پیکر بهرام بیضایی، پژوهشگر، نویسنده و کارگردان تکرارنشدنی تاریخ هنر ایران، در میان درختان آرامگاه «اسکای‌لاون» سانفرانسیسکو به خاک سپرده شد. تصاویری که به تازگی از این مراسم منتشر شده، نشان‌دهنده تحقق آرزوی قلبی او برای آرام گرفتن در دامان طبیعت است.

آیین بدرقه بهرام بیضایی، نویسنده، کارگردان و پژوهشگر بی‌بدیل فرهنگ و هنر ایران، به پایان رسید و این هنرمند بزرگ در آرامگاه «اسکای‌لاون» سانفرانسیسکو در خاک آرام گرفت. این مراسم که به دعوت خانواده بیضایی و بخش ایران‌شناسی دانشگاه استنفورد برگزار شد، میزبان جمع کثیری از شاگردان، دوستان و ارادتمندان این استاد فقید بود.

ابراهیم پشت‌کوهی، نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر که اصالتاً اهل بندرعباس است، با نگارش یادداشتی درباره نخستین دیدار خود با بهرام بیضایی، یادآوری کرده که بیضایی در برخورد با جوانان تئاتری چگونه آنان را راهنمایی کرده است. این یادداشت همزمان با هفتمین روز درگذشت بهرام بیضایی منتشر می‌شود؛ مردی که پشت‌کوهی او را «شیرآهنکوه مرد هنر ایران» می‌نامد.

در سال ۱۳۷۱، بهرام بیضایی در نامه‌ای سرگشاده و تکان‌دهنده به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، به توقیف طولانی‌مدت و درخواست‌های مکرر برای حذف بخش‌هایی از شاهکار خود، فیلم «مسافران»، اعتراض کرد. بیضایی در این نامه با ادبیاتی صریح، سیاست‌های نظارتی را به «گروگانگیری» تشبیه کرد و از فشارهای مالی و روحی که بر او تحمیل شده بود، پرده برداشت.

پیکر بهرام بیضایی، نویسنده و کارگردان بی‌تکرار تاریخ هنر ایران، روز شنبه ۱۳ دی‌ماه ساعت ۱۰:۳۰ صبح (به وقت محلی) در آمریکا تشییع و به خاک سپرده می‌شود. مژده شمسایی، همسر ایشان، پیش از این اعلام کرده بود که پیکر استاد به ایران منتقل نخواهد شد.

نصرت پرتوی، بازیگر و کارگردان پیشکسوت و از اعضای کلیدی «گروه هنر ملی»، در یادداشتی به مناسبت درگذشت بهرام بیضایی، او را حافظه فرهنگی و اندیشمندی کم‌بدیل خواند.

اگرچه سینمای بهرام بیضایی به دلیل پیوند ناگسستنی با زبان، اساطیر و تاریخ ایران، برای مخاطب فرنگی همواره دشوارفهم می‌نمود، اما انتشارات «آی. بی. توریس» با انتشار دو مجلد پژوهشی در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ به ویراستاری سعید طلاجوی، این سد را شکست. این کتاب‌ها با رویکردی میان‌رشته‌ای، از نشانه‌شناسی تا اکوفمینیسم، به واکاوی آثار ماندگاری چون «رگبار»، «چریکه تارا» و «سگ‌کشی» می‌پردازند.

مژده شمسایی، همسر بهرام بیضایی، در یادداشتی تامل‌برانگیز اعلام کرد که پیکر این هنرمند فقید در آمریکا به خاک سپرده خواهد شد. او در واکنش به پویش‌های مردمی برای بازگشت پیکر بیضایی به ایران، تأکید کرد که «پیکر بیضایی آثار و اندیشه‌ی اوست» و از دوستداران وی خواست به جای مطالبه‌ی بازگشت پیکر بی‌صدا، بر رفع توقیف فیلم‌ها و انتشار کتاب‌های او تمرکز کنند.

