به نتیجه رساند. همانطور که در رابطه با پوستر جشنواره فیلم فجر که می‌شد با تدبیر بهتر از اتفاقات بعدی جلوگیری کرد باید مراقب بود تا اقداماتی مانند مسئله انتخاب نیز دقیق، بدون حاشیه و البته با مسئولیت پذیری جدی دبیر انجام شود وگرنه اتفاقاتی که به اذعان دبیر برای تغییر و تحولات جشنواره رخ خواهد داد دچار انحراف خواهد شد.