درگذشت بهرام بیضایی در غربت، بیش از آنکه پایان زندگی یک هنرمند باشد، نمادی از سرنوشتِ محتومِ «اندیشه مستقل» در تاریخ معاصر ایران است. بیضایی، پژوهشگر و فیلمسازی که وطن را نه در جغرافیا، بلکه در «زبان» و «اسطوره» جست‌وجو می‌کرد، پس از دهه‌ها حذف، سانسور و انزوا، سرانجام دور از خاکی که جان‌مایه‌ی آثارش بود، سر بر بالین عدم نهاد. او با پیوندی کم‌نظیر میان پژوهش‌های تاریخی و خلاقیت مدرن، تئاتر و سینمای ایران را از سطح تقلید به ترازِ هویت‌طلبی و بازاندیشی انتقادی ارتقا داد.

در پی درگذشت بهرام بیضایی در ۸۷ سالگی، نیکنام حسین‌پور، مدیر روابط عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اعلام کرد که تصمیم‌گیری درباره محل تشییع و خاکسپاری این هنرمند فقید کاملاً بر عهده خانواده اوست.

مرکز هنری باربیکن لندن از ۴ تا ۲۶ فوریه ۲۰۲۶ (نیمه بهمن تا اوایل اسفند ۱۴۰۴)، میزبان برنامه ویژه «شاهکارهای موج نوی سینمای ایران» خواهد بود.

امگاه یکشنبه ۷ دی‌ماه، تماشاگران و هنرمندان تئاتر ایران در آیینی خودجوش و باشکوه، سالن انتظار تئاتر شهر را به محراب سوگ بهرام بیضایی تبدیل کردند. در این شبِ غمناک، تمامی اجراهای تالارهای اصلی، چهارسو، سایه و قشقایی با یک دقیقه سکوت آغاز شد و نوای ویولنسل بهرنگ معتمدی در کنار پرتره‌های ماندگار استاد، یادآور جاودانگی مردی شد که زادروز و هجرتش را در ۵ دی‌ماه به هم پیوند زد.

محمود دولت‌آبادی، نویسنده صاحب‌نام ایرانی، با انتشار یادداشتی سوزناک به درگذشت بهرام بیضایی واکنش نشان داد.

سازمان سینمایی همچنین با انتشار ویدیویی خاطره‌انگیز از حضور بهرام بیضایی در لحظه دریافت جایزه «سگ کشی» در جشنواره فیلم فجر، یاد او را گرامی داشت

سیف‌الله صمدیان در سوگ درگذشت بهرام بیضایی، به بازخوانی خاطره‌ای تصویری از سال ۱۳۸۲ و اجرای نمایش «شب هزار و یکم» در تهران پرداخت. صمدیان که در آن زمان مسئولیت تصویربرداری این نمایش را بر عهده داشت، با توصیفِ لحظه تعظیم (رورانس) بیضایی در برابر تماشاگران، از آن به عنوان نمادی از عشق بی‌پایان او به فرهنگ ایران یاد کرد.

فقدان بهرام بیضایی، پایان حضور جسمانیِ هنرمندی است که هر واژه‌اش برای ایران و هر حرکتش بر صحنه، تلاشی برای بازشناسی هویت ملی بود. نویسنده شاهکارهایی چون «مرگ یزدگرد» و پژوهشگر بی‌بدیل «نمایش در ایران»، پس از ۱۸ سال دوری از صحنه‌های وطن، در غربت اما با قلبی تپنده برای ایران درگذشت. او که زادروزش را با هجرت نهایی‌اش پیوند زد، میراثی از خود به جا گذاشت که از تالار وحدت تا دانشگاه استنفورد، گواه استواری و سرفرازی اوست.

مرضیه برومند در گفت‌وگویی تسلی‌بخش، خاطره‌ای شنیدنی از تمرین نمایش «افرا» در سال ۱۳۸۶ بازگو کرد؛ روزی که گروه برای تولد ۶۹ سالگی بهرام بیضایی جشن گرفته بود، اما ناگهان خبر درگذشت اکبر رادی، فضای تالار وحدت را غرق در سوگ کرد.

رسانه‌های معتبر بین‌المللی با اختصاص گزارش‌های ویژه، به درگذشت بهرام بیضایی، رهبر موج نو سینمای ایران و عضو آکادمی اسکار واکنش نشان دادند. نشریه «هالیوود ریپورتر» با اشاره به موفقیت اخیر فیلم «باشو، غریبه کوچک» در جشنواره ونیز ۲۰۲۵، از بیضایی به عنوان هنرمندی یاد کرد که اسطوره‌شناسی را با تکنیک‌های مدرن داستان‌سرایی ترکیب کرد. همزمان، روزنامه «فیگارو» فرانسه با مرور آثار درخشان او چون «رگبار» و «غریبه و مه»، وی را چهره‌ای کلیدی در تاریخ سینمای جهان خواند.

پس از تأیید رسمی خبر درگذشت بهرام بیضایی در ۸۷ سالگی، جامعه هنری و فرهنگی ایران و جهان در سوگ نشست. مژده شمسایی، همسر و یار دیرین بیضایی، با دلنوشته‌ای تأثربرانگیز، خالی‌شدن جهان از حضور او را فریاد زد. اصغر فرهادی، کارگردان برنده اسکار، از بیضایی به عنوان «آموزگار بزرگ» و «ایرانی‌ترین ایرانی» یاد کرد که در غربت چشم از جهان فروبست.

سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در پیامی رسمی درگذشت بهرام بیضایی را تسلیت گفت. او در این پیام با اشاره به دهه‌ها فعالیت مستمر این هنرمند در عرصه‌های نمایشی، سینمایی و پژوهشی، آثار بیضایی را بخشی ماندگار از حافظه هنر ایران دانست.

بهرام بیضایی، نویسنده، کارگردان، پژوهشگر و اسطوره‌شناس برجسته ایرانی، همزمان با سالروز تولد ۸۷ سالگی‌اش در تاریخ ۵ دی‌ماه ۱۴۰۴ در کالیفرنیا درگذشت. گروه ایران‌شناسی دانشگاه استنفورد با تایید این خبر، از بیضایی به عنوان هنرمندی بی‌بدیل یاد کرد که لحظه‌ای از پاسداشت میراث فرهنگی ایران دست نکشید.

هنرمندان تئاتر بجنورد روز جمعه ۵ دی‌ماه، با برگزاری مجموعه‌ای از برنامه‌های تخصصی، زادروز بهرام بیضایی را گرامی می‌دارند. این رویداد شامل کارگاه آموزشی «از متن مقدس تا صحنه معاصر» با حضور علی‌اصغر دشتی، نمایشنامه‌خوانی آثار بیضایی به کارگردانی علی عابدی و نشست تخصصی با سخنرانی محمد رضایی‌راد است.

شهر بجنورد از اول تا پنجم دی‌ماه ۱۴۰۴، میزبان رپرتوار خوانش آثار بهرام بیضایی به کارگردانی علی عابدی خواهد بود. در این رویداد که به مناسبت زادروز این هنرمند یگانه برگزار می‌شود، پنج نمایشنامه شاخص از جمله «مرگ یزگرد» و «کارنامه بندار بیدخش» توسط ترکیبی از بازیگران پیشکسوت و جوان خراسانی روخوانی می‌شود.

فیلم کوتاه ۳۳ دقیقه‌ای «سفر»، دومین اثر سینمایی بهرام بیضایی، پس از مرمت و بازسازی با فرمت ۴K، برای اولین بار پس از گذشت بیش از پنج دهه در عرصه بین‌المللی به نمایش درمی‌آید. این فیلم در روزهای ۱۷ و ۲۱ مهرماه (۹ و ۱۳ اکتبر) در شصت‌ونهمین جشنواره بین‌المللی فیلم لندن (BFI) نمایش داده خواهد شد.

در پی قطع درختان کهنسال خیابان فلسطین تهران، مرثیه و یادداشت بهرام بیضایی با عنوان «نوروزنامه»، که ۱۵ سال پیش در سوگ قطع درختان تهران نوشته شده بود، بازنشر شد. این یادداشت، یادآور دلبستگی عمیق این هنرمند به طبیعت و درختان است.

برنامه «۲۴» تلویزیون همشهری، به تحلیل و بررسی فهرست محبوب‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران از نگاه منتقدان پرداخت. در این برنامه، جواد طوسی و آرش خوشخو درباره چگونگی انتخاب این فیلم‌ها در نظرسنجی‌های دهه‌های اخیر صحبت کردند و به نقد و تحلیل آثار مهم فیلمسازانی چون داریوش مهرجویی، مسعود کیمیایی، بهرام بیضایی، عباس کیارستمی و ناصر تقوایی پرداختند.

فیلم سینمایی «باشو غریبه کوچک» ساخته بهرام بیضایی، پس از دریافت جایزه بهترین فیلم مرمت‌شده در جشنواره ونیز، این بار در بخش کلاسیک پنجاهمین جشنواره بین‌المللی فیلم تورنتو به نمایش گذاشته می‌شود. این فیلم محصول سال ۱۳۶۴ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است.

فیلم «باشو غریبه کوچک» ساختهٔ بهرام بیضایی، که در سال ۱۳۶۴ تولید شد، به دلیل حساسیت‌های سیاسی و اجتماعی آن دوران، پنج سال در توقیف ماند. این فیلم که به موضوع تنوع قومی و زبانی و همچنین نگاه متفاوت به جنگ می‌پرداخت، سرانجام در سال ۱۳۶۹ به نمایش درآمد و امروز به‌عنوان یکی از آثار ماندگار و شاخص سینمای ایران شناخته می‌شود.

انجمن صنفی لابراتوار فیلم سینمای ایران، در پی کسب جایزه بهترین فیلم بخش کلاسیک هشتاد و دومین جشنواره فیلم ونیز توسط فیلم «باشو غریبه کوچک»، پیامی تبریک منتشر کرد. این پیام به بهرام بیضایی، کارگردان فیلم و مدیریت استودیو روشنا تقدیم شده است.

فیلم «باشو، غریبه کوچک» ساخته بهرام بیضایی، ۴۰ سال پس از تولید و پس از طی فراز و فرودهای بسیار، از جمله چهار سال و نیم توقیف، بار دیگر مورد توجه جهانی قرار گرفت و نسخه ترمیم‌شده آن در بخش کلاسیک‌های جشنواره فیلم ونیز هشتاد و دوم، جایزه بهترین فیلم را به دست آورد.

هشتادمین جشنواره فیلم ونیز با درخشش فیلم «پدر مادر خواهر برادر» به کارگردانی «جیم جارموش» که شیر طلایی بهترین فیلم را از آن خود کرد، به پایان رسید. در این میان، «بنی سفدی» جایزه بهترین کارگردان را برای «ماشین خردکننده» دریافت کرد و فیلم «صدای هند رجب» ساخته «کوثر بن هنیه» جایزه بزرگ هیئت داوران را گرفت. همچنین افتخار ویژه بهترین فیلم مرمت‌شده به «باشو غریبه کوچک» اثر «بهرام بیضایی» رسید

فیلم‌های «پستچی» ساخته داریوش مهرجویی، «سفر» به کارگردانی بهرام بیضایی و آثار اسکاری اصغر فرهادی شامل «جدایی» و «فروشنده» در جشنواره بین‌المللی «سینما ریترواتو» در ایتالیا به نمایش درمی‌آیند. این جشنواره از ۳۱ خرداد تا ۹ تیر با محوریت سینمای کلاسیک و بازسازی‌شده در بلونیا برگزار می‌شود.

نسخه ترمیم‌شده فیلم «غریبه و مه» (۱۳۵۲) بهرام بیضایی، فرصتی دوباره فراهم آورده تا به یکی از مهم‌ترین آثار سینمای ایران بازگردیم. این فیلم، در کنار «رگبار»، از جمله آثار مرمت‌شده توسط بنیاد سینمای مارتین اسکورسیزی است که اهمیت حفظ و بازسازی کلاسیک‌های سینمای ایران را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

فیلم «غریبه و مه»، از آثار برجسته بهرام بیضایی و سینمای ایران پیش از انقلاب، پس از ترمیم کیفی در آزمایشگاه بولونیای ایتالیا و با همکاری بنیاد مارتین اسکورسیزی، منتشر شد. این نسخه پیش‌تر در جشنواره «ایل چینما ریتروواتو» به نمایش درآمده بود.

برای این نویسنده که زاده قلم بهرام بیضایی بود، حضرت علی (ع) آمیزه‌ای بود از روشنفکری و شجاعت و ذوالفقار؛ آیینه‌ای برای دیدن زشتی‌هایمان، نه تیغی دو دم!

بهرام بیضایی، نمایشنامه‌نویس و کارگردان هوشمند ایرانی، آبان‌ماه ۱۳۹۹ مقاله‌ای برای ارائه به کنفرانسی درباره‌ی شاهرخ مسکوب در دانشگاه استنفورد نوشت که حرف و حدیث‌های فراوانی به‌ویژه در میان روشنفکران چپ رادیکال ایجاد کرد.

کانون نمایشنامه‌نویسان و مترجمان خانه تئاتر، نخستین شب نمایشنامه‌نویس را به مناسبت سالروز تولد بهرام بیضایی و به یاد اکبر رادی برگزار می‌کند.

فیلم‌تئاتر «عروسک‌ها» به کارگردانی بهرام بیضایی در سینماتک خانه هنرمندان ایران به نمایش در می‌آید.

کار و وجود شخصیتی چون بهرام بیضایی، فرهنگ هر ملتی را غنا می‌بخشد و آن را برای آیندگان حفظ می‌کند. ما قدردان او هستیم و او باوجود همه بی‌مهری‌هایی که دیده، همچنان استوار و قوی به راهش ادامه می‌دهد. وجود نازکش آزرده گزند مباد.

به روی صحنه رفتن «داش‌آکل به گفته مرجان»، نه فقط لزوم بازخوانی داش‌آکل، بلکه داستانی از نویسنده‌ای تاریخ‌گراست و اجرا، طبعا چیزی فراتر از یک نمایش ساده، یک مانیفست تاریخ‌نگارانه است.

گفتگوی اخیر بهرام بیضایی با یکی از رسانه‌های خارج از کشور بازتاب زیادی در شبکه‌های اجتماعی داشته است.

زمانی که بهرام بیضایی نمایشنامه «داش آکل به گفته مرجان» را دهه ۹۰ نوشت قرار بود نمایش آن روی صحنه برود که به خاطر شیوع کرونا این کار صورت نگرفت و حالا بیضایی این نمایش را روی صحنه برده است.

ایوب آقاخانی قصد دارد با ادای احترام به بهرام بیضایی نمایش «ترانه‌های تب: داستان‌های عبرت‌آموز برای خوابیدن کودکان امروز» را روی صحنه ببرد.

فیلم سینمایی «غریبه و مه» ساخته بهرام بیضایی در پنجاهمین سال تولیدش، مرمت و آماده نمایش شده است.

تعزیه، این هنر عامه یکی از عمیق‌ترین هنرهای ایرانی است که در دوره مدرن توجه بسیاری از هنرمندان تراز را در شیوه‌های مختلف هنری به خود جلب کرده است، از جمله آن هنرمندان در سینما حداقل سه سینماگر با نوشتن و یا ساختن و یا الگوگرفتن از پیشنهادهای تعزیه اثری جدید و بدیع خلق کردند، بهرام بیضائی، ناصر تقوایی و عباس کیارستمی سه هنرمندی هستند که جلوه‌هایی از این هنر را به امروز و آثارشان گره‌زده‌اند.

فیلم‌های بهرام بیضایی موفق می‌شوند ویژگی‌های اساسی این جریان را کاملا با هم درآمیزند. (یعنی): سبک شاعرانه و تمثیلی، زیبایی‌شناسی واقع‌گرایانه، علایق شخصی او به جهان روستایی و بیش از همه نفی نگاه مردانه با ارج‌گذاری به ذهنیتی زنانه.

آکادمی علوم و هنرهای سینمایی اسکار از ۴۸۷ هنرمند فعال در عرصه سینما برای پیوستن به این نهاد سینمایی در شاخه‌های مختلف دعوت کرد.

رگبار نخستین فیلمِ بلندِ بهرام بیضایی در سال ۱۳۵۰ ساخته و در اردیبهشت ۱۳۵۱ اکران شد. این فیلم گرچه از لحاظ تجاری چندان موفق نبود اما تنها فیلم ایرانی بود که در نخستین دور جشنواره‌ی جهانی فیلم تهران درخشید و جایزه‌ی مخصوص هیات داوران را به دست آورد.

بیضایی به آمریکا کوچ کرد چون خودش به عنوان هنرمند خسته شده بود از این همه بکن و نکن، از این همه حذف کردن‌ها و ممنوعیت‌ها و دستورات عجیب و غریب که از هر سو به طرفش می‌بارید به تنگ آمده بود و باعث شد از سرزمینش کوچ کند.

مشاهدۀ چهرۀ تازۀ بهرام بیضایی خاطرۀ تلخ نوروز 95 و چهرۀ دور از انتظار محمد رضا شجریان را تازه کرده خاصه این که کنار خنیاگر دیگر موسیقی - شهرام ناظری - نشسته.